GÜRÜLTÜ, KULAKLAR VE İŞİTMENİN KORUNMASI
10
kişiden birinde işitme kaybı vardır, bu kayıp normal konuşmayı ve
anlayabilmeyi etkiler. Aşırı sese maruz kalma işitme kaybının en sık
sebebidir.
Gürültü gerçekten kulaklarımı etkileyebilir mi?
Evet,gürültü
tehlikeli olabilir. Eğer ses yeterince yüksekse ve uzun sürerse
işitmemize zarar verebilir. Gürültü sonucu meydana gelen hasara işitme
siniri ile ilgili işitme kaybı ya da sinir kaybı diyoruz. Bu gürültüden
başka faktörlerle de oluşabilir ancak gürültü sebebiyle meydana gelen
işitme kaybının başka yönden önemi vardır:azaltılabilir ve hatta
önlenebilir.
Kulaklarımı iyileştirebilir miyim?
Hayır,eğer
kulağınızın yüksek sese alıştığını düşünüyorsanız bu durum
kulaklarınıza büyük olasılıkla zarar vermiştir ve hiç bir tedavi yöntemi
yoktur. Ne ilaç, ne cerrahi ne de işitme aleti kulağınız gerçekten
zarar görmüşse gerçekten işitmenizi düzeltmez.
Kulak nasıl çalışır?
Kulağın
üç ana bölümü vardır:dış kulak, orta kulak, iç kulak. Dışarıdan
görebildiğimiz parça olan dış kulak kendi kanalına açılır. Kulak zarı
dış kulak yolunu orta kulaktan ayırır. Orta kulaktaki örs, çekiç ve
üzengi kemikçikleri iç kulağa sesin iletilmesine yardımcı olurlar. İç
kulakda işitme ve dengeye hassas hücrelerle, beyine giden işitme siniri
vardır.
Herhangi
bir ses kaynağı kulağa titreşim veya ses dalgaları gönderir. Bunlar dış
kulak yolu vasıtasıyla iletilir ve kulak zarına çarparak zarın
titreşimini sağlar. Bu titreşimler orta kulağın küçük kemikçiklerine
iletilir ve kemikçikler yoluyla iç kulağa buradan da işitme sinirine
geçerler. Titreşimler iç kulakda sinir uyarıları haline dönüştürülür ve
direkt olarak beyine giderler. Beyne gelen uyarılar müzik, kapı çarpması
gibi ses olarak algılanır.
Ses
çok fazla olduğu zaman iç kulaktaki sinir uçlarını öldürmeye başlar.
Yüksek sese maruz kalma süresi uzadıkça daha fazla sinir ucu harap olur.
Sinir ucu sayısı azaldıkça da işitme azalır. Ölü sinir uçlarını
canlandırmak mümkün değildir ve hasar kalıcıdır.
Sesin zararlı olduğunu nasıl anlayabilirim?
İnsanlar
gürültüye duyarlılıkları açısından farklıdır. Genel olarak sesinizi
duyurmak için bağırmak zorunda kaldığınız gürültülü ortam, kulağınızı
ağrıtan sesler, kulağınızı çınlatan gürültü veya maruz kaldıktan sonra
sağırlık yaşattıran sesler işitmenize zarar verebilir.
Bilimsel
olarak ses iki türlü ölçülebilir: şiddet veya sesin yüksekliği desibel
(dB) olarak ölçülür. Tizlik ise saniyedeki ses titreşim frekansı olarak
ölçülür. Düşük tizlik (tuba gibi derin ses) daha az titreşim yaparken
yüksek ses (violin gibi) daha fazla titreşim yapar.
Frekans ve işitme kaybı arasında nasıl ilişki vardır?
