KOAH Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı
KOAH akciğerin zararlı gaz ve partiküllere karşı anormal enflamatuar yanıtı sonucu ortaya çıkan tıkayıcı ve ilerleyici bir akciğer hastalığıdır. Ekspirium (nefes verme) sırasında havayollarında ortaya çıkan çökme ve aşırı bronşial ifrazat havayollarında daralmaya neden olarak hava akım hızını azaltmakta ve bu olay sürekli olarak şiddetini arttırarak hastanın yaşam kalitesinde bozulmaya yol açmaktadır. Bu tanımdan da anlaşıldığı gibi KOAH’ta havayollarında meydana gelen değişikler geri dönüşümsüzdür ve sürekli ilerleyici karakter gösterir. KOAH, Kronik bronşit ve amfizeme bağlı hava akımı kısıtlaması ile karakterizedir. Yine aynı derneğin tanımlamasına göre Kronik bronşit, birbirini izleyen iki yıl içersinde bir başka nedene bağlanamayan ve en az 3 ay süren kronik öksürük ve balgam çıkarma olarak ifade edilebilir. Amfizem ise akciğerin en uç noktalarında yer alan ve atmosfer havasından Oksijeni alıp kandaki Karbon dioksiti havaya vermemizi sağlayan alveolerin (küçük hava kesecikleri) anormal ve kalıcı genişlemesidir. Bu 2 hastalığın akciğerde yerleştiği alan ve yapmış oldukları kalıcı değişiklikler farklı tipte olmakla beraber KOAH,genellikle kronik bronşit ve amfizemin değişik oranlarda birlikteliği ile karakterizedir.  Tüm dünyada ciddi bir ölüm nedeni olan bu hastalık yüzünden her yıl yaklaşık 2,5 milyon kişi yaşamını yitirmektedir.Bu hastalalığın 2020 yılında küresel yük açısından ilk 5. sıraya yerleşeceği tahmin edilmektedir.ABD’de 1968-1995 arası yaşa uyarlanmış ölüm oranlarının seyrine bakıldığında,koroner kalp hastalığı, inme, diğer serebrovasküler hastalıklar ve bunların dışında kalan diğer tüm ölüm nedenlerinde azalma izlenirken, aynı dönemde KOAH nedenli ölüm oranlarında ciddi bir artış olduğu (% 163) saptanmıştır. KOAH bugün tüm dünya genellinde ölüm nedenleri arasında 6. sırada yer almaktadır ve 2020 yılında 3. sıraya yerleşeceği öngörülmektedir. Türkiye’de yaklaşık 3 milyon KOAH’lı hasta bulunduğu ve KOAH’ın 5. ölüm nedeni olduğu tahmin edilmektedir. Hastalık kamuoyu ve sağlık çalışanları tarafından fazla bilinmemektedir. Bu durum hastaların çok azının teşhis edilmesine ve teshis edilenlerin de çok azının uygun tedavi almasına neden olmaktadır. 1965-1997 yılları arasinda Türkiye’deki tüm hastanelere yatan kronik bronşit, amfizem ve astımlı hastaların sayısında bu dönemde 4 kat artış olmuş ve bu hastalıktan ölümler 5 kat artmıştır. Türkiye’de sigara içiminin yanısıra, evde ısınmak ve yemek pişirmek amacıyla odun ve tezek kullanımının da KOAH gelişiminde rol oynadığı düşünülmektedir.
