Lumbar darlık (bel omurga darlığı) nedir?

Lumbar omurga omur adı verilen kemiklerden oluşur. Omurilik kanalı omurlar boyunca uzanır ve bacakların duyu ve motor gücünü sağlayan sinirleri içerir. Omurlar arasında intervertebral diskler ve omurga faset eklemleri bulunur. Yaslandıkça diskler içerisindeki sıvı içeriğini kaybetmeye başlar ve daha az süngerimsi bir hal alır. Bu da disk yüksekliğinde kayba ve sertleşmiş diskin omurga kanala doğru çıkıntı yapmasına neden olur. Artrite bağlı olarak omurga faset eklemlerini oluşturan kemikler ve bağlar genişleyebilir, kalınlaşabilir ve hatta omurilik kanalını sıkıştırabilir. Bu değişiklikler lumbar omurga kanalın daralmasına neden olur ve omurga darlığı olarak bilinir. Omurga darlığı bahçe hortumunun içinde oluşan kireç gibidir, zamanla hortumun çapı daralır (tıpkı omurga darlığında, omurga kanalın daraldığı gibi).                                                                                                                                                                                                                                                 Semptomlar nelerdir?

Omurga darlığı her zaman semptom vermek zorunda değildir. Birçok insanda görüntüleme yöntemleriyle belirgin darlık saptanmasına rağmen belirgin semptomları yoktur. Semptom veriyorsa bu semptomlar bel ve/veya bacaklarda ağrı ve hissizlik veya bacaklarda kasılmalar (kramplar) olabilir. Nadiren bağırsak ve mesane problemleri olabilir. Semptomlar genellikle uzun sure ayakta durmakla veya yürümekle kötüleşir. Semptomlar gelip geçebilir ve şiddeti değişebilir. Öne doğru eğilme veya oturma omurga kanaldaki açıklığı artırıp ağrıda azalmaya veya ağrının geçmesine neden olabilir.                                                                                                                                                                                 Nasıl tanı konur?

Doktor iyi bir hikaye almalı ve tam bir fizik muayene yapmalıdır. X-ray daralmış disk mesafesini ve kalınlaşmış faset eklemlerini gösterebilir. Mrg omurga yapıları daha detaylı değerlendirmek için yapılabilir. Bilgisayarlı aksiyel tomografi (bt) ve/veya lumbar myelogram da benzer detayları göstermesi açısından yapılabilir. 

Bu çalışmaların her biri omurga darlığının varlığı, lokalizasyonu ve omurga kanaldaki darlığın boyutu ve sinir kök basısı hakkında bize bilgi verir.                                                                                                                                                                                                  Tedavi yöntemleri nelerdir?

Eğer ağrıya neden olan lumbar omurga darlığı saptanırsa genellikle ilk olarak cerrahi dışı tedavi yöntemler denenir. Bu tedaviler ödemi azaltması acisindan non-steroid anti-inflamatuar (nsaı) ilaçlar oral veya enjeksiyon ile uygulanabilir ve ağrıyı azaltması acisindan analjezik (ağrı kesici) ilaçlardır. Fizyoterapi gücü, dayanıklılığı ve esnekliği artırabilmek amacıyla önerilir ve böylece daha normal bir yasam sürdürülebilir. Omurga enjeksiyonları (örneğin epidural kortizon enjeksiyonu) denenebilir.                                                                                                                                                                                                  Tedavi ve ağrının dindirilmesi

Doktorunuz sizin tedavi planınız olarak tek bir tedaviyi veya tedaviler kombinasyonunu seçebilir. Ağrıyı kontrol altına almak için uygulanan tedavilere analjezik (ağrı kesici) tedavi denir. Nsaı ilaçlar ödemi ve inflamasyonu azaltarak omurga darlığı tedavisinde kullanılabilir. Bu ilaçlar aspirin, ibuprofen, naproksen ve asetaminofen gibi reçete ile satılan bir grup ilaçları içerir. Eğer doktorunuz size analjezik veya anti-inflamatuar bir ilaç verirse mide rahatsızlıkları ve kanama gibi yan etkiler konusunda dikkatli olunmalıdır. Kronik veya yüksek doz analjezik yada nsaıd kullanıldığı zaman potansiyel problemler çıkabileceği için doktor tarafından iyi gözlemlenmelidir. Eğer diğer analjezik veya nsaı ilaçlarla dindirilemeyen ciddi ağrılarınız varsa doktorunuz size geçici bir süre narkotik analjezikler (örn: kodein) reçete edilebilir. Ancak bu tür ilaçları size belirtilen dozda alınız. Daha yüksek dozda ilaç alımı sizin daha hızlı iyileşeceğiniz anlamına gelmemektedir. Yan etki olarak bulantı, kabızlık, baş dönmesi, uyku hali ve bağımlılık sayılabilir. Tedaviler size söylendiği şekilde alınmalıdır. Her zaman doktorunuzu aldığınız tedavi ve bu tedaviden fayda görüp görmediğiniz konusunda bilgilendiriniz. Anti-inflamatuar etkileri olan başka ilaçlar da vardır. Kortikosteroidler (ağızdan veya enjeksiyon ) güçlü anti-inflamatuar etkilerinden dolayı ciddi bel ve bacak ağrılarında reçete edilebilir. Kortikosteroidler de nsaıd ler gibi yan etkilere sahiptirler. Bu tedavinin riskleri ve faydaları doktorunuzla değerlendirilmelidir. Seçilmiş omurga enjeksiyonlar veya bloklar ağrıyı gidermek için kullanılabilir. Epidural aralığa (omurga kanalda omurga sinirleri çevreleyen alan) veya faset eklemin olduğu bölgeye kortikosteroid enjeksiyonlari doktorlar tarafından yapılabilir. Ilk enjeksiyona alınan cevaba göre tekrarlayan enjeksiyonlar ilerleyen zamanlarda yapılabilir. Enjeksiyonlar genellikle etkin bir rehabilitasyon ve tedavi programının bir parçası olarak yapılmaktadır.                                                                                                                                                              Cerrahi dışı tedaviler

