Ankilozan spondilit (AS); öncelikle omurgayı ve sakroiliak eklem
dediğimiz, leğen kemiği ile sağrı (sakrum ) kemiği arasındaki eklemleri
tutan kronik bir hastalıktır. Hastalık; göz, kalp, kalp kapakçıkları ve
akciğerleri de etkileyebilir.
AS’in görülme sıklığı toplumdan topluma değişmekle birlikte,
ortalama olarak her bin kişide 1 ile 2 arasındadır. Daha çok erkeklerde
görülür. Kendisi ankilozan spondilit’ e yakalanan kişinin çocuklarında
da bu hastalığın görülme riski % 10 ile 20 arasındadır. AS’in
oluşma mekanizması, oldukça karmaşık olmakla birlikte, en genel kabul
edilen görüş, hastalığın bir takım bağırsak ve üreme sistemi
enfeksiyonlarına yol açan bakteri türlerinin bağışıklık sistemini
uyarması sonucu ortaya çıktığıdır.
 
Hastalığın belirtileri nelerdir?
 AS’in
ilk belirtisi, genç insanlarda yavaş yavaş ve sinsi başlayan bel
ağrısıdır. Önceleri sakrum üzerinde duyulan ağrı daha sonra bele
yayılarak sürekli bir ağrı ve tutukluk yapar. Bu tutukluk en fazla
sabah olup günün ilerleyen saatlerinde ve hareket ettikçe veya sıcak
duş alınca hafifler. Hasta bazen yataktan kalkarken sırtını ve belini
rahatça büküp döndüremediği için öne doğru eğik dolaşır. Belde sertlik
ve tutukluk bazen ağrıdan önce gelir. Romatoid artrit ve kireçlenmeler
de görülenin tersine, hastalık önce eklem çevresindeki ligamentlerden,
diğer bir deyişle bağların ve kasların kemiklere bağlandığı uçlarda
başlar ve bu bölgelerdeki iltihap sonucu dokular sertleşir ve bir
anlamda kireçlenir.
 Kireçlenme,
omurgayı oluşturan vertebraları (omurları) boydan boya tutarak
omurganın değişik yönlerdeki hareketliliğini giderek azaltır ve hatta
omurga eklemlerini kilitleyebilir.
Üst üste dizilmiş
tuğlaları ve tuğlalar arasında şişirme su yastıkları olduğunu düşünün.
Yanlardan kalın lastik şeritlerle bu tuğlaları bir arada tuttuğunuzda
bu sert tuğlalardan ve esnek su yastıkçıklarından oluşan bu sistem hem
esnek hemde lastik bantlar sayesinde sağlamdır. İskelet sistemimizin
direği işlevini gören omurgamız da benzetmeye çalıştığımız üst üste
dizilmiş tuğlalar gibidir. Küçük vertebra kemiklerini tuğlalar,
vertebralar arasındaki yarı sert disk yapıları da tuğlalar arasında ki
su yastıkları gibi gözümüzün önüne getirdiğimizde bu her yana esnek
biçimde eğilen yapı, AS’de sertleşir ve tuğlalar arasındaki su
yastığının ve yandaki lastik şeritlerin yerini çimento sıva alır. Diğer
bir anlatımla, omurlar arası diskler kireçlenir ve omurları saran
lifler de bu kireçlenmenin yayılması ile katılaşır. Sonuçta, öne,
arkaya ve yanlara eğilmeyen, çabuk kırılmaya eğilimli ve kırıldığı
noktalarda da kamburlaşan bir omurga karşımıza çıkar. Göğüs kafesi de
bu hastalıktan etkilenir. İlk başta göğsün üst tarafındaki sternum
kemiği (iman tahtası) çevresinde ağrılı şişlikler oluşur ve bu durum
ilerledikçe göğüs kafesinin çevresindeki eklemler sertleşir ve normalde
yaptıkları açılıp kapanma yada kalkıp inme işlevlerini yerine
getiremezler. Sonuçta, hastanın derin nefes alma yeteneği azalır ve
göğsün nefes alıp vermeyle genişleme kapasitesi 2 cm’nin altına düşer
(normalde 4 cm’nin üzerinde).
Hastalık nasıl seyrediyor?
Hastalık
her hastada farklı biçimde seyretmesine ve zaman zaman alevlenip zaman
zaman yatışmasına karşın, genel olarak hayatı tehdit edici değildir.
