Hipofiz

Hipofiz veya diğer adıyla Pitüiter bez burunda sfenoid sinüs denen boşluğun hemen arkasında beyin tabanında sella turcica (türk eğeri) adı verilen küçük bir kemik çukurda yer alan, beyinden ayrı olarak sella diaframı adı verilen bir zar ile çevrelenmiş olan anatomik yapıdır.

 

Ön (anterior) , arka (posterior) ve ara (intermediate) hipofiz olarak adlandırılan bölümleri vardır ve buralardan farklı hormonlar salınmaktadır. Bu hormonların salınımı hipotalamus adı verilen beyin bölümünün kontrolü altındadır ve hormonların kan düzeyi yeterli seviyeye ulaştığında geri besleme kontrol mekanizmaları devreye girerek hormon salınımı durdurulur.

Ön hipofizden salınan hormonlar ;ACTH, TSH, Prolaktin, Growth hormon, Endorfin, FSH, ve LH hormonlarıdır.

 

Arka hipofizden (nörohipofiz) salınan hormonlar ;Oksitosin, Antidiüretik hormon (ADH) hormonlarıdır.

 

Orta hipofizden salınan hormon ; Melanosit stimüle edici hormon (MSH)

 

Fonksiyonları ; büyüme ve gelişme, kan basıncının düzenlenmesi, hamilelik ve bebek gelişimi, anne sütünün salınması, erkek ve kadın cinsel gelişim ve fonksiyonları, troid bezi fonksiyonları, besin- enerji döngüsü (metabolizma dengesi), vücudun su ve elektrolit dengesinin düzenlenmesi gibi birçok hayati fonksiyon hipofiz bezinden salınan bu hormonlarla ayarlanmaktadır.

 

Patoloji ; hipofiz bezinin tümörleri ve hormon salınımındaki bozukluklar çeşitli hastalıklara yol açmaktadır. Örneğin growth hormon yani büyüme hormonunun aşırı salınımı akromegali (yetişkin insanlarda el-ayak ve çenede büyüme) veya devlik (jigantizm) gibi bozukluklara yol açmaktadır.

 

Hipofiz bezinin en sık görülen tümörleri adenomlarıdır ve genellikle iyi huyludurlar. Pitüiter tümörler ( adenomlar ), hipofiz bezinin adenohipofiz adı verilen ön bölümündeki endokrin hücrelerden köken alırlar. Adenomların hemen hemen yarısı hormonaktif (fazla hormon salgılayan) tümörlerdir. Ayrıca bu tümörler büyüyerek kitle etkisi ile komşu dokulara bası

yapabilir yada yayılım göstererek komşu dokuları işgal edip içine alabilir. Genel olarak hipofiz tümörleri kafa içi tümörlerin % 10 unu oluştururlar, daha çok 30-40’ lı yaşlarda rastlanırlar. Kadın ve erkeklerde rastlanma oranı birbirine yakındır.

Pitüiter adenomlar genellikle hormon salgılamasındaki bozulmaya bağlı endokrinolojik bir bozukluk sonucu, yada tümörün kendisinin hipofize komşu anatomik yapılar üzerinde kitle etkisi oluşturması sonucu oluşan görme bozukluğu gibi bulgularla ortaya çıkarlar. Tümörün görme sinirleri gibi komşu anatomik dokulara bası oluşturabilmesi için sella çukuru sınırlarını taşacak kadar büyüme göstermiş olması gerekmektedir. Daha nadir olarak ise tümör içine kanama meydana gelmesi ile oluşan ani tablo ile fark edilebilirler. Pitüiter apopleksi adı verilen bu durum şiddetli baş ağrısı, ani gelişen görme bozukluğu ve göz felci gibi bulguları olan kötü bir nörolojik tablodur.

Klinik ; Hastalar genellikle baş ağrısı, görme bozukluğu, hipofiz yetmezliğine ait bulgular, hipotalamik bulgular, kafa içi basınç artmasına ait bulgular veya endokrin bozukluklarla doktora müracaat ederler.