Genel Bilgiler

VÝRAL HEPATÝTLER:

Hepatitin Tanýmý Nedir?

Hepatit kelime olarak "karaciðer iltihabý" anlamýna gelir ve virüslere baðlý olarak geliþir. Genellikle karaciðerde büyümeye, hassasiyete ve bazen kalýcý hasar oluþmasýna neden olur. Hepatit, virüsler dýþýnda çeþitli kimyasal maddeler, ilaçlar ve alkol alýmý nedeniyle de oluþabilir.

Viral hepatit, karaciðere yerleþen çeþitli virüslerin neden olduðu en sýk görülen bulaþýcý hastalýktýr.

Özellikle Hepatit B virüsü enfeksiyonu gerek Türkiye’de, gerekse dünyada yaygýn ve ciddi saðlýk sorunlarýnýn baþýnda gelmektedir. Sadece Hepatit B deðil baþta A ve C olmak üzere tüm hepatit çeþitleri saðlýðýmýz açýsýndan tehlike oluþturmaktadýr.

Viral Hepatit’in Farklý Tipleri Nelerdir?

Her biri farklý bir virüs tarafýndan oluþturulan en az sekiz tip viral hepatit bulunmaktadýr.

Hepatit A:

Bizim gibi geliþmekte olan ülkelerde en çok çocuklarda, geliþmiþ ülkelerde ise eriþkinlerde görülmektedir. çocuklarda görülmesi ile daha kolay atlatýlan bir klinik tablo oluþtururken eriþkinlerde daha ciddi ve akut seyreder. Kronikleþmez.

Hepatit B:

Hepatitin en sýk görülen türüdür. Dünyada 350 milyon, Türkiye’de ise 4-5 milyon Hepatit B virüsü taþýyýcýsý vardýr. türkiyede toplum sýklýðý %5-10 oranýnda deðiþir.

Hepatit C:

Hastalarýn yüzde %20 sinde 20 yýlda siroz hastalýðýna yol açar. Türkiye’de sýklýk %1 civarýndadýr.Tedavide baþarý oraný yüksektir.

Hepatit D:

Esas itibariyle hepatit B virüs taþýyýcýsý olan ve damar içi uyuþturucu kullananlarda görülür. Akdeniz havzasý ülkelerinde daha sýktýr. hepatit B ile ayný anda enfekte ettiðinde tek baþýna hepatit b infeksiyonuna benzer bir klinik gösterir. Sonradan var olan hepatit b üzerine binerse, daha aðýr seyreder.

Hepatit E:

Bu hastalýðýn belirtileri hepatit A’ya benzer. Sýklýkla Hint Okyanusu bölgesinde, Afrika’da ve geliþmiþ ülkelerde görülmektedir.

Yeni tanýmlanan üç tane virüs hakkýnda çok az þey bilinmektedir. Son zamanlarda viral hepatit etkeni olduðu sanýlan beþ yeni virüs daha tanýmlanmýþtýr.

Karaciðeri iltihaplandýrarak hepatit oluþturan diðer hastalýklarýn virüsleri ise þunlardýr. Soðuk algýnlýðý virüsü, su çiçeði virüsü, enfeksiyöz mononükleaziz virüsü ve sitomegalovirüs.

Viral Hepatit’in Bulaþma Yollarý:

Hepatit A ve E: Hepatit A en sýk görülen hepatit çeþididir. Aðýz yoluyla bulaþýr. Virüsle bulaþýk yiyecek ya da su alýndýðýnda ve tuvalet sonrasý el yýkamama gibi basit temizlik kurallarýna uyulmadýðýnda görülür. Ayrýca midye ve istiridye gibi deniz ürünlerinden de bu virüsü kapmak mümkündür. Oral fekal yolla bulaþýr bir þekilde virus aðýz yoluyla vücuda girer. Hijyen önemlidir. Kalabalýk yerler, toplu bakým yerleri ve mekanlarýnda daha kolay bulaþýr.

Hepatit B: Bu virüs kan ve kan ürünlerinin nakli ile bulaþabildiði gibi, küçük kesiklerden, kulak delinmesi, dövme yaptýrýlmasý, diþ tedavisi, manikür, pedikür veya cinsel iliþki sýrasýnda da bulaþabilir. Doðum esnasýnda annede virüs varsa, çocuða geçebilir. Kan ve vücud sekresyonlarý yolu ile bir diðer kiþiye bulaþýr. Anneden çocuða doðumda geçiþ özellikle olayýn kronikleþmesine en çok sebebp olan yoldur. Türkiye de aile geçiþ önemli bir yoldur. Çocuklar ilkokul çaðýnda birbirlerine en sýk bulaþtýrýrlar. Dolayýsýyla kronik hepatit B si olan bir kiþinin kardeþleri ve ailesi mutlaka kontrol edilmelidir.

