böbrek ve üreter taşı tedavisi

Vücudumuzda gerçekleşen biyokimyasal işlemlerde oluşan zararlı maddelerin vücuttan atılması, gerekli bazı maddelerin kan seviyesinin ayarlanması böbrekler tarafından gerçekleştirilir. İdrarda çözülemeyen ve atılamayan kristallerin bir araya gelmesiyle taş oluşur.

İdrar yolları taş hastalığının oluşumu günümüzün ileri teknolojilerine rağmen tam aydınlatılamamış olup tek bir nedenle değil karmaşık ve birbiri ile ilişkili birçok faktörün etkisiyle meydana geldiği düşünülmektedir.

Endüstriyel toplumların yaklaşık %1-5’inde, en sık 30–60 yaşları arasında ve erkeklerde bayanlardan 3 kat daha fazla görülür. Genetik faktörler, iklim, beslenme alışkanlıkları, günlük sıvı tüketiminin, bazı ilaçlar ve hastalıkların taş oluşumunda etkili olduğu kabul edilmektedir. Sebeplerin farklılığı gibi oluşan taşın bileşenleri de farklıdır.

En sık görülen taşlar hangileridir?

En sık Kalsiyum taşları (okzalat veya fosfat ile kombine) ve daha seyrek olarak Enfeksiyon taşları (magnezyum amonyum fosfat), ürik asit ve sistin taşları görülür.

Böbrek Taşının Belirtileri

Böbrek taşında genellikle ilk belirti şiddetli yan ağrısıdır. Ağrı genellikle, idrar yolunun bir kesiminin taşla tıkanması veya taşın hareketi sırasında meydana gelir. Taşın bulunduğu yere göre kasıklara ve uyluğun iç yüzüne yayılabilir. Ağrıyla birlikte bulantı ve kusma gelişebilir. Eğer taş idrar yolunda tahrişe neden oluyorsa idrarda kanama görülebilir.

• Şiddetli yan ağrısı
• Bulantı ve kusma
• İdrarda kan (gözle görülebilir veya mikroskobik düzeyde)
• Kötü kokulu bulanık idrar
• İdrar yaparken yanma, sık tuvalete çıkma
• Ateş ve titreme (enfeksiyon varsa)

Taşlara bağlı oluşabilecek problemler nelerdir?

Sıklıkla ağrılara neden olurlar. İdrar yollarında (Üriner sistem) ve sonrası tüm vücuda yayılabilen enfeksiyon kaynağı olabilirler. İdrar yolunun herhangi bir bölgesinde tıkanma oluşturmuşsa böbrekte fonksiyon kaybına neden olabilir.

Teşhiste kullanılan testler

• Direkt üriner sistem grafisi (DÜSG)
• Ultrasonografi
• İntravenöz Pyelografi (İVP): Ven içine (Toplardamara) verilen radyoopak madde ile idrar yolları görünür hale getirilir (ilaçlı böbrek filmi).
• Bilgisayarlı Tomografi (BT): İç organların detaylı olarak görüntülenmesine olanak verir. DÜSG’de gözden kaçabilen küçük taşlar BT ile görülebilir.

Taşın türünü anlamada kullanılan testler

• Taş analizi
• Kan testleri
• 24 saatlik idrar tetkiki: Taş oluşumunda önemli olduğu bilinen maddeler (kalsiyum, oksalat, sitrat vb) ve p^H incelenir.

Taşın düşürülmesi

İdrar yolu taşlarının yaklaşık %80’i ilaç tedavisi ile herhangi bir sorun çıkarmadan idrar yolundan kolayca geçerek düşer. Taşın düşmesini etkileyen en önemli faktör taşın büyüklüğüdür. 4–5 mm’den küçük taşların düşmesi beklenebilirken 6 mm’den büyük taşlarda müdahale gerekebilir. Taşın şekli ve idrar yolundaki yerleşimi de düşmeyi etkileyen faktörlerdir.

