Avian İnfluenza “Kuş Gribi” Hakkında Sıklıkla Sorulan Sorular
Kuş gribi nedir?Kuş gribi ya da tıbbi adıyla “avian influenza” sadece kuşlarda ve daha seyrek olarak da domuzlarda görülen bulaşıcı bir viral infeksiyondur. Kuş gribine neden olan Influenza A virusları türe özgül (“species spesific”) olmakla birlikte son 3 yılda çeşitli Güneydoğu Asya ülkelerinde görüldüğü üzere tür bariyerini geçerek, nadiren de olsa insanlarda infeksiyon oluşturmaya başlamışlardır. Influenza A viruslarının 16 H (hemaglütinin) ve 9 N (nöraminidaz) subtipi vardır. Bunlar içinde sadece H5 ve H7 subtipleri kümes hayvanları ve kanatlılarda ciddi hastalığa neden olmaktadır. Kümes hayvanlarında bu virüsler hafif ve ağır seyirli olmak üzere başlıca iki tipte hastalığa yol açarlar. Hafif formda hayvanlarda tüy dökme ve yumurtlamada azalma gibi bulgular görünürken, ağır seyirli tipte ise hayvanlar arasında süratle yayılan virüs iç organlarda yaygın hastalığa neden olarak, genellikle 48 saat içinde %100’e yaklaşan oranlarda ölümle sonuçlanır. Hafif hastalık yapan virüs kanatlı hayvan topluluğu içine girdikten sonraki birkaç ay içinde mutasyona uğrayarak ciddi hastalık yapan forma dönüşebilir.
Kuş gribinin insan sağlığı açısından önemi nedir? 2003 yılı ortalarında Güneydoğu Asya’da başlayan ve ciddi hastalık yapan avian influenza virüs salgını şimdiye dek saptananlar içinde en yaygın ve en ciddi olanıdır. Etken olan H5N1 virüsü Güneydoğu Asya’daki pek çok ülkede endemik olarak yerleşmiş görülmektedir. 150 milyona yakın hayvanın salgın nedeniyle itlaf edildiği bu bölge ülkeleri İndonezya, Vietnam, Kamboçya, Çin, Taylan ve Lao’dur. H5N1 virüsünün insanlar açısından başlıca iki önemli riski söz konusudur. Bunlardan birincisi halen insanlara nadiren de olsa bulaşan virüsün, bulaştığı kişilerde ağır pnömoni ve multiorgan yetmezliği sonucunda %50’yi aşan oranda mortaliteye yol açmasıdır. İkinci ve daha da önemli olan risk ise virüsün insandan insana kolay bulaşan bir forma değişmesi ve bu şekilde bir pandemiye yol açma olasılığıdır. Dünyada kuş gribine bağlı insan olgularının saptandığı ülkeler hangileridir? 30 Aralık 2005 tarihine kadar Dünya Sağlık Örgütü’ne bildirilmiş kanıtlanmış insan olguları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. 4 Ocak 2006 tarihi itibariyle ülkemizde de laboratuar verileriyle doğrulanmış 2 çocuk kuş gribi olgusu Doğu Beyazıt’tan bildirilmiş ve bu olgulardan ikisi de hayatını kaybetmiştir. Ayrıca hastalığa ilişkin belirtileri gösteren 9 olgunun daha gözetim ve tedavi altında olduğu bildirilmiştir. Yıl | Kamboçya | Çin | Indonezya | Tayland | Vietnam | Toplam | olgu | ölüm | olgu | ölüm | olgu | ölüm | olgu | ölüm | olgu | ölüm | olgu | ölüm | 2003 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 3 | 3 | 3 | 2004 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 17 | 12 | 29 | 20 | 46 | 32 | 2005 | 4 | 4 | 7 | 3 | 16 | 11 | 5 | 2 | 61 | 19 | 93 | 39 | Toplam | 4 | 4 | 7 | 3 | 16 | 11 | 22 | 14 | 93 | 42 | 142 | 74 |
|
|
İnsanlara hastalık nasıl bulaşır? İnfekte kanatlı hayvanlarla veya bu hayvanların dışkısı ile bulaşık yüzeylerle direkt temas halen bilinen ana bulaşma yoludur. Şu ana kadar bildirilen insan olgularında kırsal kesimde yaşayan ve açıkta serbestçe dolaşan kümes hayvanlarıyla yakın temasta bulunma öyküsü mevcuttur. Ülkemizden de bildirilen olgularda da, hastalanmış hayvanlarla yakın temas ve bu hayvanların kesilerek tüketilmesi söz konusudur. Virüsle temasın en yüksek olasılıkla hayvanların kesimi, tüylerinin yolunması ve pişirme için hazırlanması sırasında olduğu kabul edilmektedir. İnsanda kuş gribi infeksiyonunun belirtileri nelerdir? Hastalığın kuluçka dönemi ortalama 2-5 gün olup, bu süre 8-17 güne kadar da uzayabilmektedir. Çoğu hastada başlangıç bulguları 38 C’yi aşan vücut ısısı ve alt solunum yolu semptomlarıdır (Öksürük, nefes darlığı gibi). Üst solunum yoluna ilişkin bulgular seyrek olarak görülür. H5N1 