Romatizmal hastalıklar bütün dünyada, bütün topluluklarda en sık
rastlanan, hayat kalitesini düşüren, çok fazla iş ve ekonomik kayba
sebep olan hastalıklardır. Tedavideki birçok gelişmeye rağmen birçok
romatizmal hastalık, hem hastalar hem de hekimler için önemli bir sorun
olmaya devam etmektedir. Romatizmal
şikayetleri olan milyonlarca insan vardır. Bu hastalıklar tedavi
edilmezse en basit hareketleri bile yapmak zorlaşabilir, işe gidilmeyen
günler artar yada çalışmak tamamen imkansızlaşabilir. Romatizmal
hastalıklar insanların günlük yaşantısını, işlerini, özel uğraşlarını,
hobilerini, gezilerini, genel olarak yaşam kalitesini etkiler ve hatta
nadir de olsa bazen ölüme bile sebep olabilir.
Romatizma kelimesi birçok hastalık durumunu ihtiva eder. Bir kısmı çok
sık karşılaşılan, bir kısmı da çok nadir görülen 100 çeşidin üzerinde
romatizmal hastalık vardır, ayrıca aslında romatizmal bir hastalık
olmayıp kas iskelet sisteminde ağrı ve fonksiyon kaybı ile seyreden ve
romatizmal hastalıklarla karıştırılan pek çok hastalık vardır. İnsanların
% 80’i hayatının bir döneminde bel ağrısı ile karşılaşır. % 40’ı boyun
ağrısı, % 30’u omuz ağrısı ile karşılaşır. Romatoid artritin görülme
sıklığı % 1-3, fibromiyaljinin % 2-3, ankilozan spondilitin % 0.1’dir.
Osteoartrit ise en sık rastlanan eklem romatizması olup toplumun %
10’unda görülür. Yaş ilerledikçe osteoartritin oranı artar. Bunların
dışında bölgesel ağrı ve/veya fonksiyon kısıtlılığı yapan bir çok
yumuşak doku romatizması ve ağrılı sendrom vardır.
En
sık rastlanan romatizmal şikayetler eklem dışı romatizmalardır. En
yaygın görülen eklem romatizması ise osteoartrittir (kireçlenme).
Osteoartrit yük taşıyan eklemlerin yaşlanma ve yozlaşmasına bağlı bir
hastalıktır. Ensık görülen iltihaplı romatizma ise eklemlerde ağrı ve
şişmeye yol açan romatoid artrittir. Romatoid artrit tedavi edilmezse
sakatlıkla sonuçlanır hatta bazen tedaviye rağmen sakatlığa sebep
olabilir. Bu hastalık vücuttaki küçük eklemleri iki taraflı olarak
tutar. Diğer romatizmal hastalıklar ve ilişkili durumlar arasında
fibromiyalji, bel, boyun ağrıları, miyofasial ağrılar, ankilozan
spondilit, sedef artriti, bursit, tendinit, gut hastalığı sayılabilir.
Bir çok romatizmal hastalık ve ağrılı durumda ağrıyla birlikte ruhsal
ve fiziksel çökkünlük olabilir. Bazı romatizmal hastalıklar ise kalp,
akciğer, böbrek yada gözlere zarar verebilir, ancak bu hastalıklar
nadirdir. Romatizmal hastalıklar; hareketlilik, bağımsızlık, üretkenlik
ve yaşama zevkini etkileyen hastalıklardır.
Romatizmal
hastalıkların tedavisinin olmadığı ile ilgili yanlış bir inanış vardır,
halbuki bu çok az sayıda romatizmal hastalık için geçerlidir. Günümüzde
bir çok romatizmal hastalığın başarılı bir tedavisi vardır yada en
azından hastaların semptomlarını iyileştirecek, hayat kalitelerini
artıracak bir şeyler mutlaka vardır. Ne kadar istesek de romatizmayı
yok edecek sihirli bir ilaç yoktur. İlaçlar yararlı olabilir; ama
romatizmayla mücadelenin ilaçların dışında da başka birçok yolu vardır.
