Týptaki adýyla ’diabetes mellitus’, gündelik dilde ’þeker hastalýðý’ olarak bilinir. Çaðlardan beri bilinen bir hastalýk.Eski kaynaklarda bile sýk idrara çýkma,susama gibi belirtiler kaydedilmiþ. Þekerli diyabet, þekersiz diyabet ve renal (böbrek) diyabet gibi çeþitli tipleri var.Ancak þekerli diyabet diðerlerine göre daha yaygýn görülüyor ve daha ciddi etkileri var.

Diyabet, baþta karbonhidrat(þeker) olmak üzere protein ve yað metabolizmasýný ilgilendiren hormonal bir hastalýktýr.Daha çok kendini kan þekerinin yüksek olmasýyla ve buna baðlý diðer yan etkileriyle gösterir.Diyabet hastalarýnda temel sorun kandaki glikozun(þekerin) hücrelerimize giremeyiþidir.Normalde besinlerle aldýðýmýz veya karaciðerdeki depolardan kana salýnan glikoz(þeker),pankreas denen bir organýmýz tarafýndan salgýlanan ÝNSÜLÝN hormonu aracýlýðýyla hücrelere girer ve enerji dönüþtürülür.Hücrelerin üzerinde deðiþik maddelerin girmesine izin veren kapýlar bulunur.Bu kapýlar normalde kapalýdýr ve uygun anahtar varlýðýnda açýlýr. Ýþte diyabet tam olarak bu kapýlarýn açýlmamasý durumudur. Bu örnekten ilerlersek diyabet, anahtar iþlevi gören ÝNSÜLÝN hormonu yetersizliðine ve/veya insülinin etkilediði reseptörlerin (hücre kapýsýndaki kilidin) bozukluðuna baðlý geliþmektedir.

03-01-08  Stj. Dr. Fatih AKKUÞ ’un katkýlarýyla derlenmiþ bir yazýdýr..

Nedenlerine göre bir çok diyabet tipi olmakla birlikte en çok görülenler tip1(insüline baðýmlý) ve tip2 (insülinden baðýmsýz) diyabetlerdir.

Daha çok çocuklarda ve genç eriþkinlerde görülür.Genelde 40 yaþ altýnda görülür. Bu hastalýkta insülin üreten pankreastaki beta hücrelerinin hasarý otoimmun bir süreç(vücudun baðýþýk sisteminin kendi hücrelerini tanýyamamasý ve onlara saldýrmasý) sonunda meydana gelir. Mutlak veya göreceli bir insülin yetmezliði olduðundan hastalar ömür boyu insülin hormonu(enjekte ederek) almak zorundadýr. Zaten insüline baðýmlý diyabet olarak adlandýrýlýr.Toplumda tüm diyabet hastalarýnýn %8-10 unu oluþtururlar.

Sýklýkla eriþkinlerde ve þiþman(obez) kiþilerde görülür. Tip 2 diyabette insülin salgýlarý normaldir,fakat hücrelerin giriþ kapýlarýnda sorun vardýr. Yani kapýnýn kilidi, anahtar olan insülini tanýmayýnca glikozun hücre içine giriþi engellenir. En sýk görülen diyabet tipidir. Yaklaþýk tüm diyabetlilerin %90 gibi büyük bir bölümünü teþkil eder. Uzun bir süre insülin olmaksýzýn yaþamlarýný sürdürebilirler onun için buna insülinden baðýmsýz diyabet olarak adlandýrýlýr. Tip2 diyabetli hastalarýn birinci derece yakýnlarýnda diyabet hastalýðý sýklýkla görülür. Yani kalýtsal yönü olan bir hastalýktýr. Özellikle büyük damarlarda oluþturduðu makrovasküler hasarla damar sertliði yani ‘ateroskleroz’ ve buna baðlý ölümlerin sebeblerinden birisidir. Bu hastalýk ortaya çýkmadan yýllar önce laboratuarda saptanabilen ‘glikoz tolerans bozukluðu’ olarak da bilinen geçiþ dönemindeyken hastalýðýn ortaya çýkmasýný tetikleyen bazý faktörler(aþýrý kilolu olma,egzersiz yapmama) ortadan kaldýrýlarak hastalýk önlenebilir. Glikozun damar duvarýna olan etkisi daha bu glikoz tolerans basamaðýndayken baþlýyor. Bu nedenle yeni diyabet tanýsý almýþ bir hasta bile aterosklerozdan çoktan etkilenmiþ olabilir.

