x

Genel Bilgiler

x

x

x

x

x

Giriþ
Þeker hastalýðý (Diyabetes Mellitus), midenin onikiparmak barsaðýna komþu bir organ olan pankreasýn yetersiz insülin salgýlamasý veya hiç insülin salgýlamamasýna baðlý kan þekerinin önlenemeyen yükseliþi ve yüksek kan þekerine baðlý diðer organlarýn zarar görmesiyle seyreden bir tablodur.

iki tip þeker hastalýðý vardýr: birincisi pankreasýn hiç insülin yapmamasýna baðlý geliþen Tip 1 Diyebetes Mellitus, diðeri de pankreasýn yeterli insülin salgýlamasýna baðlý geliþen Tip 2 Diyebetes Mellitustur.

Epidemioloji, sýklýk
Toplumda % 3  civarýnda þeker hastasý olduðu bildirilmektedir.
Tip I þeker hastalýðý Daha erken yaþlarda görülür.  altyapýsýnda suçlanan genler daha belirlenmiþtir.
Tip II  Þeker hastalýðýnda ise aile içindeki  yýðýlmalar daha belirgindir. Obezite ve insülin direnci  patogenezde önemlidir.

Ailesinde þeker hastalýðý olmasý (anne-baba veya kardeþinde þeker hastalýðý olmasý), þiþmanlýk, Gün içinde bedensel bir aktivite alýþkanlýðýnýn olmamasý, Daha önceden açlýk veya tokluk kan þekerlerinin bozulmaya baþlamýþ olmasý, Daha önceden gebeliði sýrasýnda þeker hastalýðý çýkmýþ olmasý veya 4 kg’dan aðýr çocuk doðurma, Hipertansiyon, Kanda koruyucu kolesterolünün az, yað oranýnýn fazla olmasý, Daha önceden Polikistik over sendromu veya akanthozis nigrikans denilen hastalýklarýnýn olmasý, Damar hastalýklarýnýn olmasý kiþilerin þeker hastalýðýna yatkýn olmalarýna sebep olur.


Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri
Kiþilerin ailesinde þeker hastalýðý olmasý (anne-baba veya kardeþinde þeker hastalýðý olmasý) onlarýnda ileride þeker hastalýðýna yakalanma ihtimalini artýrýr.


Semptom ve Yakýnmalar
Kan þekerinin yükselmesiyle beraber kiþide

• aðýz kurumasý,
  
• çok su içme,
  
• çok idrara çýkma ve
  
• çok yemek yeme görülür.
  
•  zayýflama

 Zamanla

• ellerde ayaklarda keçeleþme, uyuþma,
  
• karýncalanma ve yanma baþlar.

Komplikasyonlar
Akut  komplikasyonlar

• Hiperglisemik non ketotik hiperozmolar koma:  kýsmi insülin yetersizliðinde görülür altta yatan diðer sebeplerle birlikte þeker ayarlanamaz  glukoz oldukça yüksek deðerlere çýkar
  
• Diabetik keto asidoz:  tam insülin yetmezliði mevcuttur.  altta yatan diðer sebeplerin etkisiyle  þekeri düþürülemediði gibi,  yað asitlerinin yýkýmýyla  keton cisimcikleri kanda çoðalýr.  asidik yapýda olan bu maddeler hastada asidoza neden olur.
  
• Hipoglisemi:  genellikle tedavi altýndaki hastalarda görülür.  insülin veya diyet oral  hipoglisemik ajanlarý alan hastalar yemek öðünleri atladýðý takdirde kan þekerleri düþebilir.
  

Kronik komplikasyonlar
Þeker hastalýðý olanlarýn kan þekerlerini iyi ayarlayamamasýna baðlý diðer organlar da etkilenmeye baþlar. Küçük damarlarýn bozulmasýna baðlý en baþta göz ve böbrek etkilenip bozulmaya baþlar. Ellerde ayaklarda keçeleþme, uyuþma, karýncalanma ve yanma baþlar ve yaralar oluþabilir. Büyük damarlarda etkilenip bozulursa kalp hastalýklarý, beyin hastalýklarý ortaya çýkabilir.
Retinopati
Gözlerdeki küçük damarlada þeker art ürünleri birikmesine baðlý saðlamlýðý azalýr ve ufak kanamalar oluþabilir. Göz dibinde özellikle yeni damarlanmalar olur. Bu damarlar zayýf olduðundan kolay kanar ve görme kaybý ile sonlanabilir. Günümüzde lazer tedavisi ile bu damarlar erken dönemde yakýlabilmekte ve kanama engellenmektedir.