Frekans
saniyedeki devir veya Hertz (Hz) olarak ölçülür sesin tizliği ne kadar
yüksekse frekansı o kadar fazladır. Genel olarak en iyi duyan çocuklar
büyük kilise orgunun en düşük notası olan 20 Hertz’lik sesten köpek
havlama sesinin en tizliği olan 20.000 Hertz’lik sese kadar sesleri
ayırt edebilir . İnsan konuşması 500 - 2.000 Hz arasında değişir ve pek
çok insana çok yüksek veya çok alçak frekanslı seslerden daha gürültülü
gelir. Duyma kaybı başlayınca yüksek frekanslar daha önce kaybedilir. Bu
da işitme kayıplı insanların bayan ve çocukların yüksek tizlik
seslerini neden daha zor duyduklarını açıklar.
Yüksek
frekanslardaki duyma kaybı ses bozulmasına yol açar. Böylece ses
duyulmasına rağmen anlaşılamaz. Ayrıca işitme kayıplı hastalar benzer
duyulan kelimeler arasındaki farkı ayırt edemezler çünkü bu sessiz
harfler diğer sessizlere ve sesli harflere nazaran daha yüksek frekans
aralığına sahiptirler.
Desibel Nedir?
Sesin
şiddeti desibel (dB) olarak ölçülür. Yelpaze insan kulağının
duyabileceği en silik sesten (0dB) roketin havalanma sesine (180dB)
kadar değişir. dB logaritmik bir ifadedir, bu yüzden dB şiddetinde 10
ünitelik artış bir alttakinin 10 katı fazlası anlamına gelir; yani 20
dB, 10 dB’in 10 katı ve 30dB de 10 dB’in 100 katıdır.
|
dB düzeyi |
Örnek |
|
|
(Ortalama) |
|
|
|
0 |
|
İnsan kulağının duyabileceği en silik ses |
|
|
30 |
|
Fısıldama sessiz kütüphane ortamı |
|
|
60 |
|
Normal konuşma,daktilo, dikiş makinesi |
|
|
90 |
|
Çimen biçme makinesi, kamyon trafiği (günlük 8 saat maksimum maruz kalma süresidir.) |
|
|
100 |
|
Demir testeresi,havalı delici,kar aracı (korumasız maksimum 2 saat maruz kalma süresidir.) |
|
|
115 |
|
Rock konseri, oto kornası (korumasız max.15 dakika maruz kalma süresidir.) |
|
140 |
|
Jet motoru (gürültü ağrı yaratır ve geçici sağırlık oluşturur) |
|
|
|
|
|
Duymamı etkilemeksizin dB ne kadar yükseğe çıkabilir?
Pek çok uzman 85 dB’ den daha fazla sese maruz kalmanın zararlı olduğu konusunda hem fikirdir .
Duyduğum gürültüye maruz kalma süresinin işitmedeki hasarla ilişkisi var mıdır?
Vardır.
Yüksek sese ne kadar uzun süre maruz kalırsanız o kadar hasar gelişir.
Ayrıca sesin kaynağına ne kadar yakınsanız hasar o kadar fazla olur. Her
silah sesi yakın çevredeki herkesin kulağına zarar verebilir. Daha
büyük ve topçu sınıfı silahlar en kötüsüdür çünkü en fazla gürültüyü
bunlar çıkarır. Ancak patlama yakınınızda olursa küçük silahlar bile
işitmenize zarar verebilir. Ateşli silah kullanan biri kulaklık
kullanmıyorsa işitme kaybı riskiyle karşı karşıyadır. Son çalışmalar
gençlerde işitme kaybı sıklığının arttığını göstermektedir. Yüksek sesle
dinlenen rock müziği ve kulaklıklı taşınabilir radyo-teyp (Walkman)
kullanımındaki artış gençlerdeki işitme kaybından sorumlu olabilir.
Gürültü işitmem dışında başka bir zarar verebilir mi?
Kulak
çınlaması gürültüye maruz kalma sonrası görülür ve sıklıkla kalıcıdır.
Bazı insanlar yüksek sese sinirlilik reaksiyonu gösterirler ayrıca kalp
hızı ve kan basıncı veya mide asidinde artma görülebilir. Çok yüksek ses
güç görevleri yerine getirmeyi dikkati dağıtmak suretiyle azaltır.
Kim işitme koruyucusu kullanmalıdır?
Eğer
gürültülü bir ortamda çalışmak zorundaysanız koruyucu kullanmalısınız.
