BEL VE BOYUN SAĞLIĞI İÇİN YATAK SEÇİMİ VE UYGUN YATIŞ POZİSYONLARI
Ömrümüzün yaklaşık üçte biri yatakta geçmektedir. Sadece bu bile yatak
konforunun önemini vurgulamak açısından yeterlidir. Son yıllarda
endüstrinin bu alana ilgi göstermesiyle beraber bel sağlığına uygun
yataklar üretilmeye başlanmıştır
Omurga sağlığı açısından en uygun yatış pozisyonu; omurga ve
disklerin üzerine en az yükün bindiği pozisyondur. Çok yumuşak, esnek
veya sert yataklar, uzun süreli (gece boyunca) yatma sonucu omurgayı
zorlarlar. Çünkü bu iki durumda da omurga en az zorlandığı orta duruş
pozisyonunu koruyamaz. Çok sert veya çok yumuşak yataklar omurganın
doğal eğriliklerini uzun süre koruyamaz. Bu nedenle doğal eğrilikler
artmış ya da tamamen kaybolmuştur. Her iki durumda da bel omurlarını
bir arada tutan bağlar aşırı derecede gerilir, sinirlerin çıktıkları
foramenler (delikler) daralır, omurla arasındaki disk üzerine aşırı yük
biner.
Omurgamız için ideal yatak, doğal eğriliklerin
korunmasını sağlayan, buna karşın eğriliklerin artma ve azalmasına yol
açmayacak yataktır. Uygun bir yatakta, omurga doğal eğriliklerini
koruduğundan; disk, bağ, sinir gibi oluşumların zorlanması en aza iner.
Sonuçta bu oluşumlardan kaynaklanan ağrıların ortaya çıkmasını
engeller. Her ne kadar uygun yatak konusunda kesin bir kural yoksa da
yine bazı ölçüler kullanılabilir. Her "ortopedik" adı verilen yatağın
her bel hastasına uygun olduğu söylenemez. İlk alındığında iyi gelen
bir yatağın bu niteliğini ne kadar bir süre sürdüreceği de önemlidir.
Ortopedik
Yatak: Genel olarak altında enine esnek latalardan oluşmuş tahta ızgara
yerleşmiş olan bir pamuk yataktır. Teknik olarak özel üretim yaylar,
süngerler ve metal alaşımlar kullanılarak iyi sonuçlar
alınabilmektedir. Yatağın boyutları da rahat bir uyku açısından
önemlidir. İdeal yatak boyu yatan kişinin boyundan 20 cm fazla, eni ise
en az 95 cm olmalıdır. İki kişilik yataklarda eşlerin ikisine de aynı
yatağın uygun olması her zaman mümkün olmayacağından, ayrı yatak ve
ızgaraların kullanılacağı bir düzenek tavsiye edilebilir.
Genel
olarak altında enine esnek latalardan oluşmuş tahta ızgara yerleşmiş
olan bir pamuk yataktır. Teknik olarak özel üretim yaylar, süngerler ve
metal alaşımlar kullanılarak iyi sonuçlar alınabilmektedir. Yatağın
boyutları da rahat bir uyku açısından önemlidir. İdeal yatak boyu yatan
kişinin boyundan 20 cm fazla, eni ise en az 95 cm olmalıdır. İki
kişilik yataklarda eşlerin ikisine de aynı yatağın uygun olması her
zaman mümkün olmayacağından, ayrı yatak ve ızgaraların kullanılacağı
bir düzenek tavsiye edilebilir. Çok sert zemin ya da yerde yatma her kalkışta omurgayı zorlayıp, bel ağrılarını daha da artırabilir.
Omurga
için ideal yatış pozisyonları, sırtüstü ya da yan yatıştır. Yüzüstü
yatma, bel çukurluğunun aşırı derecede artmasına yol açar. Bu nedenle
önerilmeyen bir pozisyondur. Ancak ankilozan spondilitli ve kalça
ağrılı hastalarda zaman zaman yüzüstü yatma tavsiye edilebilir.
