Beş
omur ve omurlar arası diskler ile birlikte sakrum (sağrı kemiği)
üzerinde yerleşen bel bölgesi, omurganın boyundan sonraki en hareketli
bölgesidir. Beldeki hareketin büyük çoğunluğunu 4. ve 5. bel omurları
ile 5. bel omuru ile sakrum kemiği arasındaki eklemler oluşturur.
Omurlar arasındaki diskler içi jelatinimsi kıvamlı bir sıvı dış kısmı
ise fibrotik bantlardan oluşan liflerden oluşur. Tekrarlayan
hareketler, aşırı zorlanmalar, duruş bozuklukları, ve uygun olmayan
pozisyonlarda yapılan fiziksel aktiviteler dış kısımdaki anulus
fibrozis adı verilen kuşakta yırtılmalara yol açar, yırtılma anulusun
iç liflerinden başlayarak dışarıya doğru uzanır. Bunun sonucunda
jelatinöz sıvı madde dışarıya doğru fıtıklaşır ve o bölgedeki bağları
zorlar etraftaki dokulara baskı yapar. Hastalık daha da ilerleyince
bacağa giden siyatik sinirini sıkıştırır, daha çok genç ve orta
yaşlarda görülür. İleri yaşlarda ise bel kireçlenmesi ile birlikte
görülür.  Belirtileri nelerdir? 
Bel
fıtığının en önemli belirtisi bel ve bacak ağrısıdır. Başlangıçta belde
yerleşik olan ağrı daha sonra bacağa yayılır. Genellikle tek
taraflıdır. Taraf değiştirebilir veya iki taraflı olabilir. Bazen
hastalar yalnızca bacak ağrısı ile gelir. Ani bir zorlanma yada ters
hareket yoksa ağrı daha önce birkaç defa tekrarlamıştır, tedaviyle yada
tedavisiz düzelmiştir. Hastada ayrıca bacakta uyuşma, bel
hareketlerinde kısıtlanma görülür. Öksürme, hapşırma, uzun süreli
oturma, otomobil kullanma, öne doğru eğilme, ağrıyı arttırır. Skolyoz
adı verilen belin bir tarafa doğru eğilmesi sık rastlanan bir bulgudur.
Ağrı
hafif, orta veya şiddetli olabilir. İleri vakalarda bacak kaslarında
erime, incelme, bacakta üşüme olabilir. Çok nadiren bacaklarda
özellikle iç taraflarda (iki taraf) his kusuru ve idrar yapamama veya
idrar kaçırma görülür. Bu durumda hasta acilen ameliyata sevk
edilmelidir. Çoğu
vakada hastanın görünümü, hastanın ifadesi, basit bir muayene kesin
teşhis koydurur. Ancak hastalığın şeklini belirlemek ve diğer
hastalıklardan ayırt etmek için laboratuvar tetkikleri, düz röntgen,
tomografi, MR gerekebilir.   Bel fıtığından korunmak mümkün müdür ? İyi
bir kas yapısı, kaslar arasında denge duruş eğitimi ve riskli
hareketlerden kaçınma bel fıtığından korunmada kısmen yardımcıdır. Esas
önemli olan bir kez bel ağrısı olan kişide bunun tekrarlarının
önlenmesidir. Bel fıtığının tedavisi nasıldır ? Kısa
süreli yatak istirahati, hastanın en rahat ettiği pozisyonda ve iyi bir
yatakta olmalıdır. Yatak sert ve düzgün olmalı vücut ağırlığı ile
çökmemelidir. Sırtüstü uzanıp bacakların altına yastık koymak en iyi
dinlenme şeklidir. Ayrıca baldır bir koltuk üzerine konur ve sırt üstü
yatarak dinlenmek mümkündür.
Ağrı kesici, kas gevşetici,
ilaçlar faydalıdır. Kronikleşmiş hastalarda antidepresan ilaç
kullanılmalıdır. Ani başlayan bel ve bacak ağrısında en iyi tedavi
epidural yoldan yapılacak lokal anestezik ve steroid karışımı ilaçların
verilmesidir. Bu tedavi ilk iki hafta içindeki hastalarda çok
etkilidir. Fonksiyonel skolyoz (omurganın yana eğriliği) varsa
korseleme gerekebilir. Korse kullanımı uzun süreli olmamalıdır.
Yüzeysel
ve derin ısıtıcılar, düşük frekanslı akımlar ve traksiyonla uygulanan
fizik tedavi ve rehabilitasyon hastaların büyük çoğunluğunda
şikayetlerin geçmesine yardımcı olur.
Bütün hastalara bel
koruma prensipleri ve hastalığın aşamasına göre egzersizler
gösterilmelidir. Birkaç kür yapılan tıbbi ve fizik tedaviye rağmen
geçmeyen ağrılar, kuvvet kaybı ilerleyici olanlar, görüntüleme
yöntemleri ile çok büyük fıtığı olanlar cerrahi olarak tedavi
edilmelidir. Hastaların büyük çoğunluğunda 4-6 hafta içinde iyileşme
sağlanır. Yapılan bütün tedavilere rağmen kronik ağrılı hasta oranı
oldukça yüksektir.
|