Hepatit C: Bu hepatit virüsü, kirli enjektör kullanýmý, kirli kan ve kan ürünlerinin nakli ile bulaþýr. Cinsel temas yoluyla ve anneden bebeðine geçtiði de bilinmektedir. Hemodializ, damar içi ilaç kullanýmý önemlidir. Aile içi bulaþ kanýtlanmamýþtýr. Eþler arasý cinsel bulaþ %5 ler civarýnda olduðu kabul edilebilir. Ancak hastalarýn üçte birinin hastalýðý nereden ve nasýl aldýðý saptanamamaktadýr.

Hepatit D : Esas olarak virüs bulunduran kirli enjektör kullanýmý veya kirli kan ve kan ürünlerinin nakli ile bulaþýr. Bu virüs sadece hepatit B virüsü bulaþmýþ insanlarda hastalýk yapmaktadýr. Muhtemelen hepatit B ve D taþýyýcýlarýndan geçmektedir.

Viral Hepatit’in Belirtileri Nelerdir?

En sýk rastlanan belirtiler halsizlik, orta derecede ateþ, kas ve eklem aðrýlarý, bulantý, kusma, dikkat azalmasý, müphem karýn aðrýsý ve bazen “ishal”dir. Birçok hastada belirtiler hafiftir veya yoktur; bu nedenle teþhis edilemeyebilir. Hastalarýn küçük bir kýsmýnda deride ve göz aklarýnda beliren sarýlýk, sarýlýðý takiben koyu renkte idrar ve açýk renkte dýþký gözlenir. Kaþýntý olabilir. Sarýlýk ortaya çýktýðýnda diðer belirtiler kaybolur. Bazý hastalar, hastalýk sýrasýnda 2,5-5 kg zayýflayabilirler.

Akut hepatit geçiren hastalarýn 1/3 ünde ancak sarýlýk görülür. Diðerleri hastalýklý bir hal ile ama sarýlýksýz atlatýr.

Risk altýndaki kiþiler kimlerdir?

Risk gruplarýný saðlýk personeli, uyuþturucu baðýmlýlarý, homoseksüeller, çok sýk cinsel partner deðiþtirenler, diyaliz hastalarý, transplantasyon yaptýranlar ve ailesinde Hepatit B taþýyýcýsý olanlar oluþturmaktadýr. Hepatit C çok sessiz ve sinsi bir enfeksiyon olarak tanýnýr. Hepatit B gibi bulaþmasýna karþýn, seksüel yolla bulaþma riski B’ye göre daha düþüktür. Ayný zamanda taþýyýcý anneden bebeðe %100 gibi bir oranda geçme riski vardýr. Bu yüzden bebek doðar doðmaz aþýlanmalý ve immunglobulin ile korunmalýdýr. Ayný zamanda tüm gebeler taþýyýcýlýk yönünden mutlaka gebelik takipleri sýrasýnda taranmalýdýr.

Hepatit C Hepatit B’ye göre daha yavaþ seyreder ve ancak Hepatit B’ye göre kronikleþme riski daha fazladýr (vakalarýn yüzde 80’i kronikleþir). Genellikle 20 yýl içersinde siroz geliþir ve zamanla kansere dönüþebilir. Ancak her iki virüs de baðýþýklýk sistemi baskýlanmýþ kiþilerde çok daha hýzlý ilerler. Özellikle kanser, AIDS ve diyaliz hastalarýnda hastalýk çok daha hýzlý bir geliþim gösterir. Hepatit C için sadece tarama testleri yapýlabilir ve þimdilik aþýsý bulunmamaktadýr. Ancak bilindiði gibi Hepatit B için aþý söz konusudur ve risk grubundakilerin hiç þüphesiz aþý olmalarý gerekmektedir.

Risk altýnda olmayanlarda aþýlanma

Hepatit B önlenebilir bir hastalýktýr. Bugün hastanelerde doðan tüm bebeklere hepatit aþýsý yapýlmaktadýr. Dünya Saðlýk Örgütü 120 ülkede yeni doðanlara aþý yapýlmasýný þart koþmuþtur. Ayrýca bebekler dýþýnda aþý yaptýrmak isteyenlerin aþý yaptýrmasýnda da hiçbir sakýnca bulunmamaktadýr. Dünyada 350 milyon kiþinin Hepatit B taþýyýcýsý olduðu düþünüldüðünde geç kalmadan aþý yaptýrmanýn önemi ortaya çýkar.