Ayrıca bu koruyucular; güçlü elektrikli aletler, gürültülü bahçe
aletleri veya ateşli silah kullanırken de giyilmelidir.
İş sırasında gürültüye maruz kalma ile ilgili kanunlar nelerdir?
Pek
çok insanda devamlı 85 dB üzerinde gürültüye maruz kalma anlamlı
şekilde işitme kaybına yol açar ve daha yüksek sesler bu hasarı
arttırır. Korunmamış kulaklar için izin verilen maruz kalma süresi
ortalama gürültü seviyesinde her 5dB artış için yarısı kadar
azaltılmalıdır. Örneğin 90dB için maruz kalma süresi 8 saat, 95 dB için 4
saat ve 100 dB için 2saat olmalıdır. İzin verilen en yüksek gürültü
seviyesi korunmuş kulak için günde 15 dakika ve 115 dB’dir.140 dB
üzerindeki gürültü kabul edilemez.
ABD’de
mesleki güvenlik ve sağlık birliği yönetimi 1983 yılı işitme koruma
kanununda gürültülü çalışma ortamlarında işitme koruma programı
uygulamayı istemektedir. Bu ise ortalama 85 dB veya daha fazla gürültüye
maruz kalan yaklaşık 5milyon çalışanda yıllık işitme testi yapmayı
kapsar. İdeal olarak gürültülü makine ve çalışma ortamları daha az
gürültülü aletlerle donatılmalı veya çalışma saatleri azaltılmalıdır.
Ancak bunun maliyeti pahalıdır. Alternatif olarak kişisel işitme
korumaları ortalama 90 dB’den yüksek gürültüde kullanılmalıdır. Gürültü
ölçümleri işitme koruması ihtiyacını gösterirse işveren en az kulak
tıkacı ve bir tip de kulak susturucusunu ücretsiz olarak çalışanlarına
vermek zorundadır. Yıllık işitme testleri yüksek frekanslarda 10 dB veya
daha fazla işitme kaybını gösterirse çalışan bilgilendirilmeli ve
gürültü 8 saat için 85 dB’den fazla ise işitme korumaları kullanmalıdır.
İşitmede daha fazla kayıp ve/veya kulak hastalığı ihtimali KBB uzmanına
görünmeyi gerektirir.
İşitme koruyucuları nedir ve ne kadar etkilidir?
İşitme koruyucu aletleri kulak zarına ulaşan sesin şiddetini azaltırlar. 2 formu vardır: kulak tıkacı ve kulak maskesi.
Kulak tıkacı
dış kulak yoluna uyan küçük aletlerdir. Etkili olmaları için total
olarak kulak kanalını tıkamaları gerekir. Çeşitli tip ve ebatlarda
olabilirler. Kulakta tutamayan kişiler için baş bandı ile
kullanılabilirler.
Kulak maskesi
kulağı kaplayacak şekilde oturur ve kulak kanalının tüm çevresini bloke
eder. Bunlar uyumlu bantlarla yerlerinde tutulur. Gözlük çevresini ve
uzun saç çevresini kapatmazlar ve ayarlanabilir baş bandı kulak maskeyi
yerinde tutmak için yeterlidir. Kulak tıkaçları rahat bir şekilde
yerleştirilmeli ve böylece kulak kanalı tamamen kapanmalıdır. İyi
uymayan kirli veya yırtılmış tıkaçlar kanalı kapatmaz ve rahatsız
edebilir. Uygun, iyi oturmuş tıkaçlar sesi 15-30 dB azaltabilir. İyi
tıkaçlar ve maskeler sesin azaltılmasında eşittirler ancak tıkaçlar
düşük; susturucular yüksek frekanslarda etkilidirler. Tıkaç ve
susturucuların birlikte kullanımı tek başlarına kullanıma nazaran 10-15
dB daha fazla koruma sağlar. 105 dB’den yüksek sesler için beraber
kullanım düşünülmelidir.
Niçin sadece pamuk ile kulaklarımı kapatamam?