Yatarken
bacakların kalça ve dizlerden karına doğru bükülmesi, bel açısını daha
da azaltıp rahatlamayı sağlayan bir durumdur. Dizlerin altına konacak
rulo şeklinde bir yastık bunu sağlar. Ancak bu tür bir desteğin uzun
süreli kullanımı diz arkasındaki kasların kısalmasına yol açar. Bu da
dik duruşu bozarak yine bel ağrısına neden olur. Bu nedenle bu tür bir
destek zorunlu durumlarda ve kısa süre kullanılmalıdır. Ayrıca diz ve
kalça sorunlu hastalarda ve iltihaplı romatizmalarda bu pozisyon asla
tavsiye edilmez.
Yan yatarken hastanın iki bacağı arasına
konacak yastık da omurga için faydalıdır ayrıca yine yan yatarken bel
çukurluğunun bir yastıkla doldurulması faydalı olabilir. Her ne kadar
hastanın yakınmaları belinde ise de boyun omurgasının pozisyonu çok
önemlidir. Zira omurga bir bütündür. Omurga çevresi kasları bir hasır
örgüsü gibi birbirine geçmişlerdir, hastanın bir omurga bölgesindeki
sorunları diğer bölgelere de yansır. Bu nedenle bel hastası yatarken
boyun pozisyonuna da dikkat etmelidir.
İyi bir yatak
nasıl bel ağrılı hastalar için çok önemli ise boyun ağrılı hastalar
için de yastık o kadar önemlidir. Özellikle yan yatışta başın yana
düşmemesi, sırt üstü yatışta da arkaya sarkmaması gerekir. "Alçak
yastık iyidir" gibi peşin yargı her şartta geçerli değildir. Prensip;
boynun da belde olduğu gibi omurganın nötral adını verdiğimiz orta
pozisyonda desteklenmesidir. Bunun için kullanılan asıl yastık dışında
ikinci bir yastık faydalı olur. Fazla yüksek olmayan ince bir yastığın
üzerine konulacak rulo bir yastık boyun kaslarındaki zorlanmayı en aza
indirir. Bu yastık ense ve boynu destekleyerek başın yana veya arkaya
düşmesini engeller. Bunun için ince bir rulo veya küçük bir bebek
yastığı kullanılabilir. Bu amaca yönelik hazır veya havalı yastıklar
bulunmaktadır. Boyun ağrılı hastalar uzun süren yolculuklarda da
mutlaka özel bir seyahat yastığı kullanmalıdır.
Yataktan
Kalkma: Ani bel tutulmaları çoğunlukla uzun süreli hareketsizlikten
sonra meydana gelir. Aynı durum spor yaralanmalarında da söz konusudur
ve yeterince ısınmamış kaslarla açıklanır. Uzun süreli istirahat
sonrası gevşemiş kaslar, ani hareketler karşısında yeterli hızda
reaksiyon veremediklerinden eklem ve omurgayı koruyamazlar. sonuç ise
tutulmalar, incinmeler ve ağrıdır.
Ani bel
tutulmaları çoğunlukla uzun süreli hareketsizlikten sonra meydana
gelir. Aynı durum spor yaralanmalarında da söz konusudur ve yeterince
ısınmamış kaslarla açıklanır. Uzun süreli istirahat sonrası gevşemiş
kaslar, ani hareketler karşısında yeterli hızda reaksiyon
veremediklerinden eklem ve omurgayı koruyamazlar. sonuç ise tutulmalar,
incinmeler ve ağrıdır. Bel ağrısı çeken hasta sabah ağrıları ile
uyandığından bu durumu engellemek için yataktan kalkarken, uzun süreli
hareketsizliğin yol açtığı kassal hazırlıksızlığı gidermek için kasları
ısıtmak gerekir. Bunun için de en basit ve doğal yöntem yeterince
gerinmek ve yatakta basit birkaç egzersiz yapmaktır.
Sırtüstü
yatan bir kişi ani olarak omurgasını doğrultarak kalkmamalıdır. Önce
yan dönmeli sonra bacaklarını aşağıya sarkıtmalı, kolunu yana uzatıp
yatağa dayanmalı ve gövdesini doğrultmalıdır. Daha sonra ayaklar yere
bastıktan sonra bir süre bu pozisyonda kalınmalıdır. Bu kalkış tarzı
düşük tansiyonlu hastalar için de önerilen bir pozisyondur.
Yrd.Doç.Dr.Nesrin Yağcı
|