Tekrar Hepatit olur muyum?

Evet, çünkü en az beþ veya daha fazla hepatit virüsü vardýr. Bunlardan herhangi birini, herhangi bir zamanda alýrsanýz hepatit olursunuz. Hastalýðý geçirdikten ve virüse karþý baðýþýklýk oluþtuktan sonra ayný virüsü daha sonra alsanýz bile hastalýk oluþmaz. Bununla beraber, bazen B, C ve D hepatit virüsler yeniden hastalýk oluþturabilirler.

Yatakta yatmalý mýyým?

Zorunlu deðildir. Kural þöyledir: Kendinizi iyi hissediyorsanýz, kalkýp dolaþabilirsiniz, yorgun hissediyorsanýz yatmanýz doðru olacaktýr. Akut dönemde aðýr egzersiz ve spordan uzak durun.

Ben ve Ailem için tehlike nedir?

Ayný evi paylaþan bireylerden birinde A, B, C veya E hepatit görülmesi diðer bireylere bulaþma riski doðurur. Gerekli kurallara uyulmasý yaný sýra, evdeki bireylere A hepatit için gamma globülin, B hepatit için hiper immün gamma globülin, hepatit A ve B aþýlarý uygulanmasý koruyucudur.

Özel bir Diyet uygulamam veya Vitamin almam gerekli mi?

Kolay sindirilen ve kaloriden zengin (çorba, komposto ve meyve sularý) yiyeceklerin yenmesi yeterlidir. Birçok hastada halsizlik ve bulantý olmasý nedeniyle hafif bir kahvaltý gün boyunca yeterli olmaktadýr. Öðünler arasýnda yukarýda belirtilen yiyeceklerin alýnmasý uygun olur. Vitamin almanýn etkisi henüz bilinmemektedir. Yaðlý yiyeceklerden ise kaçýnýlmalýdýr.

Alkol alabilir miyiz?

Alacaðýnýz alkol hasta karaciðerinizi daha da yoracaktýr. Alkolun immun sistem üzerindede olumsuz etkileri vardýr. Þiddetle alýnmamasý tavsiye olunur.

Cinsel Hayatým devam edebilir mi?

Cinsel hayatýn sürmesi hastalýðýn gidiþini etkilemez. Ancak özellikle hepatit B’yi eþinize geçirme riski vardýr. Hepatit B için aþýlý eþlerde veya doðal olarak antikor geliþtirmiþ olduðu bilinen eþlerde korunmaya gerek yoktur.

C hepatit için bu risk düþüktür (%5 ler civarýndadýr). Prezervatif kullanýrsanýz bu tehlike ortadan kalkacaktýr.

Yemek yapabilir miyim?

Hepatit A ve E geçiriyorsanýz bulaþtýrma riski olmasý yüzünden hem yemek yapmanýz, hem de ailenizin yaptýðýnýz yemekleri yemesi sakýncalýdýr. Hepatit B, C ve D için böyle sakýnca yoktur.

Bu hastalýk ne kadar sürer?

Belirtilerin aniden ortaya çýkýþýný takiben birkaç hafta, bir veya iki ay içerisinde hastalýk belirtileri geriler. Eriþkin hastalarýn %90-95 kadarý hastalýðý tamamen yerner ve antikor geliþtirir. Öte yandan %5-10 hastada kronik hepatit veya taþýyýcýlýk geliþir.

Hepatit C baþlangýç döneminde bazen tanýnmaz. Hastalýk, mikrobun alýnýþýndan aylar ile yýllar sonra ortaya çýkabilir. Hepatit C hastalarýnýn yarýsýndan fazlasýnda belirtiler ve serum bulgularý devam eder ve kronik hepatit geliþir. Hepatit C hastalarýný akut dönemde yakalamak zordur. Ýleriki yýllarda çoðunlukla baþka sebeplerle yapýlan kan tetkikleri sýrasýnda karaciðer enzim yüksekliklerinin tesbitinden sonra yakalnýrlar.

