Genel Bilgiler
Ailelerin istenilen sayýda çocuk sahibi olabilmeleri için uygulanan yöntemlere "Aile planlamasý" denir.
Spiral, doðum kontrol haplarý, prezervatif kullanýmý, aylýk ve üç aylýk depo iðneler, cilt altý implantlarý, erkekte ve kadýnlarda tüplerin baðlanmasý, sperm öldürücü (spermisid) jel, fitil ve kremler bu yöntemler arasýndadýr.
Bir kadýnýn bir adet kanamasýnýn baþlangýcýndan diðer adetinin kanamasýna kadar geçen süreye "bir adet ayý (=bir siklüs)" adý verilir. Normalde modern bir kadýn hayatý boyunca ortalama 420 adet siklüsüne sahiptir.
"Nüfus planlamasý" ise bir ülkenin politikalarý gereði yasalarý ile doðurganlýðýn sýnýrlandýrýlmasýdýr. Bu ülkelere örnek olarak Çin’i verebiliriz.
Bizim ülkemizde aile planlamasý yöntemleri devlet tarafýndan desteklenirken, nüfus planlamasý benimsenmemiþtir.
Bizim gibi geliþmekte olan ülkelerde aile planlamasý yöntemi olarak "Sterilizasyon" adý verilen kesin kýsýrlaþtýrma iþlemleri ve spiral (RÝA, Rahim Ýçi Araç) uygulamalarýna en sýk olarak baþvurulmaktadýr.
Geliþmiþ ülkelerde ise doðum kontrol haplarý ile erkeklerde prezervatif (kondom, kýlýf) kullanýmlarý daha yaygýndýr.
Üreme Haklarý ve Cinsel Haklar Bildirgesi’ne göre…
"Uluslararasý Aile Planlamasý Federasyonu’nun (IPPF)" 1995’te kabul ettiði Üreme Haklarý ve Cinsel Haklar Bildirgesi’ne göre (Madde 8); tüm kadýnlarýn, üreme saðlýðýnýn korunmasý, güvenli anneliðin saðlanmasý ve gebeliðin güvenli sonlandýrýlmasý için gereken ve tüm kullanýcýlar için ulaþýlabilir, kabul edilebilir, kullanýþlý ve ödeyebilecekleri bir bedel karþýlýðýnda bilgi, eðitim ve hizmetlere ulaþma hakký vardýr.
Tüm bireyler güvenli, etkili ve kabul edilebilir doðurganlýðý düzenleme yöntemlerinden olabildiðince çoðuna ulaþabilme hakkýna sahiptir.
Tüm bireyler, istenmeyen gebeliklerden korunma yöntemleri içinden kendileri için güvenli ve kabul edilebilir olaný özgürce seçmek ve kullanmak hakkýna sahiptir.
Tek bir korunmasýz iliþkinin siklusun ovulasyon dönemine yakýnlýðýna baðlý olmak üzere %25’lere varan yüksek gebelik riskine neden olabileceði bildirilmektedir.
Aile Planlamasý Yöntemlerinden Hangileri En Etkilidir?
"Sterilizasyon" adý verilen kesin kýsýrlaþtýrma iþlemi en etkili, fakat geri dönüþümü olmayan doðum kontrol yöntemidir.
Sterilizasyon eðer kadýnda uygulanýrsa bu iþleme "Tüp ligasyonu (Tüplerin Baðlanmasý)" adý verilip, yumurtalýklardan rahime bir köprü konumunda bulunan kanallarýn küçük bir operasyonla baðlanmasýdýr.
Erkekte ise "Vazektomi (Tüplerin Baðlanmasý)" adý verilen iþlemle, spermlerin üretildiði testisler ile erkek üreme organlarý arasýndaki kanallarýn küçük bir cerrahi operasyonla baðlanabilir. Vazektomi sonrasý 6 hafta veya 15 ejekulasyon (meninin boþalmasý) sonrasý ancak kesin kýsýrlýk geliþir.
