Giriş
Over Kanseri Overler, kadın vücudunda alt karın bölgesinde uterusun her iki yanında yer alan badem büyüklüğünde bir çift organdır. Görevi yumurta üretmek ve östrojen ve progesteron gibi kadın hormonu salgılamaktır. Bu hormonlar memeleri, vücut şeklini ve vücut kıllarını kontrol eder, aynı zamanda adet dönemini ve gebeliği ayarlar. Her adet (menstrüasyon) periyodunda, yumurtalıklardan birisinden bir yumurta atılır. Bu yumurta, overlerden uterusa fallop tüpü adı verilen bir kanal aracılığı ile ulaşır. Orada döllenirse, gebelik oluşur; döllenmezse, adet kanaması başlar. Menopozda yumurtalıkların yeni yumurta üretmesi durur, kadın hormonlarının üretimi azalır.
Yumurtalık kanseri Yumurtalık kanseri kadın üreme organlarında görülen kanser türlerinden biri olup en zor tedavi edilenidir. Jinekolojik kanserler arasında en sık ölüme neden olandır. Çoğunlukla yumurtalıkların yüzey tabakasından gelişir. Genelde başlangıç aşamasında hiçbir belirti olmazken, hastalığın son aşamasındaki belirtiler karın şişliği ve alt karın ağrılarıdır. Yumurtalık kanserinin tedavisine geç başlanmasındaki önemli bir neden olarak, başladığında önemli bir şikâyete neden olmaması gösterilir. Hastalık erken teşhis edildiği takdirde hayatta kalma oranı yüksektir. Daha ziyade menopoz sonrası görülmekle birlikte, her yaşta oluşabilmektedir.
Yumurtalık kanseri risk faktörleri Yumurtalık kanseri nedenleri iyi bilinmemektedir. Kanser gelişen hastalarda her zaman nedeni açıklamak mümkün olmayabilir ancak çalışmalara göre bazı faktörler artmış veya azalmış risk ile ilişkilidir. Birinci derece yakın akrabasında (anne, kız kardeş, kendi kızı) yumurtalık kanseri olan bireyler, ailesinde ya da kendisinde kalın bağırsak, meme ve rahim kanseri olan hastalar risk altındadır. Özellikle erken yaşlarda izlenen yumurtalık ve meme kanserleri genellikle ailesel yatkınlık nedeniyledir. Bu tür hastalarda genetik danışmanlık oldukça önemlidir. Hatalı genler yumurtalık kanseri riskini arttırırlar. Vakaların % 5 ile 10 arasındaki kısmı aileseldir. Bunlardan bazıları tip 2 Lynch Sendromu ve BRCA1 (17q21 kromozomu) geninin mutasyonu olarak bilinir. Beyaz ırkta, hiç doğum yapmamış ve kısır olan hastalarda, kısırlık tedavisi alanlarda daha fazla izlenir. İleri yaşlarda özellikle 55 yaş üzeri kadınlarda risk fazladır. Çok doğum yapan, bebeklerini emziren anneler, doğum kontrol hapı kullananlar, rahmi alınmış veya tüpleri bağlanmış hastalar daha az risk altındadır. Diyetin etkisi, A ve C vitamin eksikliği, hayvansal gıda ağırlıklı beslenme ve obezite ile ilişki net değildir.
Evreleme Yumurtalık kanserinde evreleme cerrahi olarak yapılır; yani yumurtalık kanserlerinin yaygınlığı, hastalığın şiddeti ameliyat yapıldıktan sonra asıl olarak belirlenir. Yumurtalık kanseri ameliyatları bu konuda uzmanlaşmış jinekolog onkologlar tarafından yapılmaktadır. Ameliyat sırasında önce karın sıvısından örnek alınır. Daha sonra karın boşluğu, iç organlar gözle ve elle incelenir. Omentum adı verilen karın boşluğundaki organları çevreleyen yağ dokusu çıkartılır. Operasyon sırasında cerrahın kararına göre rahim, tüpler, yumurtalıklar, karın zarı alınır. Tümör dokusu mümkün olduğunca çıkartılır. Eğer sadece tek yumurtalıkta ise o yumurtalık çıkartılır. Hastanın yaşı genç ise diğer yumurtalıktan parça alınır ve ameliyat esnasında patolojik incelemeye tabii tutulur. Eğer yumurtalıkta da tutulum varsa rahim ve yumurtalıklar tamamen çıkartılır. Ameliyatta evreleme ile beraber karın boşluğundaki büyük damarlar çevresindeki lenf bezelerinin mümkün olan en fazla sayıda çıkartılması tümör hücre yükünün azaltılması açısından da katkı sağlar.