KOAH için risk faktörleri KOAH için risk faktörleri astımda olduğu gibi genetik ve çevresel olmak üzere 2 grupta ele alınabilir. Yandaki tabloda görülen risk faktörlerinden en önemlisi sigara kullanımıdır. Gelişmiş ülkelerde KOAH gelişiminden sorumlu en büyük risk faktörü sigara iken gelişmekte olan ülkelerde sigaranın yanısıra çevresel ve mesleki zararlı gaz ve partiküllere ya da hava kirliliğine maruz kalma da önemli oranda KOAH gelişiminden sorumlu tutulmaktadır. Örneğin ülkemizde bazı kırsal alanlarda yakıt olarak kullanılan tezek dumanı KOAH için risk faktörü olarak ele alınmalıdır. Aktif sigara kullanımı KOAH için bilinen en önemli risk faktörüdür. Sigara içenlerde KOAH gelişme riski içmeyenlere göre 10-25 kat daha fazladır. Aktif sigara içenlerin sigarayı bıraktıklarında solunum fonksiyon testlerindeki yıllık kayıp hızı, sigara içmeye devam edenlere göre ileri derecede azalmaktadır. Sigarayı bırakma yaşı ne kadar erken olursa solunum fonksiyon testlerindeki bozulma hızı o derecede yavaşlamaktadır. Bugün sigara içenlerin yaklaşaık % 15-20 kadarında KOAH geliştiği bilinmektedir. Mesleksel maruziyet de KOAH için önemli risk faktörüdür. Havalandırması kötü, korunma önlemlerinn uygulanmadığı dumanlı ve tozlu işyerlerinde çalışanlarda KOAH gelişimi için normal popülasyona göre daha yüksek risk taşımaktadırlar.
Belirti ve bulgular Hastalığın ilk belirtileri öksürük ve balgam çıkarmadır. KOAH hastalarının büyük çoğunluğu aynı zamanda sigara tiryakisi olduğundan öksürük ve balgam yakınması başlangıçta hasta tarafından sigaradan oluyor düşüncesi ile önemsenmez. Oysa bu dönemde hastalığa tanı konulması hastanın geleceği açısından son derece önemlidir. Erken dönemde sigaranın bırakılması ile hastalık belirtileri gerileyebilir ve hastalık gelişimi durabilir. Öksürük genellikle sabahları daha fazla ve arka arkayadır.Kronik bronşitin ön planda olduğu KOAH olgularında çoğu kez öksürükle birlikte balgam çıkarma da vardır. Hastalığın bu dönemde fark edilmemesi ve sigaraya devam edilmesi neticesinde hastalık ilerler ve hışıltılı solunum, nefes darlığı gibi yakınmalar ortaya çıkar. Ayrıca bazı hastalarda balgamla birlikte hafif hemoptizi(kan tükürme) olabilir.Ön planda amfizemin yer aldığı KOAH olgularında ise hastalar en fazla nefes darlığından yakınırlar. Bu gruptaki hastalarda hışıltılı solunum, öksürük ve balgam çıkarma yakınmaları daha seyrektir. Yine amfizemin ön planda olduğu KOAH hastaları genellikle astenik, ince yapılı tiplerdir. Buna karşın Kr.bronşitin ön planda olduğu KOAH hastaları tıknaz kısa boylu yapıdadırlar. KOAH’ın ağır ve çok ağır formlarında kandaki Oksijen miktarında azalma ve buna bağlı siyanoz ve en nihayetinde sağ kalp yetersizliğine bağlı, ayaklarda şişme gibi belirtiler ortaya çıkar.