Diyabete baðlý bulgular baþta vücuttaki karbonhidrat(þeker),yað ve protein metabolizmasýnýn bozulmasýna baðlýdýr.Hangi nedenle olursa olsun,ister insülin eksikliðinde isterse glikoz giriþinde bir direnç söz konusu olduðunda,kandaki fazla glikozun olumsuz etkileri görülür.Kan serum düzeyinin üzerine çýkan(180 mg/dl) glikoz, idrarla atýlmaya baþlar.Böbreklerden atýlan glikoz beraberinde sývý atýlýmýný da artýrýr ve sonuçta çok ve sýk idrar yapma (poliüri) görülür.Vücut poliüri ile kaybettiði sývýyý çok su içerek (polidipsi) karþýlamaya çalýþýr.Organizma enerji kaynaðý olarak glikozu kullanamadýðý için iþtah artar. Öteki taraftan yedek enerji depolarýmýz kullanýlmaya baþlanýr. Vücut enerji elde etmek için yað kullandýðýnda ise keton denilen moleküller açýða çýkar.Bu molekülde aðýzda aseton kokusuna benzer bir koku oluþturur. Bunun sonucunda ise iþtah artmasýna raðmen kilo kaybý olur.Bu klasik bulgularýn yanýnda çabuk yorulma, görme bulanýklýðý, sýk deri enfeksiyonu, uzun süre kapanmayan yaralar…

NASIL TANI KOYULUR?

Diyabet taný kriterleri WHO (DÜNYA SAÐLIK ÖRGÜTÜ) gibi çeþitli kuruluþlar tarafýndan belirleniyor.Bu kriterlere göre,klasik diyabet belirtileri olan birinin herhangi bir zamanda (açlýk tokluk fark etmez) kan þeker deðeri 200 mg/dl ve bunun üzerindeyse, en az 8 saatlik aç (kalori almayan) kiþinin kan þeker deðeri 126mg/dl’ye eþit ya da daha yüksek olmasý kiþinin diyabet hastasý olduðunu gösterir. OGTT (Oral Glikoz Tolerans Testi) denen bir yöntemle de taný konulabiliyor. Burada glikozdan zengin bir sývý alýndýktan 2 saat sonra kan þekeri ölçülür; eðer kan þekeri deðeri 140-199 mg/dl ise Bozulmuþ glikoz toleransý (Gizli þeker), 200mg/dl veya daha yüksek ise diyabet tanýsý konulur.

Hangi tip diyabet olursa olsun,kan þekerini kontrol altýna alma diðer tedavilerden önce gelir.Daha sonra ise tansiyon ve kan yaðlarý-kolesterol düzeyinin kontrolüdür. Bu kan yaðlarý ve kolesterol düzeyleri normal insanýn deðerlerinden daha alt seviyeye çekilmelidir. Hastalarýn sigara gibi ateroskleroz riskini artýracak bir kullanýmý hiç kabul edilemez, hemen býrakmasý gerekir. Tip 1 diyabetliler,halen çalýþmalarý süren pankreas nakli olmazlarsa ömür boyu insülin almalarý gerekir. Ýnsülin de aðýzdan alýnmaz. Dolayýsýyla deri altý yað dokusuna enjekte edilir. Günümüzde kalem, pompa ve çok ince iðnesi olan þýrýngalarla insülin tedavisi çok rahatlýkla uygulanabilmektedir. Tip2 diyabetliler ise Tedavi genellikle beslenme alýþkanlýklarýnýn düzeltilmesi, þiþman hastalarda kilo verilmesinin saðlanmasý, düzenli egzersiz ve aðýzdan alýnan insülin salgýlanmasý ve þekerin kullanýmýný düzenleyen ilaçlarla tedavi edilir. Ancak ilerleyen zaman içinde bu hastalýðýn tedavisi için de insülin kullanýlmasý gerekebilir. Ancak tip2 diyabetli olan kiþiler kendilerini yemek yeme alýþkanlýklarýnda düzen kurarak, aktif olarak fiziksel aktivite yaparak ve kilo vererek yaþam standartlarýný yükseltebilirler.

