Kısıtlamalar Osteoporozda ilaç kullanım ilkeleri
İlaç kullanım raporuna dayanılarak reçete edilirler. Aşağıdaki hasta
gruplarında bifosfonatların veya diğer osteoporoz ilaçların
(raloksifen, calcitonin, stronsiyum ranelat) kullanımında raporda
tedavi süresi belirtilir, omurgadan ve femurdan yapılan tetkiklerle
ilgili KMY ölçümünün bir örneği reçeteye eklenir. Rapor süresi 1
yıldır. Bu grup ilaçların birlikte kombine kullanımı halinde sadece
birinin bedeli ödenir.
Aktif D vitaminleri osteoporoz teşhisinde ödenmez.
A. Senil, postmenopozal ve cerrahi menapoza bağlı osteoporozda:
1) Osteoporotik patolojik kırık bulunan ve lomber bölgeden
posteroanterior veya lateral yapılan kemik mineral yoğunluk (KMY)
ölçümünde L1–4 veya femoral bölgeden yapılan KMY ölçümünde “T”
değerlerinden herhangi birinin -1 veya daha düşük olduğu hastalarda,
2) Lomber bölgeden posteroanterior veya lateral yapılan KMY ölçümünde
L1–4 veya femoral bölgeden yapılan femur total veya femur boynu KMY
ölçümünde “T” değerlerinden herhangi birinin -2,5 veya daha düşük
olduğu hastalarda,
ilaç kullanım raporuna dayanılarak reçete edilir.
B. Senil, postmenopozal ve cerrahi menapoza bağlı osteopenide (T-skorunun -1 ile
-2.5 arasında olması)
Aşağıdaki hasta gruplarında bifosfonatların veya diğer osteoporoz
ilaçların (raloksifen, stronsiyum ranelat) kullanımında raporda tedavi
süresi belirtilir, omurgadan ve femurdan yapılan tetkiklerle ilgili KMY
ölçümünün bir örneği ile belirlenen hastalıklara ait raporun bir örneği
reçeteye eklenir.
Romatoid artrit, çölyak hastalığı, kronik inflamatuar barsak hastalığı
(Crohn Hastalığı veya Ülseratif Kolit), ankilozan spondilit,
hipertiroidi, hipogonadizm, hipopituitarizm, anoreksia nevroza, kronik
obstrüktif akciğer hastalığı, tip I diyabet, uzun süreli (en az 3 ay)
ve > 5mg/gün sistemik kortikosteroid kullanımı veya organ nakli
uygulanmış hastalara sağlık kurulu raporuna dayanılarak reçete edilir.
C. Sudek atrofisinde:
Altı ay boyunca uygulanan standart tedavilere (analjezik, fizyoterapi)
rağmen yeterli cevap alınamadığının ve lokal kırığın raporda
belirtilmesi halinde ilaç kullanım raporuna dayanılarak reçete edilir.
Yukarıda belirtilen durumlar için düzenlenen raporların süresi 1 (bir)
yıldır. Osteoporozda ilaç tedavisi son 6 ay içinde yapılan KMY
ölçümüyle planlanır. Ölçüm en erken 1 yıl sonra tekrar edilebilir ve
yılda bir defadan daha sık yapılamaz. 75 yaş ve üzerindeki hastalarda
KMY ölçümüne gerek yoktur. KMY ölçümü bir kalçasında protez olan
hastada diğer kalçadan, her iki kalçasında da protez olan hastada
vertebradan yapılabilir.
Söz konusu ilaçların yatan hastalar için reçete edilmek suretiyle
hastane dışından temin edilmesi halinde de bu hükümler geçerlidir.
ENDİKASYONLARI :
Vitamin D eksikliğinin tedavi ve profilaksisinde ; malabsorpsiyon sendromları, kronik diyare,
gastrektomi, genel olarak yağ absorpsiyonunun bozulduğu bütün hallerde (steatore).
UYARILAR / ÖNLEMLER :
* Aşırı dozda ve uzun süre alındığında D vitamini entoksikasyonu yapabilir.
1) Nütrisyonel nedenlere bağlı olmayan raşitizm ve osteomalasinin (familial hipofosfatemi, renal
osteodistrofi, metabolik asidoz, Fanconi Sendromu) yüksek dozda ergokalsiferol, kalsifediol
veya calsitriol ile tedavisi gereklidir.
2) Barbiturat, fenitoin, kolestiramin, kolestipol, likid parafin alanlarda vitamin D eksikliği
görülebilir.
3) Gebelikte ; ihtiyacın ötesinde yüksek dozlarda D vitamini kullanmaktan kaçınmalıdır.