KOAH’ta teşhis nasıl konulmaktadır? Risk faktörlerine maruziyet öyküsü olan kişilerde ve öksürük, balgam, eforla nefes darlığı olan hastalarda KOAH düşünülmelidir. Fakat teşhisı, solunum fonksiyon testleriyle doğrulanmalıdır. Bu testler, sadece tanıda değil, hastalığın şiddetinin belirlenmesi ve hastalığın seyrinin takibinde de kullanılmaktadır. Solunum fonksiyon testleri, bir sağlık kuruluşunda bulunan ve birinci saniyedeki zorlu ekspiratuvar volüm (FEVı) ve zorlu vital kapasite (FVC)’yi ölçen spirometre cihazlarıyla kolayca yapılır. Tedavi planını hazırlamadan önce, spirometrik anormalliğin boyutları, belirtilerinin derecesi ve diğer akciğer hastalıklarının (astım, tüberküloz vb) varlığına göre KOAH’nin şiddeti (risk altında, hafif, orta, ağır, çok ağır) belirlenmelidir. Solunum fonksiyon testleri ise KOAH tanısının objektif olarak kesinleştirilmesini ve hastalığın varlığı durumunda ağırlık derecesinin belirlenmesini sağlar. Bu tetkikleri dışında EKG ve tam kan sayımı gibi yardımcı tanı yöntemlerine de başvurulabilir. Tedavi KOAH’nın tedavisi 4 bölümde ele alanıbilir. bunlar, Hastalığın tanısı ve derecesinin değerlendirilmesi, sigaranın bıraktırılması ve diğer risk faktörlerinin azaltılması, stabil dönemdeki tedavi ve akut atak dönemlerindeki tedavi olarak sıralanabilir. Bugün KOAH tedavisinde kullanılan pek çok çeşit ilaç piyasada bulunmakla beraber bu ilaçların hiçbiri hastalığı tamamen ortadan kaldıramaz ve hiçbir ilaç SİGARANIN BIRAKILMASI KADAR HASTALIĞIN İLERLEMESİNİ VAŞLATICI ETKİ GÖSTEREMEZ. Stabil dönemde KOAH tedavisinde tercih edilecek ilaçlar aynı astım tedavisinde olduğu gibi solunum yoluyla kullanılan inhaler ilaçlar olmalıdır. Hastalığın ağırlık durumuna göre bu ilaçlar gerektiğinde yani hasta örneğin efor yaparken nefes darlığı hissetiğinde kullanılabilir ya da hekimin önerdiği şekilde sürekli ve düzenli bir tedavi şeması uygulanabilir.KOAH’da ilaç dışı tedavi modaliteleri ise uzun süreli Oksijen tedavisi ve pulmoner rehabilitasyon programlarını içerir. Uzun süreli yada sürekli Oksijen tedavisi kanlarında Oksijen parsiyel basıncı hastalık nedeniyle belirli bir değerin altına düşmüş olgularda önerilir. Unutulmamalıdır ki bilinçsiz Oksijen kullanımı KOAH olgularında yarardan çok zarar getirebilir. Bu nedenle Oksijen tedavisinin gerekliliğine mutlaka hekim karar vermelidir. KOAH’da akut atak tedavisi KOAH’lı hastanın, zeminde var olan dispne, öksürük ve/veya balgam çıkarma yakınmalarında, tedavisinde değişiklik gerektirecek boyutta akut bir artış göstermesi aku atak olarak tanımlanmaktadır. KOAH’lı hastalar yılda 1-4 kez alevlenme (akut atak) gösterebilirler. Alevlenmelerin büyük kısmı hafif olup evde tedavi edilebilirse de, çok şiddetli ve hayatı tehdit eden alevlenmelerde hastalar yoğun bakım ünitelerine bile yatırılabilirler. KOAH’lı olgularda birçok alevlenme nedeni olduğu bilinmekle birlikte hastaların büyük çoğunluğunda solunum yolları enfeksiyonları tablonun ortaya çıkmasında rol oynar Dünya KOAH Günü Nedir? 
Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığına karşı Küresel Girişim (GOLD) grubu tarafından Dünya KOAH Günü yapılmaktadır. Bu günün temel amacı tüm dünyada KOAH bilincini artırmaktır.
Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığına karşı Küresel Girişim (GOLD); Dünya Sağlık Örgütü, ABD Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü ve Ulasal Sağlık Enstitüsü tarafından 1997 de başlatılmıştır. GOLD’un amacı, tüm dünyada sağlık görevlileri ve yetkilileri ile işbirliği yaparak KOAH bilincini artırmak ve böylece bu akciğer hastalığının morbidite ve mortalitesini azaltmaktır.
Türkiye’de Dünya KOAH Günü etkinliklerini, Sağlık Bakanlığı, Türk Tabibleri Birliği ve Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği ile birlikte Türk Toraks Derneği tarafından yürütülmektedir. Türk Toraks Derneği, Göğüs Hastalıkları Uzmanları ve solunum hastalıkları alanında çalışan diğer uzmanlık dallarındaki hekimler tarafından 1992 de kurulan bir ulusal uzmanlık derneğidir. Toraks Derneği’nin amacı; eğitim, araştırma, hasta bakım standartları ve ulusal politikalar oluşturarak solunum hastalıklarında en etkin koruma ve tedaviyi sağlamak ve ulusal akciğer sağlığını geliştirmektir.