Yürüyüşünüzü, hareketlerinizi ve evde yada çalışma ortamındaki işleri
yapma biçiminizi, duruşunuzu değiştirebilir, bir egzersiz programına
başlayabilir yada daha iyi bir beslenme düzeninize geçebilirsiniz.
Fizik tedavi ve kaplıcalar bazı hastalarda uzun süreli iyilik sağlar.
Romatizmayla
mücadele etmek için mutlaka tıbbi yardım alınmalıdır, bunun dışında
aile desteği, çevresel düzenlemeler gerekebilir. Alacağınız tıbbi
desteğin sağlam ve güvenilir olması gerekir. Kullanılan ilaçların yan
etkileri rahatsız edici olabilir. Bu sebeple romatizmal hastalıkların
tedavisinde ilaçların yanı sıra, ilaç dışı yöntemler (fizik tedavi,
kaplıca, egzersiz, cerrahi tedavi) büyük önem kazanır. Beslenme,
egzersiz ve yürüyüş proğramları, duruş eğitimi ve ergonomik önlemler
bazı romatizmal hastalıkların önlenmesinde ve tedavisinde oldukça işe
yararlar.
ROMATİZMAL HASTALIK NEDİR? Romatizmal
hastalıklar hareket sistemini etkileyen, ağrı ve fonksiyonel kayıpla
sonuçlanan; sonuç olarak insanların hareketliliğini, bağımsızlığını,
üretkenliğini etkileyen bir grup hastalıktır. Bu hastalıklar çok
nadiren ölüme sebep olurlar, yaşama kalitesi üzerindeki olumsuz
etkileri ise çok belirgindir. Bu hastalıklar kasları, eklemleri,
diskleri, tendonları, bağları, eklem kapsüllerini ve diğer yumuşak
dokuları etkileyen hastalıklardır. Siyatik nevralji, karpal tünel
senromu gibi bazı romatizmal hastalıklarda ise hastalıktan çok
hastalığın sebep olduğu sinir sıkışmaları hastayı hekime götürür. Bu
grup hastalıklara lokomotor sistem hastalıkları, kas-iskelet sistemi
hastalıkları, bazılarına da kollagen doku hastalıkları adı verilir.
Kollagen doku hastalıkları daha ağır seyreden ve vücudun diğer
sistemlerini de etkileyen hastalıklardır. Romatizmal hastalıkların
birçok çeşidi vardır. Her çeşit ayrı bir tedavi gerektirir. Dahası, her
insan farklı olduğundan, bir hastada işe yarayan bir tedavi bir başka
hastada işe yaramayabilir.
Bu tür hastalardan
bazılarının beslenme düzenini, çalışma ve duruş alışkanlıklarını
değiştirmesi gerekirken, bazılarının daha sık dinlenmesi ve ara sıra
ilaç kullanması yeterli olabilir. Bazı romatizmal hastalıklarda ise
ileride ortaya çıkabilecek sakatlığı önlemek için kortizonlu ilaçlar,
sitotoksik ilaçlar gibi diğer güçlü ilaçların kullanılması gerekir.
Başka tedavi yaklaşımlarının söz konusu olabileceği romatizmal
hastalıklar da vardır. Bir çok eklem dışı romatizmada ve omurga
ağrılarında ise ehil ellerde yapılacak enjeksiyonlar oldukça iyi
sonuçlar verirler.
Kemik uçlarında tampon görevi gören
ve kemiklerin birbirine sürtünmesini engelleyen kıkırdak adlı
süngerimsi ve kaygan madde, eklemlerin düzgün biçimde çalışmasını
sağlar. Eklem kapsülünün içini döşeyen sinoviya zarı da eklem
hareketine yardımcı yapılardan biridir. Bu zar eklem yüzeylerinin
kayganlığını sağlayan bir sıvı salgılar. Bu salgı aynı zamanda eklem
kıkırdağının beslenmesini sağlar. Eklem kapsülü ve bağlar eklem
bütünlüğünü sağlayan oluşumlardır. Eklemin yüzey şekli ve çevresindeki
kaslar da eklem bütünlüğüne katkıda bulunurlar.
