Gestasyonel Diabetes Mellitus (GDM) Nedir?
Gestasyonel
diyabetes, hamilelik sırasında veya hamilelikten önce başlayarak ilk
kez gebelik dönemi sırasında fark edilen, gebede karbonhidrat
metabolizması ile ilgili bir sorundur.
Gestasyonel Diabetes
Mellitus (GDM) ile eş anlamlı olarak kullanılan diğer kelimeler;
gestasyonel diyabet, gebelik şekeri, gebeliğe bağlı şeker hastalığı,
bozulmuş glukoz toleransı, glukoz intoleransı, gizli şeker hastalığı ve
gebeliğin indüklediği şeker hastalığı’dır.
Gestasyonel Diabet Nasıl Ortaya Çıkar?
Gebelik dönemi
sırasında salgılanan pek çok hormon kan şekerinin yükselmesi yönünde
rol oynamaktadır. Özellikle plasentadan (eş kısmından) salınan steroid
yapısındaki hormonlar, kan şekerinin düşmesi için uğraşan insülin
hormonuna karşı bir etki ile kan şekerini yükseltmektedir.
Kan
şekerini düşüren insülin hormonuna karşı özellikle gebeliğin 24.
haftasından itibaren bir direnç gelişir ve bu durum normal gebeler için
bir problem teşkil etmezken “önceden kan şekerinin dengelenmesinde
sorun olan hastalar açısından” kan şekerinin (yani glukoz’un)
yükselmesine neden olur.
GDM olan hastalarda insülin
salınımında veya salınım sonrasında bir takım problemler vardır ve bu
şekilde kan glukoz seviyelerinde yükselmeler gözlenmektedir.
Hamilenin kan şekerindeki artışlar anne karnındaki bebeğin de kan şekerini yükseltir (hiperglisemi).
Kan şekeri
yükselen fetuste reaktif olarak salgılanan insülin hormonu bebeğin
anne karnındayken normalden daha irileşmesine (makrozomik fetus) ve
sonrasında tosuncuk bebeklerin doğmasına neden olur.
Gestasyonel Diyabet İçin Risk Faktörleri
 Şişmanlık
Önceki gebeliklerde GDM öyküsü
Daha önceden iri bebek (makrozomik fetus) doğurmuş olmak
Önceki gebeliklerde doğumsal anomalili bebek dünyaya getirmiş olmak
Nedeni bilinmeden ölü doğum yapmış olmak
35 yaş üstündeki hamileler
Ailede diyabet ve/veya yüksek tansiyon bulunması
Açlık kan şekerinin 105 mg/dl’nin, tokluk şekerinin 120 mg/dl’nin üzerinde olmasıdır.
Her hangi bir dönemde 200 mg/dl’nin üzerindeki kan şekeri değeri “diyabet (şeker hastalığı)” olarak kabul edilmektedir.
Yüksek Kan Şekerinin Gebelik Üzerine Etkileri
 Polihidramniyos:
Bebeğin rahim içinde yaşadığı amniyon sıvısının normalden fazla
olmasıdır. Polidiramnios, diyabetli gebelerde %20 oranında görülür.
Preeklamsi
(gebelik zehirlenmesi): Gebelikte tansiyon yükselmesi, ödemler ve
idrarda protein görülmesi ile ilgili bir durumdur. Diyabetik gebelerde
preeklampsi riski artmaktadır.
İdrar
yolu enfeksiyonları: Diyabetik gebelerde artmış kan şekeri düzeyine
bağlı olarak idrar yolu enfeksiyonları normalden fazla görülmektedir.
Vaginal
mantar enfeksiyonları: Gebelikte mantar enfeksiyonları (candida
vaginitis) sık olarak görülmektedir. Artmış kan şekeri düzeyi
(hiperglisemi), mantar mikrobunun üremesi sonucunda vajinal akıntıları
arttırmaktadır.
Yüksek Kan Şekerinin Bebek Üzerine Etkileri
Rahim içi bebek ölümü: Uzun süreli ve kontrolsüz gebelerde bu risk de yükselir.
Doğumsal
anomaliler: Gebelik öncesi şeker hastalığı (diabetes mellitus) olan
kişilerde gebeliğin özellikle erken döneminde kan şekeri kontrolü iyi
olmazsa anne rahmindeki bebekte kalp anomalileri, solunum ve barsak
anomalilerinde artış olabilir.
Ancak gebelik döneminde
bozulmuş şeker tolerans testi ile karakterize gestasyonal diabetesi
olan hamilelerde bebek ile ilgili anomali (doğuştan sakatlık) riskleri
artmamaktadır. Yani gestasyonel diabetes bebekte sakatlık yapıcı bir
risk teşkil etmez.
Gestasyonel Diyabetli (GDM) Hastalarda Doğum Sonrası Problemler
Doğum
sonrası bu bebeklerde; hipoglisemi ( kan şekerinin normalin altında
olması), hipokalsemi (kan kalsiyum miktarının düşmesi), uzayan sarılık
gibi bir takım metabolik sorunlar gelişebilir.
Anne
adayında zor doğuma bağlı uzamış epizyotomi kesileri, rahimin kendini
tam olarak toparlayamaması (uterin hipotoni) sonrası kanamalar ve
kanamalara bağlı komplikasyonlar görülebilir.
Kan
şekeri normalden yüksek hastalarda yara iyileşme hızı yavaşlamış ve
enfeksiyon riski artmıştır. Özellikle sezaryen sonrası 4.-5. günlerde
yara yerleri enfeksiyon açısından risk altındadır ve kontrol
edilmelidir.