4) Laktasyonda ; vitamin D metabolitleri çok az miktarda süte geçer. Emziren annelerde bu
husus dikkate alınmalıdır.
5) Pediatrik hastalar : Bazı bebekler vitamin D etkisine daha yüksek hassasiyet gösterebilir.
6) Hiperfosfatemi metastatik kalsifikasyon riskini arttırır. Hiperfosfatemik hastalarda Vitamin D
tedavisi uygulanacaksa oral AI(OH)3 preparatları ile plasma fosfat seviyeleri normale
getirilmelidir.
YAN ETKİLER / ADVERS ETKİLER :
Ergokalsiferol ancak hiperkalsemiye bağlı olarak yan etkiler oluşturur. Bu nedenle hiperkalsemi
belirtileri mevcutsa vitamin D entoksikasyonu başlamış demektir.
Hiperkalseminin erken belirtileri-Konstipasyon, diyare, baş ağrısı, anoreksi, ağızda metalik tat,
bulantı, kusma, susama, ağızda kuruluk, yorgunluk, kuvvetsizlik.
Hiperkalseminin geç belirtileri – Kemik ağrısı, bulanık idrar, konvülsiyonlar, hipertansiyon, ışığa
karşı duyarlılık, aritmiler, kaşıntı, mental değişmeler, kas ağrısı, akut pankreatit, bulantı, kusma,
zayıflama, sık idrar etme.
Genelde plasmada 25(OH) D’nin 200 ng/ml’nin üstüne çıkması, hiperkalsemi ve hiperkalsiüri
vitamin D entoksikasyonunu gösterir. D vitamini toksisitesi günde 60000 ünite veya daha fazla D
vitaminini uzun süre alanlarda görülür.
İLAÇ ETKİLEŞİMLERİ :
1) Barbiturat, fenitoin gibi hepatik mikrozomal enzim endüksiyonu yapan maddeler
ergokalsiferol yıkımını arttırabilir.
2) Tiazid sınıfı diüretiklerin kalsiyum bileşikleri ve vitamin D ile kullanılması hiperkalsemi
riskini arttırabilir.
3) Kolestiramin, kolestipol ve likid parafin D vitamini absorpsiyonunu azaltabilir.
4) Hiperkalsemi miyokardı digitalis glikosidlerinin etkisine sensitize ederek aritmilere sebep
olabilir.
DİAGNOSTİK TEST ETKİLEŞİMLERİ :
D vitamini yüksek dozlarda kullanıldığında ;
- Serum kalsiyum, magnezyum, fosfat ve kolesterolü yükselebilir.
- İdrarla kalsiyum ve fosfat çıkışı artabilir.
- Hiperkalsemiden önce serum alkalin fosfatazı azalabilir.
KULLANIM ŞEKLİ ve DOZAJ :
Nütrisyonel D vitamini eksikliği, raşitizm ve osteomalasi tedavisi için ;
- Büyüklerde günde 1000 – 2000 ünite (1/4 ölçek – 1/2 ölçek)
- Çocuklarda günde 1000 – 4000 ünite (1/4 ölçek – 1 ölçek)
Tedaviye aylarca devam gereklidir. Klinik, radyolojik ve biyoşimik iyileşme saptandıktan sonra,
vitamin D eksikliğini doğuran şartlar sürüyorsa büyüklerde ve çocuklarda günde 400 ünite ile
tedavi sürdürülür.
Uzun süre antikonvulsan alanlarda görülen osteomalasinin tedavisi için ;
- Büyüklerde günde 1000 – 4000 ünite (1/4 – 1 ölçek)
- Çocuklarda günde 1000 ünite (1/4 ölçek)
D vitamini içeren besin alamayanlarda raşitizm ve osteomalasi profilaksisi için günde 400 ünite
(1 kahve kaşığı)
Vitamin D etkisine duyarlık değişik olabileceğinden dozaj klinik cevaba göre ayarlanmalıdır.
Genel bir kural olarak serumda CaxP çarpımı (mg/dL) 58’i geçmemelidir.
DOZ AŞIMI ve TEDBİRLERİ :
Hiperkalsemi belirtileri ortaya çıkarsa ilaç kesilir, düşük kalsiyum rejimi, bol su alımı, idrarın
asidifikasyonu ve kortikosteroidler uygulanır. Gün ışığından kaçınmalıdır. Hiperkalsemik
krizlerde serum fizyolojikle i.v. sıvı yüklemesi yapılır ve furosemid verilir. Ayrıca kalsitonin ve
steroidler kullanılır. Gerekirse hemodiyaliz uygulanabilir.