Eklem
yapılarında aşırı kullanıma bağlı aşınma, yıpranma ya da yozlaşma
görüldüğünde eklemlerle ilgili sorunlar başlar. Sinovial zar
iltihaplanabilir ve ardından komşu kıkırdak, bağ dokusu ve kirişlerde
zorlanma ya da kopmalar olabilir. Eklemi oluşturan kemiklerde
aşınmalar, deformasyonlar ve yeni kemik oluşumları olabilir. Bu
sorunların hemen hepsinin yaygın biçimde bilinen ortak adı
romatizmadır. Romatizmanın eklemi ilgilendiren tipleri artrit adı
altında toplanır ve eklem iltihabı anlamına gelir. Eklem çevresinde
duyulan ağrının her zaman artritten kaynaklanmayacağını bilmek
önemlidir. Eklem bölgesinde ve eklem çevresinde ağrı ve fonksiyon
kaybına yol açan başka romatizmal hastalıklar da vardır. Romatizmal
hastalıkların yarısından çoğu eklem dışı kaynaklıdır.
Bütün
romatizmal hastalıklar arasında en yaygın olanları osteoartrit
(kireçlenme) ve romatoit artrittir. İnsanlar genellikle bu iki
hastalığı birbirine karıştırır. Bunun sebebi büyük ölçüde, eskilerin
romatizma diye yakındıkları ağrılardan bir çoğunun aslında osteoartrit
olmasından kaynaklanır. Osteoartrit çok daha yaygındır; ama tedavisi
romatoit artrit kadar zor değildir ve hayatı da onun kadar etkilemez.
Ayrıca boyun, bel, omuz, kalça, diz, bacak gibi bölgesel ağrı
sendromları ve yumuşak doku romatizmaları hastaları en çok doktora
götüren yakınmalardır. Bu hastalıklar aynı zamanda iş kaybı ve ekonomik
kayıplarında en önemli sebeplerindendir.
Bazı romatizma
tipleri eklemleri etkiler. Başka birçok bir çok romatizmal hastalık ise
kaslar, kirişler ve eklemi destekleyen bağlar gibi eklem dışı yapıları
hasara uğratarak ya da eklemlerde aşınmayı ve sürtünmeyi önleyen
destekler olarak fonksiyon gören bursaların şişmesine yol açarak
eklemleri dolaylı yoldan etkiler. Bu romatizmal hastalıkların bazıları
doğrudan eklemde iltihaplanmaya yol açmadığından, kelime anlamıyla
artrit değildir; ama sonuçta hepsi çeşitli biçimlerde eklemi
etkilediklerinden artritler başlığı altında da toplanırlar. Halk
arasında romatizma denince ilk akla gelen ve en yaygın tip olan
osteoartrit ise temelde iltihaplı bir hastalık değildir. Bu hastalığın
sebebi eklemlerdeki yaşlanma, yıpranma ve yozlaşmalardır.
Daha
az görülen ancak çok daha ağır sonuçları olan romatoid artrit ise temel
olarak eklem sinoviasından başlar ve eklemin bütün elamanlarını
etkiler. Ankilozan spondilit ise omurga ve sakroiliak eklemleri
etkileyen, ilerleyici hareket kısıtlılığı ile seyreden bir hastalıktır.
Romatoid artritte belirgin ve şiddetli bir iltihap, ankilozan
spondilitte orta derece bir iltihap söz konusudur. Osteoartrit ise bir
yıpranma ve yozlaşma hastalığıdır.
ROMATİZMAL HASTALIKLAR KİMLERDE GÖRÜLÜR ? Ne
yazık ki romatizmal hastalıklar herkeste ve her yaşta görülebilir.