HASTALARA BAZI ÖNERÝLER!!!

1.Þeker dahil olmak üzere hiçbir gýda yasak deðil.Fakat ölçülü olmalý!

2.Hergün ayný saatte ve benzer miktarda yemek yemelisiniz.

3. Kilo vermeniz gerekiyorsa her türlü yaðý kýsýtlamalýsýnýz. Yemekleri kýzartmak yerine ýzgara veya fýrýnda piþiriniz. Yaðsýz etleri (balýk, derisiz tavuk), yaðsýz peynir, yaðsýz süt ve yoðurt gibi az yaðlý yiyecekleri tercih ediniz.

4. Hamur tatlýlar yerine meyveli veya sütlü tatlýlarý tercih ediniz.

5.Günlük ortalama 1.5-2L su içiniz.Çok önemli ihmal etmeyin!Çay ve diðer içecekleri suyun yerine koymayýn.

6. Daha çok lifli(posalý) gýdalar(çið sebze,meyve,kepek-çavdar ekmeði..vb) tüketin.

7.Hazýr gýdalarý zorda kalmadýkça tüketmeyin.Aksi halde etiket bilgilerini iyi inceleyin.

8.Eðer insülin kullanýyorsanýz yanýnýzda bir miktar kesme þeker taþýyýn! Eðer fazla insülin yükleyip hipoglisemi(kan þekerinin 50mg/dl’den daha aþaðý olmasý) yapabilirsiniz.Çok önemli bir sorun oluþturur.

9.En önemli koruyucu yöntem ise egzersiz yapmak.Tek baþýna egzersiz bile kan sekerini düþürüyor,kilo vermenize yardýmcý oluyor,bol su içmenize yardýmcý oluyor…Ancak egzersiz en az 30-40 dakika sürmeli.

Týptaki adýyla ’diabetes mellitus’, gündelik dilde ’þeker hastalýðý’ olarak bilinir. Çaðlardan beri bilinen bir hastalýk.Eski kaynaklarda bile sýk idrara çýkma,susama gibi belirtiler kaydedilmiþ. Þekerli diyabet, þekersiz diyabet ve renal (böbrek) diyabet gibi çeþitli tipleri var.Ancak þekerli diyabet diðerlerine göre daha yaygýn görülüyor ve daha ciddi etkileri var.

Diyabet, baþta karbonhidrat(þeker) olmak üzere protein ve yað metabolizmasýný ilgilendiren hormonal bir hastalýktýr.Daha çok kendini kan þekerinin yüksek olmasýyla ve buna baðlý diðer yan etkileriyle gösterir.Diyabet hastalarýnda temel sorun kandaki glikozun(þekerin) hücrelerimize giremeyiþidir.Normalde besinlerle aldýðýmýz veya karaciðerdeki depolardan kana salýnan glikoz(þeker),pankreas denen bir organýmýz tarafýndan salgýlanan ÝNSÜLÝN hormonu aracýlýðýyla hücrelere girer ve enerji dönüþtürülür.Hücrelerin üzerinde deðiþik maddelerin girmesine izin veren kapýlar bulunur.Bu kapýlar normalde kapalýdýr ve uygun anahtar varlýðýnda açýlýr. Ýþte diyabet tam olarak bu kapýlarýn açýlmamasý durumudur. Bu örnekten ilerlersek diyabet, anahtar iþlevi gören ÝNSÜLÝN hormonu yetersizliðine ve/veya insülinin etkilediði reseptörlerin (hücre kapýsýndaki kilidin) bozukluðuna baðlý geliþmektedir.

03-01-08  Stj. Dr. Fatih AKKUÞ ’un katkýlarýyla derlenmiþ bir yazýdýr..

Nedenlerine göre bir çok diyabet tipi olmakla birlikte en çok görülenler tip1(insüline baðýmlý) ve tip2 (insülinden baðýmsýz) diyabetlerdir.

