prostat büyümesi ve tedavisi

Prostat

Prostat mesanenin (idrar kesesi) hemen altında yerleşik ceviz büyüklüğünde bir bezdir. İdrar torbasından sonraki idrar kanalının (ürethra) bir kısmını çevrelemektedir. Prostatın görevi sperm taşıyan sıvının (meni - ejakulasyon) bir kısmının salgılanmasıdır.

40 yaşını aşmış erkekte vücuttaki hormonal değişikliklere bağlı olarak prostatta büyüme görülebilir. Bu büyüme çoğunlukla prostatın kanser olmayan iyi huylu büyümesidir (Bening Prostat Hiperplazisi - BPH). Prostat ürethrayı sardığı için büyümesi genelde 50’li yaşlardan sonra idrar akışını tıkayıcı ve irrite edici belirtiler ve idrar yapmada güçlükler ile kendini belli eder. İyi huylu büyümenin 60 yaşındaki erkeklerde %50, 80 yaşında ise %90 oranında bulunduğu bilinmektedir.

BPH için risk faktörleri

İlerleyen yaş ve ailede BPH öyküsü olması BPH için risk faktörleri sayılır.

Hastalarda ne gibi şikayetler oluşabilir (Semptomları nelerdir)

• Özellikle geceleri sık idrar yapma
• Zayıf idrar akımı
• İşeme süresinin uzaması
• Kesintili idrar yapma
• İdrar yapmak için zorlanma
• İdrar kesesinin tam olarak boşalmadığını hissetmek
• Ani İdrar yapma isteği
• İdrar yaparken yanma ve sızı
• Damlama ve İdrar kaçırma

Hastanın değerlendirilmesi

Şikayetlerin derecesi için IPSS (Uluslararası Prostat Semptom Skoru) ile değerlendirilir. Mutlaka makattan parmakla prostat muayenesi, kanda PSA (Prostat Spesifik Antijen) tayini ve idrar tahlili yapılır. Bunlar kötü huylu (prostat kanseri) ile iyi huylu prostat büyümelerinin (BPH) ayırımı için gereklidir.

Genel tanımlar

Prostat: mesane çıkımında yer alan ve Sperm taşıyan sıvıyı salgılayan yaklaşık ceviz büyüklüğünde bir bez.

Benign Prostat Hiperplazisi ( BPH ): Erkekte yaşın ilerlemesi ile ortaya çıkabilen iyi huylu prostat büyümesi.

İnkontinans: İdrar kaçırma

Cinsel işlev bozukluğu (İmpotans): Peniste sertleşme  (Ereksiyon) sağlayamama veya sertliği devam ettirememe.

Geriye boşalma (Retrograd Ejakülasyon):  Meninin (ejekülat) orgazm sırasında idrar kanalı ile vücut dışına çıkamayıp idrar kesesine doğru gitmesi idrarla karışık olarak vücuttan atılması

Sonda: idrar kanalına idrarın drenajını sağlamak için yerleştirilen ince ve esnek hortum

Sistoskopi : idrar kanalı, prostat ve mesanenin direkt inceleme ve gerekirse müdahalesi için özel aletlerle yapılan endoskopik işlem

Tedavi Seçenekleri

Takip

Şikâyetleri az olup PSA ve prostat muayeneleri normal olan hastalar yıllık kontrollerle takip edilir.

İlaç Tedavisi

Prostat ve mesane boynu düz kaslarında gevşeme yaparak idrar akımında rahatlama sağlayan ilaçlardan faydalanılmaktadır. 1 aylık tedavi sonunda hastaların %60‘ıda idrar akım hızlarında artma ve semptomlarda gerileme görülür. Fakat hastaların bundan sonraki yaşamları süresince sürekli ilaç almaları gerekir. İlaçların etkinliğinin zamanla azalması, cinsel fonksiyonlarda bozulma, cinsel istekte azalma, yorgunluk, baş dönmesi ve burun tıkanıklığı gibi istenmeyen yan etkilerle karşılaşılabilir.

Isı tedavileri

Farklı enerji kaynakları ile prostat dokusunun ısıtılıp tahrip edilmesi esasına dayanır. Transurethral Microdalga Termal terapi (TUMT), Transurethral iğne ablasyon (TUNA) ve interstitial lazer coagulasyon (ILC) vardır Fakat bu yöntemlerde prostatın yeterli temizlenememesi, idrar yolu ödemi ve tahrişi nedeniyle uzun süre şikâyetler devam edebilmektedir. Artık kullanımı çok sınırlıdır.

Ameliyat (cerrahi yöntem)

Tekrarlayan idrar yolu infeksiyonları, akut veya kronik idrar yapamama durumu, prostata bağlı gelişmiş mesane taşı, mesane divertikülü, böbrek yetmezliği, ilaç tedavisine rağmen şikayetlerin devam etmesi veya hastanın tercihi gibi nedenlerle ameliyat uygulanabilir.