Yapýlan araþtýrmalar; bizim gibi geliþmekte olan ülkelerde, spiral uygulamalarýnýn gebelikten koruyucu etkinliði doðum kontrol haplarýna göre çok az da olsa üstünlüðünü göstermiþtir. Doðum kontrol haplarý alan hastanýn bilinçli olmasý ve ilacýný düzgün þekilde kullanmasý (uyuncunun iyi olmasý) son derecede önemlidir.
Ancak unutulmamalýdýr ki; hangi yöntem kullanýlýrsa kullanýlsýn her türlü adet gecikmesinde öncelikle bir gebelik testi yapýlmalýdýr. Çünkü hiçbir korunma yönteminin %100 koruyuculuðu yoktur.
Hangi Doðum Kontrol Yöntemi Daha Ýyidir?
Aslýnda, bu sorunun cevabý yoktur. Korunmak için pek çok alternatif vardýr ve seçilecek yöntem "kiþiye özgü" olmalýdýr. Uygun yöntemi bulmak için bir jinekoloða gidip danýþmanýz ve gerekirse genel bir muayeneden geçmeniz gerekebilir.
Muayene sonrasý her kiþiye uygun bir doðum kontrol yöntemi belirlenebileceði gibi, herkes için en uygun doðum kontrol hapý veya en uygun spiral çeþidi de yine bir kadýn doðum uzmaný tarafýndan önerilip uygulanabilecektir.
Doðum kontrol yöntemi seçiminde kiþinin yaþý, doðum yapýp yapmadýðý, adetlerinin düzeni, alýþkanlýklarý, cinsel yaþantýsý gibi pek çok faktör rol oynar. Bu nedenle "sizce en uygun doðum kontrol yöntemi nedir?" sorusu yerine "benim için en uygun doðum kontrol yöntemi nedir?" öncelikle sorulmalýdýr. Bu soruya en doðru ve gerçekçi cevabý ise doktorunuzla birlikte, siz ve partneriniz ortaklaþa verecektir.
Doðum Kontrol Yöntemlerinde Baþarýsýzlýk Nasýl Hesaplanýr?
Doðum kontrol yöntemleri uygulanmasýna raðmen gebelik oluþmasýndaki iki temel nedenden birisi yöntemin baþarýsýzlýðý, diðeri ise kullanýcý hatasýdýr.
Yöntemler baþarýlý olsa da kurallarýna uyulmadan uygulandýðýnda gebelik riski yükselmektedir. Bu nedenle tipik kullanýma baðlý gebelik risklerini de bilmek yararlýdýr.
Hangi yöntemi uyguluyor olursanýz olun adet gecikmesi veya gebelik belirtileri varsa en kýsa sürede doktorunuza baþvurunuz.
Doðum kontrol yöntemlerinin baþarý oranlarý özel bir formüle göre hesaplanýr.
100 kadýn bir yýl boyunca bir yöntem uyguladýðýnda oluþan gebelik sayýsý "PEARL indeksi" olarak tanýmlanýr. Çeþitli doðum kontrol yöntemlerinin baþarý oranlarý da bu formüle göre kýyaslanýr.
DOÐUM KONTROL YÖNTEMLERÝNÝN BAÞARISIZLIK ORANLARI ("PEARL ÝNDEKSLERÝ")
| YÖNTEM | EN AZ BEKLENEN(%) | TÝPÝK (%) |
| KORUNMUYOR | 85 | 85 |
| DOÐUM KONTROL HAPI | 0.1 | 3.0 |
| SPÝRAL (BAKIRLI) | 0.8 | 1.0 |
| SPÝRAL (HORMONLU) | 2.0 | 2.0 |
| NORPLANT | 0.2 | 0.2 |
| TÜP BAÐLANMASI | 0.2 | 0.4 |
| VAZEKTOMÝ | 0.1 | 0.15 |
| ÜÇ AYLIK ENJEKSÝYON | 0.3 | 0.3 |
| SPERMÝSÝTLER (FÝTÝL) | 3.0 | 21 |
| TAKVÝM | 9.0 | 20 |
| GERÝ ÇEKÝLME | 4.0 | 18 |
| DÝYAFRAM | 6.0 | 18 |
| KONDOM | 2.0 | 12 |
Konu ile ilgili diðer okuma önerileriniz:
KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