Omurga darlığı semptomları genellikle aktiviteden kaçınma ile sonuçlanır. Bu da azalmış esneklik, güç ve azalmış kardiovasküler dayanıklılık ile sonuçlanır. Fizik tedavi veya egzersiz programı genellikle gergin kaslara esneklik kazandırabilmek için germe egzersizleri ile baslar. Kazanılan esnekliği koruyabilmek için germe egzersizleri sıkı bir şekilde yapılmalıdır. Kardiovasküler (aerobic) egzersizler (bisiklet veya yürüme bandında yapılanlar gibi) dayanıklılığı sağlamak ve sinirlere giden kan dolaşımını geliştirmek için eklenebilir. Sinirlere giden kan dolaşımını artırmak omurga darlığı semptomlarını dindirebilir. Sırt, karın ve bacaklar için özel güçlendirici egzersizler de yapılabilir. Eğer esneklik, güç ve dayanıklılık optimize edilirse günlük aktiviteler daha az zorlayıcı olacaktır. Terapistiniz ve doktorunuz egzersizlerinizin günlük hayatınıza evinizde basit aletler kullanarak nasıl adapte edeceğinizi size anlatabilir. bazı omurga darlıklarında hastalar için evde çeşitli modifikasyonlar ve güvenlik önlemleri de düşünülmelidir. Belki çamaşır ve kurutma makineleri daha uygun yerlere konulmadır. Banyo güvenlik cihazları gerekirse önerilebilir. Yemek hazırlamak için stratejiler yürüme aktiviteleri ve enerjinin optimal kullanımı gözden geçirilebilir. Yardımcı yürüme cihazları tavsiye edilebilir (baston veya yürüteç). Belirgin ve ilerleyici bacak güçsüzlüğü, bağırsak veya mesane problemleri gelişmediği surece omurga darlık varlığı tek basına eriksinde çok tehlikeli bir durum oluşturmaz. Bu yüzden tedavi ağrıyı azaltma ve hastanın fonksiyonel kapasitesini artırmayı amaçlar. Cerrahi dışı yöntemler tek basına omurga darlığındaki kanal darlığını düzeltmez. Fakat uzun sureli ağrı kontrolü ve daha invaziv bir tedaviye gerek duyulmadan hastanın hayatini fonksiyonel olarak idame ettirmesini sağlar. Kapsamlı bir program 3 ay veya daha uzun bir süre tedavi gerektirebilir.                                                                                                                                               Eğer cerrahi tedavi ihtıyacım olursa?

Cerrahi genellikle cerrahi dışı yöntemlerle kontrol altına alınamayan ağrıları olan az bir kesim hastalarda uygulanır. Cerrahi ayni zamanda ilerleyici bacak güçsüzlüğü veya bağırsak ve mesane problemleri olan hastalara önerilir. Omurga darlığı kemiksi kanal daralmasından kaynaklandığından cerrahisinin amacı sinirler için uygun bir boşluk sağlayacak kemik kanal oluşturmaktır. Buna lombar dekompresyon cerrahisi veya laminektomi denir. Cerrahi eğer gerekliyse bacak ağrısını ve daha az oranda bel ağrısını dindirecektir. Hastaların haftalar içinde işlerinin çoğunu yapmalarına izin verilir. Post-op rehabilitasyon normal aktivitelerine dönmelerine yardım etmesi açısından tavsiye edilebilir. Bazen omurga darlığında omurun yer değiştirmesi veya diğer omur üzerinde kayması(spondilolistezis) görülebilir. Daha sonra omurlar arasında anormal hareket (instabilite) görülebilir. Böyle durumlarda stabilizasyonu sağlamak için dekompresyon ameliyatına omurga füzyon cerrahisi eklenebilir. Füzyon kemik greftleri ve/veya füzyona gidecek omurlar arasına enstruman konarak yapılır. Füzyon önden (anterior yaklaşım) veya arkadan (posterior yaklaşım) veya gerektiğinde hem ön hem arkadan yapilabilir. Yaklaşım tercihi spur çıkarılma ihtiyacı, hastalar arasındaki anatomik varyasyonlara ve instabilitenin derecesi gibi teknik sebeplere bağlı olarak değişir. Füzyon cerrahisinde basari oranı %65’in üzerindedir. Cerrahiden sonra en az birkaç gün hastanede kalmak gerekecektir. Çoğu hasta bütün aktivitelerine 6-9 ay içinde dönebilmektedir. Post- op rehabilitasyon programı genellikle normal hayata ve aktivitelere dönebilmek için önerilmektedir.