Kan şekeri yüksek olan doğum yapmış lohusalarda idrar yolu enfeksiyonları da artmaktadır.
Tarama Testleri ve Tanı
Aslında
ideal olanı gebelik planlandığında kişinin açlık ve tokluk kan şekerine
bakılmasıdır. Eğer kişinin daha önceden şeker hastalığı varsa Hb A1C
düzeyleri kontrol edilerek son üç ay içindeki kan şekeri düzeyleri
hakkında bilgi sahibi olunabilir.
Eğer gebelik öncesi
değerlenme mümkün olmamışsa, ilk gebelik muayenesinde Açlık Kan Şekeri
(AKŞ)’ne bakılarak hasta değerlendirilmelidir.
Ülkemizde tüm
gebelerde 24-28. haftalarda 50 gram glukoz tarama testi
uygulanmaktadır. 50 gram glukoz testi adı üstünde bir “tarama testi”dir
ve riskli grubu tarar. Bu testin normalden yüksek olması durumunda 100
gram Oral Glukoz Tarama Testi (OGTT) yapılmakta ve GDM tanısı ancak bu
şekilde konulmaktadır.
Öncelikle, gebeye günün herhangi bir
saatinde (ideal olarak aç karınla ve sabah saatinde) 50gr glukoz içeren
sıvı içirilerek bir saat sonra kan şekerine bakılır. Bu testte kan
şekeri yüksekliği 135 mg/dl altında ise sonuç normal, 135-190 mg/dl
arasında yüksek kabul edilerek 100gr oral glukoz tarama testine (100gr
OGTT) geçilir.
190 mg/dl üzerindeki sonuçlarda ise direkt şeker hastalığı açısından tedaviye başlanmalıdır.
50
gram glukoz tarama testi 135-190 mg/dl arasında olan gebelerde yapılan
100 gram OGTT için gebeye sabah aç karna açlık kan şekeri için kan
örneği alındıktan hemen sonra 100gr glikoz (dextroz) içeren sıvı
içirilir ve sonrasında birinci, ikinci, üçüncü saatlerde kan şekeri
ölçümleri yapılır.
100 gr OGTT de ortaya
çıkan 4 değerden en az iki değerin normalin üzerinde olması durumunda
gebeye gestasyonel diyabet mellitus (GDM) tanısı konur.
Normal değerler :
 Açlık glukoz (AKŞ) < 95 mg/dl,
1. saat glukoz <185mg/dl,
2. saat glukoz <165mg/dl,
3. saat glukoz <145mg/dl olmalıdır.
Son 3 aylık kan şekeri değişikliklerini kontrol etmek için önceden belirtildiği üzere HbA1C ölçümü yapılabilmektedir.
Gestasyonel Diyabetes Mellitus Tedavi
Tüm
GDM gebelerin %15-20’sinde insülin tedavisine ihtiyaç duyulurken
hastaların büyük bir kısmında bir diyet uzmanı ile beraber düzenlenen
diyet ve egzersiz yeterli olmaktadır.
Diyetteki kalori ihtiyacı 35 kcal/kg olarak hesaplanır (yani kişinin kilosu başına 35 kcal’lik bir diyet).
GDM hastasının beslenmesi 3 ana, 3 ara öğün şeklinde yani “az az ve sık sık” olmalıdır.
Kan şekeri kontrolü için diyetin düzenlenmesi tek başına geçerli olmayıp psikolojik stres de kontrol altına alınmalıdır.
İzlem
Tanı
konulduktan sonra izleme alınan gebelerde hedef; açlık kan şekerinin 95
mg/dl altında, yemeklerden bir saat sonraki tokluk (postprandiyel) kan
şekerinin ise 140mg/dl altında tutulmasıdır. Glukoz seviyesi izlemleri
haftalık veya iki haftada bir şekilde yapılabilir.
Tanısı yeni
konmuş hastaların diyetleri düzenlendikten sonra ilk kontrolleri diyete
başladıktan bir veya iki hafta sonra olabilir. Tokluk kan şekerinde
istenilen sonuca ulaşılamazsa bir endokrin uzmanına danışılarak insülin
başlanabilir.
Gebelik izlemleri ise 32. haftadan sonra
sıklaşmalıdır. Gestasyonel diyabetli annelerin bebekleri iri fetus
(makrozomi) ve geç akciğer gelişimi nedeniyle son haftalarda dikkatle
gözlenmelidir. Sezaryen veya normal doğum için bebeğin son haftalardaki
gebelik haftası ve doğum şekli düşünülerek planlanmalıdır.
Doğum Sonrası Dönem/ Önlemler
Gestasyonel
diyabetli annelerde doğum sonrası insülinle tadavi ihtiyacı genellikle
ortadan kalksa da yaşamlarının ilerleyen döneminde diyabetes mellitus
(yani aşikar şeker hastalığı) olma riskleri artmaktadır.
Bu nedenle
lohusalık bittikten sonra (yani doğumdan 6 hafta sonra) “glisemik
durum” yeniden değerlendirilmeli ve 75 gr’lık glikoz yüklemesi
yapılmalıdır.
75 gram glukoz yükleme testinin normal çıkması halinde bu test üç yıllık aralarla tekrarlanmalıdır.
Gebeliklerinde
GDM tanısı alan hastalar; hayat tarzlarında değişiklik yapmalı, insülin
direncini azaltmak için ideal kilolarına inmeli, sigara içmemeli,
dengeli beslenmeli ve egzersiz yapmalıdırlar.
KAYNAK:HERA KADIN SAĞLIK MERKEZİ
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
 |
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
( Gulsuyu Metro duragi karsisi)
|
|