Nefropati
Böbreklerdeki küçük damarlada þeker art ürünleri birikmesine baðlý böbrek proteinleri tutamayýp atmaya baþlar.  Zamanla böbreðin kaný temizleme görevi de aksayabilir.

Nöropati
El ve ayaktaki küçük damarlarda þeker art ürünleri birikmesine baðlý keçeleþme, uyuþma, karýncalanma ve yanma baþlar. Hissizlik olur ve buna baðlý oluþan küçük yaralar büyüyebilir.  sadece periferik sinirler deðil otonomik sinir sistemide tutulabilmektedir.  Buna baðlý ise kabýzlýk, ishal, impotans (erkeklerde) görülebilir.

Büyük damar hastalýklarý
Yine kalp damarlarýnda veya beyin damarlarýnda þeker birikimine baðlý olarak bozulmalar baþlayabilir ve kalp krizi veya inme görülebilir.

Laboratuvar testleri, özel testler

•  Açlýk kan þekeri : iki kez açlýk kan þekeri 126 ýn üzerinde bulunduðu taktirde þeker hastalýðý tanýsý konur
  
• Tokluk kan þekeri : yemeðin baþlangýcýndan tam iki saat sonra bakýlan kan þekerine denir. 200 mg /dcl  üzerinde olursa þeker hastalýðý tanýsý konur.
  
• HbA1C:  üst sýnýrý 6 dýr.   diyabet hastalarýnýn üç aylýk ortalama kan þekeri düzenini gösterir. anlýk diyet  yaparak yapýlan ölçümlerden etkilenmez.
  
• Fruktozamin
• OGTT Oral glukoz tolerans testi;  yükleme testi olarak da bilinir.
  

Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Ýlaç dýþý önlemler
Gün içinde bedensel bir aktivite alýþkanlýðýnýn olmamasý, Hipertansiyon, Kanda koruyucu kolesterolünün az, yað oranýnýn fazla olmasý ve þiþmanlýk gibi faktörler düzeltilebilir. Yani kiþiler gün içinde belli bir süre egzersiz yaparak, kilosunu normale getirerek, kolesterol düzeyini azaltýp iyi kolesterolü artýrarak ve tansiyonunu normale getirerek þeker hastalýðýna yatkýnlýðýný giderebilirler.
Diyet
Þeker hastalarýnda diyet çok önemlidir. Kýrmýzý eti azaltýp beyaz eti artýrarak, katý yaðlarý azaltarak kolesterol seviyesini düþürebiliriz. Egzersiz yapýlmasý ve sebze meyve yenmesi de kolesterol seviyesinin düzeltilmesinde yardýmcý olur. Tansiyonu sýnýrda veya yüksek olanlarýn öncelikle tuzsuz yemeye alýþmalarý gerekmektedir. Ayrýca fazla kilolu olanlarýn da diyetini düzenlemesi ve kilo vermesi gerekmektedir.
Egzersiz
Egzersiz yapýlmasý þeker hastalýðý dahil bir çok hastalýkta tavsiye edilir. Zaten güncel hayatýmýzda da saðlýklý kalabilmek için egzersiz þarttýr. Þeker hastalarý egzersiz yaparak normal kilolarýný korurlar, kolesterol seviyelerini düzenlerler, insülinin daha iyi çalýþmasýný saðlarlar ve günlük hayatýn streslerine karþý daha iyi dururlar.

Diðer noktalar
Þeker hastalýðý olanlarýn her gün akþam yatmadan önce ellerini ve ayaklarýný ýlýk su ile yýkayýp kurulamasý uygundur. El ve ayak týrnaklarýný dipten kesmeleri sakýncalýdýr. Kendileri iyi görmüyorsa bir yakýný kesmelidir. El ve ayaklarda yanma veya üþüme var diye buza sokma veya sýcak bir yere koymak veya yaklaþtýrmak sakýncalýdýr. Duyu kaybýndan dolayý el ve ayaklarý zarar görebilir. Ev içinde terliksiz gezmemelidirler. Tüm bunlarda amaþ yara oluþmasýný engellemektir. Zira oluþan yaralar þeker hastalarýnda geç iyileþir ve kolay enfeksiyon kaparlar.

Ýlaç tedavileri

Oral hipoglisemik ajanlar

• Sulfonilüreler
• Biguanidler
• Thiazolidinedionlar

insülin preparatlarý

• Kriztalize  insülin
• NPH insülin
• kýsa etkili insülinler
•  uzun etkili insülinler
  

Cerrahi tedavi
 pankreas adacýk hücre nakli