Daha çok çocuklarda ve genç eriþkinlerde görülür.Genelde 40 yaþ altýnda görülür. Bu hastalýkta insülin üreten pankreastaki beta hücrelerinin hasarý otoimmun bir süreç(vücudun baðýþýk sisteminin kendi hücrelerini tanýyamamasý ve onlara saldýrmasý) sonunda meydana gelir. Mutlak veya göreceli bir insülin yetmezliði olduðundan hastalar ömür boyu insülin hormonu(enjekte ederek) almak zorundadýr. Zaten insüline baðýmlý diyabet olarak adlandýrýlýr.Toplumda tüm diyabet hastalarýnýn %8-10 unu oluþtururlar.

Sýklýkla eriþkinlerde ve þiþman(obez) kiþilerde görülür. Tip 2 diyabette insülin salgýlarý normaldir,fakat hücrelerin giriþ kapýlarýnda sorun vardýr. Yani kapýnýn kilidi, anahtar olan insülini tanýmayýnca glikozun hücre içine giriþi engellenir. En sýk görülen diyabet tipidir. Yaklaþýk tüm diyabetlilerin %90 gibi büyük bir bölümünü teþkil eder. Uzun bir süre insülin olmaksýzýn yaþamlarýný sürdürebilirler onun için buna insülinden baðýmsýz diyabet olarak adlandýrýlýr. Tip2 diyabetli hastalarýn birinci derece yakýnlarýnda diyabet hastalýðý sýklýkla görülür. Yani kalýtsal yönü olan bir hastalýktýr. Özellikle büyük damarlarda oluþturduðu makrovasküler hasarla damar sertliði yani ‘ateroskleroz’ ve buna baðlý ölümlerin sebeblerinden birisidir. Bu hastalýk ortaya çýkmadan yýllar önce laboratuarda saptanabilen ‘glikoz tolerans bozukluðu’ olarak da bilinen geçiþ dönemindeyken hastalýðýn ortaya çýkmasýný tetikleyen bazý faktörler(aþýrý kilolu olma,egzersiz yapmama) ortadan kaldýrýlarak hastalýk önlenebilir. Glikozun damar duvarýna olan etkisi daha bu glikoz tolerans basamaðýndayken baþlýyor. Bu nedenle yeni diyabet tanýsý almýþ bir hasta bile aterosklerozdan çoktan etkilenmiþ olabilir.

Diyabete baðlý bulgular baþta vücuttaki karbonhidrat(þeker),yað ve protein metabolizmasýnýn bozulmasýna baðlýdýr.Hangi nedenle olursa olsun,ister insülin eksikliðinde isterse glikoz giriþinde bir direnç söz konusu olduðunda,kandaki fazla glikozun olumsuz etkileri görülür.Kan serum düzeyinin üzerine çýkan(180 mg/dl) glikoz, idrarla atýlmaya baþlar.Böbreklerden atýlan glikoz beraberinde sývý atýlýmýný da artýrýr ve sonuçta çok ve sýk idrar yapma (poliüri) görülür.Vücut poliüri ile kaybettiði sývýyý çok su içerek (polidipsi) karþýlamaya çalýþýr.Organizma enerji kaynaðý olarak glikozu kullanamadýðý için iþtah artar. Öteki taraftan yedek enerji depolarýmýz kullanýlmaya baþlanýr. Vücut enerji elde etmek için yað kullandýðýnda ise keton denilen moleküller açýða çýkar.Bu molekülde aðýzda aseton kokusuna benzer bir koku oluþturur. Bunun sonucunda ise iþtah artmasýna raðmen kilo kaybý olur.Bu klasik bulgularýn yanýnda çabuk yorulma, görme bulanýklýðý, sýk deri enfeksiyonu, uzun süre kapanmayan yaralar…

NASIL TANI KOYULUR?

