Kadın
üreme organlarında spermle yumurtanın buluşmasını engellemek için
geliştirilen cerrahi bir yöntemdir. İlk kez 1823 yılında uygulanmıştır.
Kadınlarda kordonların yani rahime giden tüplerin bağlanması
veya tıbbi literatürdeki ismi ile "Tüp ligasyonu" minilaparotomi veya
laporoskopi yöntemleriyle olabilir. Bazan de sezaryen ameliyatı
sırasında tüpler iki taraflı olarak bağlanabilir (bilateral tubal
ligasyon).
Minilaparotomi ile kordonların (tüplerin) bağlanması "Minilaparotomi"
adı verilen yöntemde, kasıktan 3-5 cm’lik yatay bir kesi ile tüplere
ulaşılarak bağlanır. Birkaç farklı bağlama çeşidi vardır.
Minilaparotomi özellikle 70 kg’nin üzeri kilolu bayanlarda, daha
önceden cerrahi batın operasyonu geçirmişlerde, batın içi
yapışıklıkları veya endometriosus öyküsü olanlarda uygun değildir. Laparoskopi ile tüplerin bağlanması Diğer yöntem ise "laparoskopi" ile göbekten girilerek kordonların iki taraflı olarak bağlanması işlemidir. Halk arasında "kansız ameliyat" olarak da bilinen bu yöntemde ameliyat sonrası ağrı daha azdır ve çoğunlukla hastanede yatmayı gerektirmez. Minilaparotomiye göre dezavantajı ise işlemin pahalı olmasıdır.
Her iki yöntemde de tüplerin bağlanması (Tüp ligasyonu) işlemi, doğumdan hemen sonra veya sezaryen sırasında da yapılabilir. Doğumdan hemen sonra yapılmadığı takdirde lohusalık dönemi olan 40 günün geçmesi sonrasında da uygulanabilir.
Her iki yöntemde de etkinlik %100’ e yakındır. Çok az bir oranda tüplerin tekrar açılabilmesi ve gebelik ihtimali akılda tutulmalıdır. Operasyon tekniği başarı oranı ile ilişkilidir.
Adet bitimini takiben gebe olunmadığından emin olunarak uygulanır. Kısa süren küçük bir operasyondur. Aynı gün taburcu edilerek bir ay sonra kontrole çağrılır.
Her cerrahi girişim gibi bu operasyonlar da bazı riskler taşır. Enfeksiyon, komşu organ zedelenmesi ve anestezi riskleri göz önünde bulundurulmalıdır. Dikkatli bir operasyon tekniği kullanıldığında bu olasılık çok düşüktür.
Çocuk istemi olmayan, aile planlamasını tamamlamış çiftlerde uygun bir yöntemdir. Genellikle ileri yaşta uygulanması tercih edilir. Çünkü geri dönüşümsüz bir yöntemdir. Tüp bağlanmasının geri çevrilmesi çok zor ve mikro-cerrahi gerektiren, başarı oranı düşük bir operasyon olduğundan, işlem öncesi danışmanlık büyük önem taşır.
Halk arasında yanlış bilinen bir nokta tüp bağlanmasının adet miktarını etkileyebileceği, erken menopoza sokacağı, cinsel isteksizliğe yol açabileceği veya ağrılara neden olabileceğidir. Uygun teknikle yapıldığında, yumurtalık kan dolaşımı etkilenmeyeceğinden bu endişelerin tümü yersizdir. Tüplerin bağlanması adet miktarını ve cinsel isteği kesinlikle etkilemez.
Genellikle en az 30 yaşını doldurmuş, isteği sayıda çocuğa ulaşmış ve kesinlikle daha fazlasını düşünmeyenlerle tıbbi veya sosyal olarak çocuk doğurması sakınca yaratan kişiler için en uygun yöntemdir.
Bağlanan Tüplerin Yeniden Açılması (Tubal reanastamoz) Ender olarak tüpler bağlandıktan sonra yeniden bir bebek isteyen çiftler olmaktadır. Bu durumda mikro cerrahi teknikleri uygulanarak tüplerin tekrar uç uca bağlanması denenebilir.
Tüp bağlanmasından (tubal ligasyon) sonra tüplerin bir mikro-cerrahi ameliyatı ile yeniden açılmasına "tubal reanastamoz (tubal reanastamosis)" denir.
Unutulmamalıdır ki; tüp bağlanması geri dönüşümü çok kolay olmayan işlemdir. Tubal reanastamozda başarı şansı %60-80 larda olduğundan ameliyatla tüplerin bağlanması kararı kesin olarak verildikten sonra ancak tüpler bağlatılmalıdır.
Cerrahi olarak başarılı olunamadığında tüp bebek yöntemlerine geçilmelidir.
Erkeklerde tüp bağlanması ameliyatına vazektomi adı verilmektedir.
ERKEKTE TÜPLERİN BAĞLANMASI (Vazektomi)
Erkeklere ait bir korunma yöntemi olduğundan kadınları son derecede özgür kılan ve mutlu eden bir uygulamadır.
Vazektomi
işlemi sonrasında boşalma (ejakülasyon) esnasında boşalan sıvının dış
görünüşünde ve miktarında hiç bir değişiklik olmaz, ancak sıvıda sperm
hücreleri olmadığından gebelik oluşmaz.
Vazektomi geri
dönüşümsüz, sperm "kanallarında" ciddi hasar oluşturan bir yöntemdir ve
tüplerin eski haline getirilmesi çok zordur. Kanalların yeniden
açılmasına yönelik mikro-cerrahi ameliyatlar maliyeti yüksek ve başarı
şansları düşük operasyonlardır.
Bu ileride çocuk sahibi olmak
isteyip istemediği konusunda kararsız olan erkeklerde uygulanmaz. Eşin
rızası olmadan yapılan uygulamalarda eş boşanma başvurusunda
bulunabilir. Bu nedenle eşin de rızası alınmalıdır.
Kısa süren
bir cerrahi işlemdir. Lokal anestezi altında (uyuşturularak) yapılan
ufak bir kesiden vaz deferenslerin kesilip bağlanması şeklindedir.
Hastanede kalmayı gerektirmez.
Koruyuculuk oranı %100’e yakın
olmakla beraber uygulanan yöntem ve bazı bireysel özellikler nedeniyle
çok nadiren gebelik oluşabilir (<%1).
Vazektomi ameliyatı
sonrasında gebelikten koruyucu etki hemen başlamaz. Operasyon öncesinde
depolanan spermlerin atılması için genellikle üç ay, 15- 20 boşalma
gerekir.
Çok ender görülen bir durum gebelik oluşmasıdır. En
etkili doğum kontrol yönteminde bile koruyuculuk %100 değildir; %100’ e
yakındır.
Kanalların yeniden kendiliğinden açılması
vazektomide ve tüp bağlanmasında nadiren görülür. Bu nedenle her adet
gecikmesinde gebelik oluşma ihtimalini (az da olsa) akılda
tutmalısınız.
KAYNAK:HERA KADIN SAĞLIK MERKEZİ
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
Erkeklere ait bir korunma yöntemi olduğundan kadınları son derecede özgür kılan ve mutlu eden bir uygulamadır. 