Taşın düşmesini kolaylaştırmak için günlük sıvı tüketiminin en az 2 litre olması, ihtiyaç halinde ağrı kesici özelliği de olan ilaçlardan yararlanılması tavsiye edilmektedir.

Taş kırma (ESWL-Vücut dışı şok dalgalarıyla taş kırma)

Vücut dışından şok dalgası oluşturulması ve bu şok dalgasının taşa odaklanması ile taş kırılır. X-ray ve ultrason ile odaklama yapan ESWL cihazları mevcuttur. Kırılan taş parçaları idrar yoluyla vücuttan atılır. Tedavide başarıyı taşın cinsi, sertliği, büyüklüğü ve idrar yolunda yerleştiği yeri etkiler. Tek bir seansta kırılabilen taşlar olabileceği gibi birkaç seansa da ihtiyaç duyulabilir. İşlem esnasında rahatsızlık hissi ve ağrı duyulabilir. Bu nedenle tedavi öncesi ağrı kesiciler kullanılır. İşlem sonrasında çoğunlukla hastanede kalmaya gerek duyulmaz. Çoğunlukla anestezisiz fakat gereğinde genel anestezi ile işlem uygulanır.

Taşın bulunduğu yere ve büyüklüğüne göre tedavi seçenekleri mevuttur.

Açık cerrahi yöntem

Günümüzde minimal invaziv yöntemlerin gelişmesinden dolayı klasik açık cerrahi yöntem çok az hastada tercih edilmektedir. Taşın bulunduğu organa kadar tüm vücut katları kesilerek taşların alınması işlemidir. Cilt kesisi 7-8 cm den 15-25 cm kadar olabilir. Hastanede kalış ve iyileşme süresi uzundur.

Perkütan nefrolitotomi (PCNL)

Endoskopik böbrek taşı ameliyatında sırt bölgesinde böbrek hizasına 0,5 – 1 cm boyutunda bir kesi yapılır. Röntgen kontrolü altında böbreğe iki ucu açık ince bir tüp yerleştirilir. Bu tüpten yerleştirilen optik cihaz yardımıyla taş video sistemi ile monitörde görülür ve özel aletler yardımıyla çıkartılır. Perkütan ameliyatının en önemli üstünlüğü vücut dokularının normal yapısının korunmasıdır. Bunun sonucunda iyileşme süreci hızlıdır. Hastalar ameliyat sonrası dönemi açık ameliyata göre çok daha rahat geçirmektedir. Hastalarımız genellikle 2 - 3 günde taburcu edilir ve günlük aktivitelerine hızla kavuşurlar. Bu, açık böbrek taş ameliyatı ile karşılaştırıldığında oldukça kısa bir süredir. Özellikle böbreğin alt havuzcuklarına yerleşen taşlarda ve büyük boyutlu taşlarda ESWL’nin başarısı önemli ölçüde düşer. Bu durumlarda PCNL ameliyatı yüksek başarı sağlayan minimal invaziv girişimdir. Ameliyat işlemi sırasında taşı kırmak için pnömotik litotriptör veya lazer litotriptör kullanılır. Bu teknolojiler yardımı ile en sert taşlar bile rahatlıkla kırılmaktadır. Bu teknikle tüm böreği kaplayan ve koraliform olarak adlandırılan taşlara da müdahale edip temizleme olanağı vardır.

Endoskopik Cerrahi (Üreterorenoskopi + Basket yöntemi)

Endoskop (Üreterorenoskop) denilen, içinden alet geçirilebilen, ışıklı, dürbün benzeri optik cihazlarla idrar yolları içindeki taşların, çeşitli yardımcı aletler ile gerekirse kırılarak, bazen direkt yakalanarak çıkarılması işlemidir. Ciltte kesi yapılmaz. İdrar kanalı taşlarına (Üreter, mesane, üretra) uygulanabilir. Özellikle alt ve orta üreter taşlarında başarı oranı %95-100’dür. İyileşme süresi çok kısadır.