Diyabet taný kriterleri WHO (DÜNYA SAÐLIK ÖRGÜTÜ) gibi çeþitli kuruluþlar tarafýndan belirleniyor.Bu kriterlere göre,klasik diyabet belirtileri olan birinin herhangi bir zamanda (açlýk tokluk fark etmez) kan þeker deðeri 200 mg/dl ve bunun üzerindeyse, en az 8 saatlik aç (kalori almayan) kiþinin kan þeker deðeri 126mg/dl’ye eþit ya da daha yüksek olmasý kiþinin diyabet hastasý olduðunu gösterir. OGTT (Oral Glikoz Tolerans Testi) denen bir yöntemle de taný konulabiliyor. Burada glikozdan zengin bir sývý alýndýktan 2 saat sonra kan þekeri ölçülür; eðer kan þekeri deðeri 140-199 mg/dl ise Bozulmuþ glikoz toleransý (Gizli þeker), 200mg/dl veya daha yüksek ise diyabet tanýsý konulur.

Hangi tip diyabet olursa olsun,kan þekerini kontrol altýna alma diðer tedavilerden önce gelir.Daha sonra ise tansiyon ve kan yaðlarý-kolesterol düzeyinin kontrolüdür. Bu kan yaðlarý ve kolesterol düzeyleri normal insanýn deðerlerinden daha alt seviyeye çekilmelidir. Hastalarýn sigara gibi ateroskleroz riskini artýracak bir kullanýmý hiç kabul edilemez, hemen býrakmasý gerekir. Tip 1 diyabetliler,halen çalýþmalarý süren pankreas nakli olmazlarsa ömür boyu insülin almalarý gerekir. Ýnsülin de aðýzdan alýnmaz. Dolayýsýyla deri altý yað dokusuna enjekte edilir. Günümüzde kalem, pompa ve çok ince iðnesi olan þýrýngalarla insülin tedavisi çok rahatlýkla uygulanabilmektedir. Tip2 diyabetliler ise Tedavi genellikle beslenme alýþkanlýklarýnýn düzeltilmesi, þiþman hastalarda kilo verilmesinin saðlanmasý, düzenli egzersiz ve aðýzdan alýnan insülin salgýlanmasý ve þekerin kullanýmýný düzenleyen ilaçlarla tedavi edilir. Ancak ilerleyen zaman içinde bu hastalýðýn tedavisi için de insülin kullanýlmasý gerekebilir. Ancak tip2 diyabetli olan kiþiler kendilerini yemek yeme alýþkanlýklarýnda düzen kurarak, aktif olarak fiziksel aktivite yaparak ve kilo vererek yaþam standartlarýný yükseltebilirler.

HASTALARA BAZI ÖNERÝLER!!!

1.Þeker dahil olmak üzere hiçbir gýda yasak deðil.Fakat ölçülü olmalý!

2.Hergün ayný saatte ve benzer miktarda yemek yemelisiniz.

3. Kilo vermeniz gerekiyorsa her türlü yaðý kýsýtlamalýsýnýz. Yemekleri kýzartmak yerine ýzgara veya fýrýnda piþiriniz. Yaðsýz etleri (balýk, derisiz tavuk), yaðsýz peynir, yaðsýz süt ve yoðurt gibi az yaðlý yiyecekleri tercih ediniz.

4. Hamur tatlýlar yerine meyveli veya sütlü tatlýlarý tercih ediniz.

5.Günlük ortalama 1.5-2L su içiniz.Çok önemli ihmal etmeyin!Çay ve diðer içecekleri suyun yerine koymayýn.

6. Daha çok lifli(posalý) gýdalar(çið sebze,meyve,kepek-çavdar ekmeði..vb) tüketin.

7.Hazýr gýdalarý zorda kalmadýkça tüketmeyin.Aksi halde etiket bilgilerini iyi inceleyin.

8.Eðer insülin kullanýyorsanýz yanýnýzda bir miktar kesme þeker taþýyýn! Eðer fazla insülin yükleyip hipoglisemi(kan þekerinin 50mg/dl’den daha aþaðý olmasý) yapabilirsiniz.Çok önemli bir sorun oluþturur.

9.En önemli koruyucu yöntem ise egzersiz yapmak.Tek baþýna egzersiz bile kan sekerini düþürüyor,kilo vermenize yardýmcý oluyor,bol su içmenize yardýmcý oluyor…Ancak egzersiz en az 30-40 dakika sürmeli.