Stage I – sadece bir overe veya iki overe sınırlı IA – tek overde sınırlı, kapsül intakt, over yüzeyinde tümör yok ve periton sıvısında malign hücre yok IB – her iki overde, kapsül intakt, over yüzeyinde tümör yok ve periton sıvısında malign hücre yok IC – overlere sınırlı tümör- kapsül yırtılmış, over yüzeyinde tümör var veya pozitif yıkama sıvısı var Stage II – pelvik yayılımlar ve implantlar IIA - uterus veya fallop tüplerine uzanım veya implantlar; negatif yıkama sıvısı IIB – diğer pelvik organlara uzanım veya implantlar; negatif yıkama sıvısı IIC – pelvik yayılım veya implant ile pozitif peritoneal yıkama Stage III – pelvis dışında mikroskobik peritoneal implantlar; veya pelvise sınırlı ince barsak veya omentum tutulumu IIIA - mikroskobik peritoneal metastaz IIIB - 2cm den küçük mikroskobik peritoneal metastaz IIIC - > 2 cm peritoneal metastaz veya lenf nodu metastazı Stage IV – uzak metastaz veya peritoneal kavite dışına met. Para-aortik lenf nodu metastazı bölgesel lenf nodu metastazı sayılır ve evre IIIC olarak kabul edilir.
Semptom ve Yakınmalar
Her yumurtalık kanserinde belirgin bir şikâyet izlenmeyebilir. Kanser ilerledikçe belirti ve bulgular gözlenir. Kanser, şikâyete yol açana kadar çok ilerlemiş olabilmektedir. Karında basınç ve baskı hissi, alt karında ayaklarda ağrı, karında şişlik, gaz, iştah azalması veya tokluk hissi gibi şikâyetler olabilir. Bulantı, kusma, kabızlık ve ishal, hazımsızlık olabilir. Nadiren de olsa over tümöründen bazı hormonlarının salgılanmasına bağlı olarak erken yaşta adet görme, adet düzensizliği veya kıllanma gelişebilir. Çoğu olguda karında sıvı (asit) birikir. Karnın içinde sıvı birikmesi şişkinliğe, akciğer yaprakları arasında sıvı birikmesi ise nefes darlığına yol açabilir. Yorgunluk, halsizlik ve bitkinlik gibi genel şikâyetlerde izlenebilir.
Laboratuvar testleri, özel testler
Yumurtalık kanserinde tanı Yumurtalıklar kasıkların iç tarafında olduğundan, erken dönemde yumurtalık kanserinin teşhisi oldukça zordur. Kadın doğum uzmanı tarafından hasta muayene edilir. Hastanın şikâyetleri, şikâyetlerin oluş zamanı ve şiddeti değerlendirilir. Hastanın yakın akrabalarında olan hastalıklar ve kanser öyküsü sorgulanır. Yumurtalık kanseri düşünülen hastalarda aile öyküsü dikkatli alınmalı, iyi bir sistemik ve jinekolojik muayene yapılmalıdır. Hiçbir şikâyeti olmayan kadınlarda tarama amaçlı bir test yoktur. Ayrıca ultrasonografi tetkiki ile yumurtalıklar incelenir. Buna ek olarak yumurtalık kanseri göstergesi olarak CA-125 adlı bir belirtece kanda bakılır. Bu belirteç aynı zamanda tedavi sonrası takipler sırasında da kullanılır. Ancak bu belirteç yumurtalığın enfeksiyon, kist gibi selim hastalıklarında da yükselebilir. Hastalığın tanısında ve yaygınlığını belirlemede MR / CT gibi görüntüleme yöntemleri kullanılabilir. Bu hastalarda yapılan muayene, ultrasonografik inceleme ve MR da, batın içerisinde kitle ve asit saptanabilir. Karın içerisinde düzensiz sınırlı, hareketsiz, sert, çift taraflı ve büyük kitle saptandığında kanser olasılığı yüksektir. Jinekolojik muayene ve ultrasonografik inceleme sırasında yumurtalıkta değişik büyüklükte kitle saptanabilir ancak kesin kanser tanısı sadece yumurtalıktan alınan bir doku örneğinin veya karında sıvısı olan hastalarda sıvı örneğinin patolog tarafından incelenmesi sonucunda konur. Karnın tanı koymak amacıyla açılarak şüpheli bölgelerden biyopsi alınması için yapılan ameliyata eksploratif laparotomi adı verilir. Bu işlem daha küçük kesilerle laparoskopi denilen kameralı cihazlar yardımıyla da yapılabılir. Ameliyat sırasında şüpheli alanlardan alınan örnek operasyon sırasında da patolog tarafından incelenir.
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dışı tedavi önerileri
Kanserin evresi, tipi, yaygınlığı, hastanın yaşı ve genel durumu tedavi şeklini etkilemektedir. Yumurtalık kanserlerinde esas tedavi şekli cerrahidir. Hastaların sağ kalım şansını artırmak için tümör dokusu mümkün olduğunca çıkartılır, tümör yükü azaltılır. Yumurtalık kanserinin klasik tedavisi cerrahi ve ardından yapılan kemoterapi tedavisidir. Tümörü ortadan kaldırmadan kemoterapi ile başarılı sonuç elde edilme olasılığı azdır. Bununla beraber çoğu olguda cerrahi tedavi sonrası kemoterapi uygulamak gerekir. Bazı durumlarda hastanın şikâyetlerini gidermek için radyoterapi de uygulanabilir
|