Çoğunlukla, 10 yıllık bir süre içinde kendiliğinden durabilir; en
azından hastalığın ilerleyişi ve şiddeti azalabilir. Kalça tutulması,
hastalığın gidişatının iyi olmadığını gösterir ve kalça tutulması
hastalarda en önemli rahatsızlık ve sakatlık sebebidir. Kalça
tutulmasının yanısıra diz, omuz gibi büyük eklem tutuluşu olan
hastalarda da hastalık ağır seyreder. Kadınlarda kalça, omuz, diz gibi
çevresel eklem tutulumu daha sıktır. Yine kadınlarda boyun omurgası
daha sıktır.
Tedavisi mümkün müdür ?
  Ne
yazık ki, bu hastalığı önleyebilmek ve tamamen iyileştirebilmek mümkün
olmayabilir. Yine de, sıkı bir doktor takibi, fizik tedavi programları
ve egzersizler ile hastanın şikayetleri azaltılıp eklemlerin esnekliği
korunmaya çalışılır. Yine kaplıcalar bu hastalarda büyük semptomatik
iyilik sağlar.
Tedavide hasta eğitimi ve hastanın bu
eğitimi uygulaması çok önemlidir. AS’li hastalar kesinlikle sigara
içmemelidirler. Hastanın dik durması, düzenli egzersizler yapması ve
mümkünse yastıksız yatması ve dizlerini karına çekmeden yada yüzükoyun
yatması omurgasını korur.
Beli arkaya doğru eğen
egzersizlerin yanı sıra, hastanın kendine yapabileceği en büyük iyilik,
yüzmektir. Öne eğilerek yapılan sporlar zararlıdır.Tedavide
antiromatizmal ilaçlar, sulfasalazin gibi klasik ilaçlar kullanılır.
Eğer
omurganın dışında, kalça, diz, omuz gibi eklemler de tutulmuş ise,
eklem içlerine hyaluronik asid (Hyaluronan ) verilmesi ve bazen de
eklem çok ağrılı ise, buna kortizon eklenmesi gerekebilir.
AS’de
omurgada, özellikle boyun ve bel kısmında farkında olunmayan tehlikeli
kırıklar olabilir. Bu nedenle, çok küçük bir kaza sonrası bile oluşan
ani bel ve boyun ağrılarında gerekli radyolojik, MRI gibi incelemelerin
yapılması gerekir.
egzersizler:
Yapabildiğiniz bütün egzersizleri yapabilirsiniz. Ancak bu
egzersizlerin bir kısmı sizin için uygun olmayabilir. En iyisi her
gruptan birkaç egzersizi sürekli olarak yapmaktır. Egzersizleri günde
2-3 defa 5-10 kere tekrar edin. Ancak bazı egzersizleri daha sık
aralıklarla yapabilirsiniz.
Egzersiz 1: Yüzüstü uzanırken, ellerinizi başınızla birlikte kaldırın, aynı zamanda sağ veya sol bacağınızı sırayla kaldırın.
Egzersiz 2: Yüzüstü karnınızın altında bir yastıkla uzanın, ellerinizi arkada birleştirerek, başınızı ve göğsünüzü olabildiğince kaldırın.
Egzersiz 3:
Aynı hareketi kollarınız yanda tekrarlayın.
Egzersiz 4: Yüzüstü uzanırken ayaklarınızı ve kollarınızı uzatarak gerdirin.
Egzersiz 5 : Ayakta dururken elleriniz belinizde, geriye doğru uzatın.
Egzersiz 6: Sırtüstü yatarken bir bacağınızı dizinizi bükmeden havaya kaldırın diğer bacağınızla aynı hareketi tekrarlayın.
Egzersiz 7: Sırtüstü uzanırken, dizleriniz bükük, ayak tabanı yerde, olsun. Her iki elinizi olabildiğince yukarıda birleştirin.
Egzersiz 8: Bir
sandalyede oturun omuzunuzu havaya kaldırırken göğüs kafesinizi gerin,
hareketi her iki taraf için hem soluk alırken hem de soluk verirken
tekrarlayın. Egzersiz 9:
Şerit haline
getirilmiş bir çarşafı üst göğsünüze çaprazlayın derin nefes alıp
verirken bu esnada göğüs kafesinizdeki direnci hissedin. Hareketi alt
göğüs ve göğüs ortası için tekrarlayın.
Egzersiz 10: Sırt
üstü yatarken başınızı kaldırmadan dizlerinizi göğsünüze çekin,
egzersizi her iki diz için birlikte ve ayrı ayrı tekrarlayın.
Egzersiz 11: Sırt üstü yatarken dizlerinizi bükün, kalçanızı kaldırabildiğiniz kadar kaldırın ve köprü kurun.
Egzersiz 12: Bir duvar köşesinde şekildeki gibi duvara dayanın ve vücudunuzu yaylandırın.
|