ile infekte hastalarda konjonktivit nadir rastlanan bir bulgudur. Bazı hastalarda, hastalığın erken döneminde ishal, karın ağrısı, kusma, plöretik göğüs ağrısı, burun ve dişeti kanamaları bildirilmiştir. Sulu diare solunum belirtilerinin ortaya çıkmasından bir hafta kadar önce başlayabilir. Nadiren solunum yolu belirtileri görülmeden ensefalopati ve ishalle seyreden olgular da bildirilmiştir. Hastaların tamama yakınında pnömoni gelişir. Radyolojik olarak diffüz, multifokal, yama tarzında, intesrtisyel, segmental veya subsegmental infiltrasyonlar gibi hemen her türde görüntüyü taklit eden bulgular saptanır. Plöral effüzyon nadirdir. Tablo hızla ilerleyerek akut respiratuar distress sendromu (ARDS) haline dönüşür. Pnömoni başlangıcından ARDS gelişimine kadar geçen median süre 6 gün (4-13 gün arası) olarak bildirilmiştir. Renal yetmezlik, kardiak dilatasyon ve aritmi şeklinde kalp tutulumu ile birlikte multiorgan yetmezliği sıktır. Kuş gribine bağlı insanlarda görülen mortalite ne sıklıktadır? Kuş gribi hastaneye yatırılan hastaların %50’sinden fazlasında ölüme yol açmaktadır. 1997 yılında Hong Kong’ta görülen salgındakinin aksine (bu salgında ölenler 13 yaş ve sonrasındaki kişilerdi), günümüzde ölenlerin arasında 15 yaşından küçük sağlıklı çocukların oranı fazladır. Ölüm genellikle hastalık belirtilerinin ortaya çıkmasından 9-10 gün (6-30 günler arası) sonra gelişmekte, ölenlerin büyük çoğunluğunda ise neden progresif solunum yetmezliği olmaktadır.
Laboratuar bulguları Sık rastlanan laboratuar bulguları arasında lökopeni, özellikle lenfopeni, hafif ya da orta şiddette trombositopeni, hafifçe yükselmiş transaminaz düzeyleri sayılabilir. Steroid kullanımına bağlı olabilecek ciddi hiperglisemi, ve serum kereatinin düzeylerinde yükselme de rapor edilmiştir. Virolojik tanıÖlüm öncesi tanı virusun izolasyonu ve/veya H5-özgül RNA’nın (RT-PCR testi ile) saptanması ile doğrulanır. İnsan influenza A virusu infeksiyonunun aksine H5N1 infeksiyonunda virus nazal örneklerden çok faringeal örneklerde saptanmaktadır. Doğu Beyazıt’tan bildirilen olgularda, hastalardan alınan ilk örneklerin nazal sürüntü olması ve sonucun negatif bulunması bu nedenle olabilir. Hastalığın başlangıcından itibaren boğaz sürüntüsünde viral RNA saptanmasına kadar geçen ortalama süre 2-15 (median 5,5) gündür. Ticari olarak mevcut hızlı antijen testlerinin güvenilirliği düşüktür. Tedavi H5N1 şüphesi olan hastalara süratle nöraminidz inhibtörü ilaç (oseltamivir-Tamiflu® veya zanamivir-Relenza®) başlanmalıdır. Hastaneye yatırılan çoğu hastada 48 saatiçinde ventilatör desteği gerekeceği hatırda tutulmalıdır. Bu hastalarda hipotansiyon ve multiorgan yetmezliği için yoğun bakım desteğinin de gerekli olma olasılığı yüksektir. Oseltamivir başlanan ve sağ kalan hastalarda virus çoğunlukla tedavi sonrasında 2-3 gün içinde kaybolur. Öte yandan tedaviye rağmen ölen hastalarda, hastalığın ilaca rağmen ilerlediği ve virüsün salgılarda sebat ettiği gösterilmiştir. Kümes hayvanları ve ürünlerini yemek güvenli mi?Kuş giribi pişmiş gıdalarla bulaşmaz. Gerekli önlemlerin alınması koşuluyla tavuk ve diğer evcil kanatlı hayvanların ve bunların yumurtalarının tüketilmesinde sakınca yoktur. H5N1 virusu ısıya duyarlı bir virüstür. Kümes hayvanlarının eti yeterince pişirildiği (et içinde pembe kısım kalmayacak biçimde) ve yumurtalar katı pişirilmiş olarak tüketildiği takdirde her hangi bir risk söz konusu değildir. Taze kesilmiş hayvanların etleri pişirmek üzere hazırlanırken, bu etlerin veya sıvılarının, pişirilmeden yenecek başka besinlerle (salata) karışmamasına özellikle dikkat edilmelidir. Pişmemiş kanatlı hayvan veya ürünleri ile temas sonrasında eller ve bunların değdiği yüzeyler sıcak su ve sabunla yıkanarak temizlenmelidir.
İlgili Kelimeler Listesi: kuş gribi, Avian influenza
Not: Aşağıdaki linklerden ilgili diğer
konuları
okuyabilir,
mavi
linkler
hızlı
site içi
arama
yapabilirsiniz
|