Birçok ülkede yüksek tansiyondan sonra en yaygın hastalık romatizmal
hastalıklardır. Nüfusun yaşlanmasına, daha hareketsiz yaşamaya,
insanların gittikçe daha kilolu olmalarına, stres ve tekrarlayan
uygunsuz hareketlere bağlı olarak romatizmalı hasta sayısında gittikçe
artış olmaktadır. Tıpta sağlanan gelişmeler, beslenme ve çalışma
şartlarının iyileşmesi sayesinde artık çok daha uzun yaşıyoruz. Büyük
salgın hastalıklar, savaşlar, ağır çalışma koşulları gibi
olumsuzlukların ortadan kalkması insan ömrünü uzatıyor bu da daha fazla
insanın romatizmal hastalığa yakalanması anlamına geliyor. Ayrıca
konforun artması ağrıları insanlar için daha önemli bir sorun haline
getirmektedir. Yine; oturarak çalışma, bilgisayar ve tv karşısında
geçen saatler, uzun süren yolculuklar, ağırlık kaldırma, aşırı kilo
vs.. eklemlere daha fazla yük binmesine sebep olmaktadır.
Hemen
farkına varılmasa bile, 40 yaşına giren her 10 kişiden yaklaşık 9’unun
vücut yükünü taşıyan eklemlerinde, büyük ihtimalle diz, kalça, omurga
eklemlerinde, osteoartrit (kireçlenme) gelişir. Ancak bunların bir
kısmında ağrı oluşturacak kadar belirgin osteoartrit vardır çoğunda ise
ağrı yoktur.
Romatoit artritin ise yaşı yoktur; bir tipi
küçük çocuklarda bile görülür. Ama asıl 20-50 yaşlarında yaygındır.
Kadınlarda daha sık görülür.
Gut, ankilozan spondilit,
reiter, lupus ve polimiyalji gibi diğer romatizmal hastalıklar çok daha
seyrek görülürse de, bunların bazılarında önemli artışlar olmuştur.
Tıbbi bilgilenmede artmadan dolayı eskiden teşhis edilemeyen bir çok
romatizmal hastalık bugün teşhis edilmektedir.
Hem
osteoartrit (OA), hem de romatoit artrit (RA) eklemlerde ağrı ve
şişmeye yol açar. Romatoit artritteki iltihap ya da şişme,
osteoartritteki şişmeden çok daha şiddetlidir. Osteoartritteki ağrı ve
fonksiyon kaybı, kıkırdak ve bazen de kemik yıkımından ve yeni kemik
oluşumlarından kaynaklanır. Romatoid artrit ise sinovial zardan başlar
ve bütün eklemi etkiler. Ağrı biçiminde ortaya çıkan rahatsızlık, eklem
hareketlerini sınırlar.
Ağrıdan dolayı eklemlerin
yeterince çalışmaması, eklem çevresindeki kasları zayıflatır ve eklemi
iyice sertleştirir. Osteoartrit; yaşam süresini tehdit etmez, ama uygun
biçimde tedavi edilmezse, hareket yeteneğini sınırlayıp yaşam biçimini
değiştirebilir ve bu gelişmeler çok moral bozucu olabilir, hastalarda
ruhsal ve bedensel bir çökkünlük olabilir. Neyse ki, tedaviyle
hastalığın seyri büyük ölçüde değiştirilebilir. Romatoit artrit; kalıcı
hasarlardan kaçınmak için hemen tedavi edilmesi gereken daha tehlikeli
bir hastalıktır. Tedavi edilmediğinde eklemleri ve hatta vücudun başka
bölgelerini hasara uğratmakla kalmaz, ciddi ek sorunlara
(komplikasyonlara) yol açar. Normal koşullarda vücudu koruyan ve zorlu
hastalıkları savuşturmaya yardım eden bağışıklık sistemi, bu hastalıkta
eklemlere karşı saldırıya geçer, eklemi döşeyen sinovial dokuda şişme
ve kalınlaşmaya yol açar. Kıkırdak ve kemik yıkıma uğrayabilir. Hasta
kendini çok kötü hissedebilir. İştah kaybolur, vücudun her yanı ağrır,
ateş yükselir ve sürekli halsizlik hissedilir. Romatoid artrit her
yaşta ve kadınlarda, osteoartrit 40 yaşından sonra her iki cinste,
ankilozan spondilit ise daha çok genç erkeklerde görülür. Yumuşak doku
romatizmaları ise 20 yaşından sonra her iki cinste görülür.
|
