Sjögren sendromu nedir? Sjögren sendromu kuru göz
ve kuru ağız bulguları ile karakterize kronik yani uzun süreli bir
hastalıktır. Adını, ilk tanımlayan İsveç’li göz doktoru Henrik
Sjögren’den almıştır. Sıklıkla romatoid artrit, lupus eritematozus,
skleroderma ve polimiyozit gibi romatizmal hastalıklarla birlikte
bulunur. Ancak hastaların yaklaşık yarısında tek başına görülür.
Sjögren sendromu nasıl gelişir? Nedeni
tam bilinmemektedir. Genetik ya da viral enfeksiyonların bilinmeyen
mekanizmalarla Sjögren sendromuna neden olabildiğine dair bulgular
vardır. Bu hastalığın esas olarak bağışıklık (immün) sistemindeki
bozukluktan kaynaklandığı düşünülmektedir. Bağışıklık sistemi,
hastalıklara karşı vücudun korunma mekanizmasıdır. Sjögren sendromunda
bağışıklık siteminin normal kontrol mekanizmasında bir bozukluk vardır,
bunun sonucu olarak aşırı miktarda beyaz kan hücreleri yapılır.
Lenfosit adı verilen bu hücreler gözyaşı ve tükrük bezlerine giderek bu
dokularda harabiyet yapar. Bu nedenle de hem tükrük bezlerinde hem de
göz yaşı bezlerinde salgıda azalma yani kuruluk meydana gelir. Aynı
zamanda bu hücreler "otoantikor" adı verilen protein yapısında maddeler
salgılar ve bunlar kanda tespit edilebilir. Bu otoantikorlar bağışıklık
sisteminin düzgün çalışmadığının bir göstergesidir ve tükrük ile
gözyaşı bezlerinde harabiyet yapma potansiyeline sahiptir. Sjögren
sendromunda eklem, akciğer, böbrek, sinir, tiroid, karaciğer ve beyin
gibi diğer organlarda da tutulum görülebilir.
Sjögren sendromu kimlerde görülür?
Sjögren
sendromu herhangi bir yaşta görülebilirse de en fazla 45 yaşının
üzerindeki kadınlarda ortaya çıkmaktadır. 20 yaş altında çok nadirdir.
Sjögren sendromunda bulgular nelerdir?
  Genellikle
yavaş başlar. Hasta gözlerinde ve ağzında şiddetli kuruluk hisseder.
Çoğunda kuru bir öksürük ve boğazda gıcık hissi de vardır. Tükrük
bezlerinde şişlik, tat alma ve koklama duyusunda bozulma izlenebilir.
Gözlerde kuruluğa bağlı kızarıklık, yanma, kaşıntı ve ışığa aşırı
hassasiyet gelişir. Uygun tedavi edilmezse "kornea" adı verilen gözün
en dışındaki saydam zarda ülserler, nadiren de körlük gelişebilir.
Sjögren sendromu bulunan hastalarda burun, cilt ve kadın genital
organlarında da kuruluk izlenebilir.
Ağız kuruluğu nedeniyle çiğneme, yutma ve konuşmada güçlük hissedilebilir. Bu nedenle hastalar bol miktarda sıvı almalıdırlar.
Hastalarda
diş çürükleri de sık görülür. Çünkü tükrük, bakterilere karşı savaşan
ve çürüklerin oluşmasını engelleyen bir sıvıdır. Sjögren sendromunda
tükrük salınımı bozulduğu için çürüklerin oluşumu kolaylaşmıştır.
Bazen
hastalarda "lenfoma" adı verilen bir çeşit lenf bezi kanseri
gelişebilir. Nadir olsa da hastaların muayenesinde ve takibinde akılda
tutulmalıdır.
Sjögren sendromu tanısı nasıl konur? Ağızda
ve gözlerde kuruluk hisseden hastalarda bu tanıdan şüphelenilmelidir.