TURP (Transuretral prostat rezeksiyonu)

Prostat ameliyatlarının %90’ı bu kapalı yöntemle yapılır. Dünyada altın standart olarak kabul edilen bu yöntem genellikle 70–80 grama kadar olan prostatlar için tercih edilir. İdrar kanalı (üretra) yoluyla büyüyen prostat dokusunun ufak parçalar halinde kesilerek dışarı alınır. İşlem spinal, epidural veya genel anestezi ile yapılır ve işlem sonrası 2-3 gün hasta sondalı kalır. Semptomların iyileşme olasılığı %90 olup diğer yöntemlerin hepsinden yüksektir. Bu ameliyat sonrası geriye boşalma, idrar yolu infeksiyonu ve yaklaşık %1 oranında idrar kaçırma riski vardır. Cinsel fonksiyonda bozulma %2 görüldüğü bildirilse de bu tartışmalı olup genel kabul görmemiştir.

TUIP (Transuretral prostat insizyonu)

Yüksek mesane boynu olan ve nispeten küçük (<30 gr) prostatı olan hastalarda uygundur. TURP’a benzer olup sadece doku kesilip çıkarılması yerine prostatın yapılan derin kesi ile kanalın açılmasıdır. Komplikasyonu çok az olup başarısı yüksektir.

Açık Ameliyat

Günümüzde sadece çok büyük prostatı olan ve büyük mesane taşı gibi beraberinde başka hastalıkları olanlara uygulanmaktadır. Hastanede kalış süresi daha uzun olup ameliyat sonrası komplikasyonlar daha sıktır.

Greenlight PVP Lazer yöntemi (Photoselectıve Prostate Vaporızatıon)

bu sistemde özel tasarlanmış KTP adında yüksek bir güç veya yeşil lazer ışık kaynağı ve fiber optik ulaşım sistemi kullanılıyor. PVP en az invaziv yöntem olarak prostat büyüklüğüne göre değişmekle birlikte genelde 30–90 dakikada yapılabilmektedir. Hastaların yaklaşık yarısında işlem sonrasında idrar sondası takılmasına ihtiyaç duyulmakta ve bunlarda da sonda 24 saatten daha kısa bir süre kalmaktadır. Hastanede yatış süresi genellikle bir günü geçmez. Greenlight lazer cihazı ile prostatın buharlaştırılması işlemi, özel olarak tasarlanmış fiber optik alıcı bir sistem içinden laser ışını uyarıları göndermek suretiyle yapılır. Bu alıcı cihaz endoskopik bir görüntü altında standart bir sistoskop içine yerleştirilerek kullanılır. Işınlar prostat dokusuna yöneltilir ve kanamasız bir şekilde buharlaştırır. Bu laser fotoselektiftir ve hemoglobine yüksek ilgisi vardır ve bu nedenle kanama gözlenmez Bu laser 1–2 mm derine etki ettiğinden etkisi kontrol altındadır. Buharlaşan alanın altında yaygın hasar yapmaz Operasyonun ardından hastalar post-op dönemi kolayca atlatarak normal vücut fonksiyonlarına geri dönerler ve cinsel performansla ilgili sorun yaşamazlar.

Ameliyat süresinin kısa veya kan kaybının en az olması gereken kalp ve damar problemli, by-pass’lı, kalp yetmezliği, şeker hastalığı (diyabet), tansiyon yüksekliği (hipertansiyon), astım gibi kronik solunum yolları problemi, kanama eğilimi oluşturan kan hastalığı veya ilaç kullanımı (antikoagülan) olan, yaşı nedeniyle ameliyat korkusu yaşayan ve bu nedenle diğer yöntemleri istemeyen hastalar için Greenlight PVP uygun bir yöntemdir.

Greenlight prostat buharlaştırma sisteminin avantajları

         Operasyon ve nekahat dönemi kısadır. Prostat çok büyük değil ve mesane fonksiyonu iyi ise sonda takılmadan birkaç saat dinlendikten sonra hasta evine gidebilir. En fazla bir gece hastanede kalınır.

         Ereksiyon sorununa genellikle yol açmaz. Greenlight PVP, buharlaşan dokunun en fazla 1–2 mm daha derinine etki ettiğinden çok daha derinlerden geçen sertleşme ile ilgili sinire zarar vermez.

         Retrograd ejakülasyon (meninin dışarı gelmemesi, idrar torbasına geri kaçması) görülme oranı diğer yöntemlere nispetle azdır.

         İşlemin lokal, spinal veya genel anestezi ile yapılması mümkündür. Genel anestezi alamayacak kadar genel durumu bozuk olan hastalarda lokal anestezi ile işlemin yapılabilmesi mümkündür.