KOAH oldukça yaygın bir hastalıktır, yaşam kalitesi üzerinde çok önemli etkileri vardır ve çok sayıda insanın ölümüne neden olmaktadır. Bir kişinin KOAH gelişimi konusunda risk altında olup olmadığını belirlemek oldukça kolay olmasına karşılık, KOAH erken dönemlerinde genellikle teşhis edilmemektedir. Oysa KOAH erken dönemde teşhis edilebilse, akciğer fonksiyonlarındaki daha ileri bozulmayı önlemek ve hastalığı durdurmak mümkündür.
Dünya KOAH Günü’nün amacı, KOAH’ın küresel bir sağlık sorunu olduğu bilincini artırmaktır. Hekimler, hekim ve hasta dernekleri, sağlık yetkilileri ve kamuoyu tarafından kullanılacak olan "Tüm Dünyada KOAH Bilincini Artırın" sloganı; herkesin KOAH’ın semptomlarını öğrenme, KOAH tanısı konusunda doktoruyla konuşma, uygun tedavi alma, hekim kontrolunda kendi-kendine KOAH tedavisini öğrenme ve hastalığını kötüleştiren risk faktörlerinden kaçınmayı öğrenmeye ihtiyacı olduğu gerçeğini vurgulamaktadır
Dünya KOAH Günü, hekimleri, sağlık görevlilerini ve ulusal dernekleri KOAH bilincini artırma konusunda birlikte çalışmaya davet etmektedir. Kamuoyu ve sağlık personelini KOAH’ın semptomları konusunda bilinçlendirebilirsek, semptomlu kişilerin uygun tedavi almaları ve akciğerlerindeki hızlı harabiyeti durdurmaları sağlanabilir. Bu çabalar sonuçta:
KOAH’dan ölümleri önemli oranda azaltacak
KOAH’a bağlı hastaneneye yatışların sayısını azaltacak
Yeni KOAH’lı hastaların oluşma hızını azaltacaktır
Bu amaçlara ulaşmada kısa vadeli stratejiler; kamuoyunu KOAH’ın semptomları konusunda bilinçlendirmek, KOAH tanısında kullanılan cihazların, özellikle de spirometrenin, tüm sağlık personeli tarafından kolayca kullanılabilir hale gelmesini sağlamak, tedavide kullanılan ilaçların her yerde bulunabilirliğini sağlamak, sağlık yetkilileri, hekimler, hastalar ve ailelerini KOAH’ın etkin tedavisi konusunda bilgilendirmek ve eğitmek ve KOAH gelişiminde rol oynayan çevresel risk faktörlerinin azaltılması çabalarına destek vermektir. Yoksa KOAH mısınız?
Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığının ne olduğunu biliyor musunuz? Kısaca KOAH diye
tanımlanan bu kronik tıkayıcı akciğer hastalığı, çok yaygın olmasına rağmen, KOAH’lı hastaların çoğu henüz hastalıklarını bilmemektedirler.
Aşağıdaki sorulardan en az üçüne EVET diyorsanız sizde KOAH olabilir: 1- Haftanın çoğu günlerde öksürürmüsünüz? Evet_Hayır_ 2- Haftanın çoğu günlerde balgam çıkarıyor musunuz? Evet_Hayır_ 3- Nefesiniz yaşıtlarınıza göre daha kolay mı daralır? Evet_Hayır_ 4- 40 yaşından büyük müsünüz? Evet_Hayır_ 5- Sigara içtiniz mi ya da halen içiyormusunuz? Evet_Hayır_ Eğer bu sorulardan üç ya da daha fazlasına "Evet" yanıtı vermişseniz, doktorunuza solunum fonksiyon testi yaptırmanızın gerekli olup olmadığını sorun. KOAH’ın erken tanısı ile, akciğerlerinizdeki harabiyetin ilerlemesini durduracak önlemleri alabilirsiniz. Akciğerlerinizi düşünmek için kendinize zaman ayırın..
|
