GirişTrigeminal Nöralji Trigeminal nöralji kendiliğinden veya özgül yüz bölgelerinin uyarımı ile ortaya çıkabilen paroksismal ağrı atakları ile karakterizedir. Trigeminal nöralji en şiddetli ağrı sendromlarından biri olup tedavi edilebilir özelliği nedeniyle özel bir öneme sahiptir.
Tarihçe Trigeminal nöraljinin tıp tarihindeki yeri İngiltere’deki Wells katedralinde 13. yüzyılda yapılmış olan taş oymalarına kadar uzanır. “Tic douloureux” terimi ilk defa 1756’da André tarafından kullanılmış, 1820’de Bell fasiyal ve trigeminal sinirlerin farklı motor ve duysal fonksiyonlarını ortaya koymuştur. 1890’da Horsley tarafından tanımlanan subtemporal retrogasserian nörotomi, bundan sonraki yıl içerisinde Hartley ve ardından Krause’nin uyguladığı gasserektomi, Frazier’ın 1925’de yayınladığı subtotal duysal trigeminal kök rezeksiyonu ve 1938’de Sjökvist’in bildirdiği medullar traktotomi tekniği trigeminal nöralji cerrahi tedavisindeki yapı taşlarını oluşturmuştur (1).
Patofizyoloji Trigeminal sinire bası yapan bir arter veya tümörün, çenedeki bir enfeksiyonun veya demiyelinizan bir plağın nasıl trigeminal nöralji gibi özel bir ağrıya yol açtığı bilinmemektedir. Trigeminal nöraljinin açıklanmasında genel olarak “santralist” ve “periferalist” olarak adlandırılabilecek iki teoriden söz edilebilir. Santralist teori trigeminal nöralji ile fokal epilepsiler arasında benzerlik kurarak nöronal hiperaktivitenin ortaya çıkmasında deafferantasyonun rolüne dikkat çeker (4). Periferalist teoriye göre trigeminal sinir miyelin ve aksonlarındaki değişikliklerin siniri kimyasal ve mekanik uyarılara karşı daha duyarlı hale getirmesi ağrı sendromuna yol açar (5). Bazı yazarlar trigeminal nöralji oluşumunda için hem santral hem de periferik süreçlerin etken olduğunu, periferik trigeminal sinirdeki değişikliklerin santral sinaptik bozukluklara yol açtığını öne sürmüştür (6,7). Efaptik bağlantıları ve deafferantasyonun neden olduğu santral bağlantı bozukluklarını içeren farklı teoriler de önerilmiştir (8).
Herpes Zoster Ve Postherpetik Nöralji Herpes zoster trigeminal siniri tutarak ağrılı nöropatiye neden olabilir. Sıklıkla veziküler döküntüden önce yüz ve kulak ağrısı olur. Döküntüler iyileştikten sonra hala ağrı devam ediyorsa postherpetik nöralji tanısından söz edilebilir. Hem hasta hem de hekim için zor bir durumdur. Ramsey-Hunt sendromu (Uluslararası Ağrı Derneği Sınıflaması’nda II-6) genikulat ganglionun herpes zoster enfeksiyonunu izler. Veziküler döküntü kulakta, ağrı kulak içi ve farinks arka duvarında görülür. “Anestesia dolorosa” trigeminal sinir veya dallarının ablatif lezyonlarından sonra görülen bir komplikasyondur. Benzer durum daha nadir olarak spinal rizotomi operasyonlarından sonra da ortaya çıkabilir. “Anestesia dolorosa” terimi anestetik bölgede ağrı olmasını ifade eder. “Anestesia dolorosa” tic douloureux tedavisi için yapılan cerrahi girişimlerden veya travmatik sinir hasarından sonra da görülebilse de en sık atipik yüz ağrısı için yapılan cerrahi girişimlerden sonra görülür. Nadiren yüzde kanser ağrısı için yapılan cerrahi girişimlerden sonra karşılaşılır. Hastanın şikayetleri yanıcı, batıcı olabilen ağrı ve uyuşmadır. Ağrı devamlıdır, tetiklenerek ortaya çıkmaz. “Anestesia dolorosa” yüzün bir bölümünde tam denervasyona neden olan lezyonlardan sonra daha sıktır, parsiyel rizotomi veya koruyucu gangliolizislerden sonra daha az görülür. “Anestesia dolorosa” için etkin farmakolojik veya ablatif cerrahi tedavi yoktur. Başarılıyla tedavi edilmiş olgularla ilgili bildirileri bir araya getirmek güçtür. Talamus internal kapsülünün elektriksel uyarımı ile olumlu sonuçlar elde edilmiştir.
Epidemioloji, sıklıkTrigeminal nöraljinin yıllık insidansı 12.6/100000’dir. Trigeminal nöralji genç erişkinlerde de görülebilmekle birlikte, görülme sıklığı 50-70 yaşlarında pik yapar. Kadınlarda daha sık görülür, etnik faktörlerle ilişkisi gösterilmemiştir (2). Semptomatik Trigeminal Nöralji Multipl Sklerozis Semptomatik trigeminal nöralji sıklıkla multipl sklerozis ile ilişkilidir. Multipl sklerozis hastalarında trigeminal nöralji riski 20 kat artmış olup, bu hastaların %1.6-4.9’unda trigeminal nöralji görülür (11, 12). Multipl sklerozis hastalarında görülen trigeminal nöralji belirtilerinin klasik trigeminal nöralji belirtilerinden farkı yoktur ancak bilateral trigeminal nöraljinin multipl sklerozis hastalarında daha sık görüldüğü bildirilmiştir (12,13).
Neoplazm Trigeminal nöralji hastalarının küçük bir bölümünde menenjiom, nörinom veya kolesteatom gibi benign bir tümör beyin sapı ile Meckel kavitesi arasında subaraknoid aralıkta trigeminal sinir tuzaklanmasına neden olabilir. Meckel kavitesinde veya daha periferdeki bu tip bir tuzaklanmanın veya trigeminal sinirin intrinsik tümörlerinin klasik trigeminal nöralji ile ortaya çıkması nadirdir. Neoplaziler daha sık olarak duysal kaybın eşlik ettiği devamlı bir atipik fasiyal ağrıya neden olur.
|