Muayene sırasında kızarmış-kaşıntılı gözler, tükrük bezlerinde şişlik,
kuru bir dil, boyundaki lenf bezlerinde genişleme gibi bulgular tespit
edilebilir. Kan tetkiklerinde de otoantikorların varlığı tanıyı
destekler.
Gözde kuruluk "Schirmer testi" ile tespit
edilir. Korneanın bir göz doktoru tarafından incelenmesi de kuruluk
hakkında bilgi verecektir.
Tükrük bezlerin düzgün
çalışıp çalışmadığını kontrol etmek için "sialogram" yapılabilir. Bu
test tükrük bezi içine boya enjekte edildikten sonra özel filmlerin
çekilmesi ile yapılır. Sjögrensendromunun kesin tanısı için dudak
biopsisi, yani dudak içindeki küçük tükrük bezlerinden ufak bir parça
alınıp mikroskop altında lenfositlerin varlığı açısından
değerlendirilmesi gereklidir.
Akciğer ve böbrek fonksiyonlarının gerek direkt grafilerle gerekse de laboratuvar testleri ile takibi yardımcı olabilir.
Sjögren sendromu nasıl tedavi edilir? Bu
hastalığın kesin tanısı olmasa da bulgulara yönelik özel tedavilerle
hastaların yakınmaları giderilebilir ve yaşam kaliteleri
düzeltilebilir. Her hastada aynı bulgular olmadığından tedavi programı
hekim tarafından hastanın ihtiyaçlarına göre bireysel olarak
planlanmalıdır. Düzenli hekim ve diş kontrolü şarttır.
Gözlerdeki
kuruluk için yapay göz yaşı ve göz damlaları kullanılabilir. Ağızdaki
kuruluk için en etkili rahatlama yollarından biri bol sıvı alımıdır.
Yine özel sakızlar (çürümeye engel olmak için şekersiz olmaları koşulu
ile), diş macunları, düzenli diş fırçalama hastalara yardımcı
olacaktır.
Ciltte kuruluk varsa hassas ciltler için
önerilen nemlendiriciler kullanılabilir. Evde ve işyerinde buhar havayı
nemlendiren buhar makinalarının kullanılması önerilebilir.
Hastalarda
şişlik, katılık, kas ağrıları ve eklem inflamasyonunun engellenmesi
amacıyla steroid-olmayan antiromatizmal ilaçlar kullanılabilir. Ağır
hastalarda kortizon da önerilebilir ancak yan etkilerinin ciddiyeti
açısından mutlaka hekim kontrolünde alınması önerilir. Hastalarda eşlik
eden başka bir romatizmal hastalık varsa (romatoid artrit, lupus vb.
gibi) bunun tedavisi de esasdır.
Yürüme, yüzme gibi
hafif egzersizler kasların ve eklemlerin elastikiyetinin korunması için
faydalıdır. Egzersizlerin eklem hasarını engelleyici etkisi de
bulunduğundan mutlaka tedavi programında yer almalıdır. Ayrıca
hastalara hastalığı ile bilgiler ve stresini azaltmaya yönelik
tavsiyeler de verilmelidir.
Sjögren sendromu bulunan
kadın hastalarda kanda bulunan belirli bir "antikor" nadiren yenidoğan
çocuklarda kalp problemleri ile ilgili olabilir. Bu nedenle hamile olan
ya da çocuk sahibi olmak isteyen kadın hastaların mutlaka doktorlarına
bunu danışmaları gerekir.
Sjögren sendromu genel olarak
hayatı tehdit eden bir hastalık değildir. Ancak ağız ve gözdeki kuruluk
uzun sürelidir ve hayatın geri kalan kısmı boyunca devam edebilir.
Yapay nemlendiricilerin kullanılması ve diş hijyenine dikkat edilmesi
ile genellikle ciddi problemlerin engellenmesi mümkün olacaktır.
|