Kulak topları ve kağıt doku tıpaları sesi sadece 7 dB azaltır.
İşitme koruyucularının ortak problemleri nelerdir?
İşitme
koruyucusu kullanan işçilerden yarısı koruyucuların ses azaltma
potansiyellerinin yarısını kullanırlar çünkü bu gereçleri devamlı
kullanmazlar veya bu aletler tam olarak kulağa uymaz. 8 saatlik bir süre
devamlı takılırsa 30 dB’lik ses azalması sağlayan bu koruyucu gürültüde
1 saat çıkarılırsa sadece 9 dB’lik sağlar. Bu desibeller logaritmik
yelpaze ile ölçülmeleri sonucudur ve her 10dB artışta ses enerjisinde 10
kat artış görülür. Korunmamış kulakla işçi koruyucu kullanmaya nazaran
1000 kat daha fazla ses enerjisine maruz kalır. Ek olarak sese maruz
kalma toplamsaldır. Bunun için evdeki gürültü veya partideki gürültü
toplanarak hesaplanır. İş yerinde maksimum izin verilebilen gürültünün
ardından gürültülü müziğe maruz kalma günlük güvenlik limitini aşar.
Tıkaç veya susturucu devamlı kullanılsa bile eğer kulak derisi ve
koruyucu biraz aralık varsa fazla işe yaramazlar.
İşitme
koruyucuları kullanırken sesimizi daha fazla ve derinden duyarsınız. Bu
koruyucuların iyi yerleştirildiğini gösteren yararlı bir bulgudur.
İşitme koruyucuları kullanırken diğer insanları veya makine problemlerini duyabilir miyim?
Güneş
gözlükleri nasıl parlak ışıkta görmeye yardımcı olursa işitme
koruyucuları çok gürültülü yerlerde konuşmayı anlamayı arttırır. Sessiz
bir ortamda normal duyan işitme koruyucusu takan insanlar düzenli
konuşmaları anlayabilirler.
İşitme
koruyucuları işitmesi bozuk veya dil anlaması kötü olanlarda normal
anlamayı çok az azaltırlar. Ancak hafif işitme kayıplı kişilerin kulak
tıkaç ve susturucuları takmaları daha fazla iç kulak hasarının önlenmesi
açısından önemlidir.
İşitme
koruyucularının işçilerin bozuk bir makine sesini anlayabilme
kabiliyetini düşürdüğü tartışılmıştır. Ancak pek çok işçi daha fazla
seste de uyum sağlayabilir ve böylece problemleri tesbit edebilirler.
İşitmemdeki hasar eski ise bunu nasıl anlayabilirim?
İşitme
kaybı uzun yıllar süresince oluşur. Yavaş, ilerleyici ve ağrısız olduğu
için fark edilmeyebilirler. Fark edebildiğiniz kulakta çınlama veya
başka seslerdir. Bu da uzun süreli olarak işitme sinirine zarar veren
gürültüye maruz kalma sonucunda gelişir. Veya insanların söylediklerini
anlama güçlüğü çekilebilir. Özellikle gürültülü bir ortamdayken insanlar
mırıldanıyor gibi gelebilir. Bu yüksek frekans işitme kaybının
başlangıcı olabilir ve işitme testi bunu tesbit edebilir. Eğer bu
bulgulardan herhangi biri varsa kulakta kulak kiri veya kulak
enfeksiyonu gibi düzeltilebilir hastalıklarınız olabilir. Ancak
gürültüye bağlı işitme kaybı da olabilir.
Her
durumda işinizi şansa bırakmayın. Gürültüye bağlı işitme kaybı
kalıcıdır. Eğer işitme kaybından şüpheleniyorsanız bir KBB uzmanına
görünün. Doktor işitme problemini teşhis eder ve en iyi tedavi yolunu
önerir.
İlgili Kelimeler Listesi: Gürültü,İşitme,yüksek sesin zararları,yüksek ses ve işitme
Not: Aşağıdaki linklerden ilgili diğer
konuları
okuyabilir,
mavi
linkler
hızlı
site içi
arama
yapabilirsiniz
|