Hepatit B hastalarýný yakalayan D hepatit virüsü, ayný anda hepatit B virusu ile gelirosa, hepatit B’den daha aðýr bir hastalýk tablosu oluþturur, ancak hastalýk birkaç ay sonra iyileþir. Öte yandan kiþide kronik bir hepatit b zemini var ve bunun üzerine D hepatit binerse, daha kronik, hýzlý seyirli, tedaviye zor cevap veren ve kötü gidiþ gösterir.

Doktorumu görmeye ne kadar zamanda bir gitmeliyim?

Kan testleri hastalýðýn tamamen geçtiðini gösterinceye kadar doktorunuza gitmelisiniz. Kan testlerindeki bozukluk 6 aydan fazla sürerse hastalýðýn kronikleþmesi söz konusu olduðundan dikkatli olunmalýdýr.

Hepatitin Komplikasyonlarý nedir?

A, B, D, E hepatit hastalarýn çoðu tamamen iyileþirler. Birkaç ay ara ile hafif alevlenme ataklarý görülebilir. Her atak ile öncekinden daha hafif geçer. Ancak bu tekrarlanmalar, tam iyileþme olmayacaðýný göstermez. Hepatit A nedeniyle ölüm oraný, D ve B hepatite göre daha azdýr. E hepatite baðlý ölüm oraný ise bilinmemektedir. Hepatit B hastalarýný %5-10’unda ve hepatit C vakalarýnýn %80’den fazlasýnda kronik karaciðer hastalýðý geliþir. Kronik hastalýk hafif seyredebileceði gibi ilerleyerek siroza da neden olabilir. Kronik persistan ve kronik aktif hepatit olarak tanýmlanan ve hastalýk aktivitesini gösteren iki tip kronik karaciðer hastalýðý vardýr; ancak hasta karaciðerde ayný anda farklý bölgelerde bu farklý tipler bulunabilir. Kronik hepatit sonunda siroz ile sonuçlanýr. Genellikle hastalýðýn seyrini takip etmek için biyopsi yapýlýr. Akut hepatit sonrasýnda kronik karaciðer hastalýðý geliþiminin nedenleri henüz bilinmemektedir.

Hepatit kanser nedeni olabilir mi?

Kronik hepatit B taþýyýcýlarýnda ve kronik hepatit C hastalarýnda siroz geliþtikten bir süre sonra normal populasyona göre karaciðer kanseri daha yüksek oranda görülmektedir.

Sonuç:

Viral hepatitlerin bazý türleri ülkemizde çok sýk görülmektedir. Bazý türleri oldukça bulaþýcý olan bu hastalýk, çoðunlukla farkýna varmadan geçirilmektedir. Hastalarýn bazýlarý ölmekte; bazýlarý da kronik hastalýða maruz kalmaktadýr. Virüsün bulaþtýðý insanlarýn birçoðu da hastalanmayýp taþýyýcý olmakta ve kendilerinde bulunan virüs farkýnda olmadan baþka insanlara bulaþtýrarak onlarýn da hepatit veya hepatit taþýyýcýsý olmalarýna neden olmaktadýr. Hepatit B virüsünü taþýyan gebe annelerin, doðumu takiben çocuklarýnýn aþý ve pasif baðýþýklýk ilk korunmalarý gerekmektedir. Hepatit B aþýsýnýn virüs bulaþmadan önce yapýlmasýnýn iltihabýný ortaya çýkmasýný önlemede yeterli ve güvenli olduðunu gösterilmiþtir. Bu aþýyý bütün çocuklara, iþlerinde kan ile temas ihtimali olan insanlara ve birden fazla cinsel partneri olanlara öneriyoruz. Ýnterferon tedavisi bazý hepatit B ve çoðu C hastalarýnda etkilidir.

Hepatit B ve C’ye karþý korunma yollarý nelerdir?

Hepatit B ve C’nin tedavisi oldukça güç olduðu için aslýnda en iyisi ve doðrusu bu hastalýða karþý korunmaktýr ve korunmanýn yollarýný þu þekilde sýralanýr:

Hepatit hakkýnda bilgi sahibi olmak.

Aþý yaptýrmak.

Hijyen kurallarýna dikkat etmek.

Cinsel yolla bulaþmasýný engellemek için prezervatif kullanmak.

Kuaförlerde ve berberlerde kullanýlan aletlerin steril olmasýna dikkat etmek.

Diþ tedavilerinde gerekli önlemleri almak.

Kan almada ve vermede kanýn virüssüz olduðuna emin olmak.

Hepatit riskinin olduðu yerlere seyahatte aþý için yeterli koruma zamaný yoksa immoglobin yaptýrmak.