Rahim İçi Araç (RİA) veya daha sık olarak spiral adı ile bilinen ve dünyada korunma tercihi olarak en sıklıkla kullanılan bu araçlar; hem spermleri öldürüp tüplere geçişlerini engelleyerek hem de her şeye rağmen tüplerde oluşan döllenmiş bir yumurtanın rahim içine yuvalanmasını önleyerek etki ederler.
Genellikle ’T’ şekilli aletler olup plastik elemanın etrafına bakır tel sarılıdır. Ayrıca alt uçta iki adet ip bulunur. Bu ipler spiralin kontrolünde ve çıkarılmasında kullanılır.
Dünya üzerinde sıkça kullanılan RİA’ların hemen hepsinde polietilen gövde üzerinde baryum sülfat adı verilen bir madde kaplıdır. Baryum sülfatın amacı RİA’nın röntgen filmlerinde görülebilmesini sağlamaktır.
Bazı spirallerde ise bakır yerine progesteron hormonu eklenmiştir. Progesteronlu RİA ’ların normal RİA’lara göre üstünlüğü kanama miktarını azaltmalarıdır. Çünkü diğer tüm spiraller adet kanamasını özellikle takıldıktan sonraki ilk 3-4 ay boyunca arttırlar. Progesteronlu spirallerin dezavantajı ise daha pahalı olmalarıdır.
Rahim içine yerleştirildiği andan itibaren RİA, burada yabancı bir madde olarak algılanır ve bölgede "enflamasyon" denilen bir reaksiyon oluşturur. Bu reaksiyon rahim içine ulaşan spermlerin etkisiz hale gelmesini sağlayarak gebeliği önler.
RİA’ lar takılır takılmaz korumaya başlar ve çıkarıldıkları andan itibaren koruyuculukları biter. Koruyuculuk süresi değişkendir. Bu süre genellikle 5-10 yıl arasında olmakla birlikte, etkinliği arttırmak için ve koruyuculuğu garanti altına almak için spirallerin 5 yılda bir değiştirilmesi uygundur.
Koruyuculuk oranları oldukça yüksektir; ancak hiçbir yöntem gibi %100 değildir. Kullanan 100 kadından bir yıl içinde biri gebe kalır.
İlk doktor görüşmesinde dikkatli bir sorgulama ve jinekolojik muayene yapılır. Gerekirse smear alınır. RİA kullanılmasına engel teşkil edecek bir durum yoksa takılacak gün belirlenir.
Genellikle ağrı vermeyen bir işlemdir. Çok ağrı duyulursa doktor işlemden önce bölgeye az miktarda lokal anestezi uygulayabilir.
Spiral düşükten, kürtajdan ya da doğumdan hemen sonra uygulanabileceği gibi sezaryen sırasında da uygulanabilir.
Çok nadiren, ağrı toleransı hiç olmayanlarda işlem genel anestezi altında yapılabilir. Kimler İçin Spiral Uygundur?
Son 12 ay içinde pelvik iltihabi hastalık, gonore ve klamidya enfeksiyonu geçirmemiş olanlar, Cinsel yolla bulaşan hastalıklar için yüksek risk grubunda olmayan kadınlar, Emziren anneler (doğumdan 40 gün sonra takılabilir), Daha önceden en az bir doğum yapmış, rahim ağzında yarası ve adet düzensizlikleri olamayan bayanlar, Sigara kullanımı ya da başka tıbbi veya sosyal nedenlerle doğum kontrol hapı veya diğer hormonal yöntemleri kullanamayanlar, Yüksek etkili, uzun süreli ve geri dönebilen bir yöntem arayanlar için spiral uygun bir korunma yöntemidir.
Hangi Durumlarda Spiral Uygulanmaz?
Spiral kullanımının önündeki en büyük engel bilinen ya da şüphe edilen bir gebelik varlığıdır. Ayrıca:
Geçirilmekte olan veya geçirilmiş bel soğukluğu veya klamidya türü pelvik enfeksiyonu olanlar, Son 3 ay içinde endometrium enfeksiyonu veya enfekte bir düşük rahatsızlıkları geçirmiş olanlar Çok sayıda cinsel eşe sahip olanlar, Bağışıklık yetmezliği, AIDS, Lösemi gibi hastalıklar sonucunda vücut direnci (bağışıklık sistemi) düşük kişiler, Kalp kapakçık hastalığı (bakteriyel endokardit riski) olanlar, Nedeni belisiz Adet düzensizlikleri olanlar, Rahimin konjenital (doğuştan gelen) problemleri veya sonradan oluşan yapısal anomalileri veya hastalıkları olanlar (çift rahim, bölmeli rahim, küçük ve kısa rahim, rahim içi myom, rahim ağzı darlığı gibi), Şiddetli adet sancısı veya adet kanaması olanlar, Bakır alerjisi olanlar, Kontrol altına alınmamış serviks veya vajina enfeksiyonu olanlar, Bilinen ya da şüphe edilen serviks veya endometrium kanseri olanlar, PAP smear sonucu ’nun normal olmaması "Diatermi" adı verilen ısı tedavisi uygulanan kadınlarda RİA takılması doğru değildir. Çünkü tedavi sırasında ısınan bakır endometriumda kalıcı hasara neden olabilir. Vücutta tehlikeli miktarlarda bakır birikimi ile karakterize, nadir görülen genetik geçişli bir hastalık olan "Wilson Sendromu" varlığı da RİA uygulanmaması gereken bir durumdur.
Spirallerin en büyük dezavantajları enfeksiyonlara yatkınlık
yaratmalarıdır. Ancak uygun kişilere takıldıklarında enfeksiyona
nadiren neden olurlar.
Spiral Ne Zaman Takılabilir?
Öncelikle
adetsiz bir dönemde dikkatli bir jinekolojik muayene yapılarak her
hangi bir enfeksiyon varlığı ile rahmin uygun olup olmadığı araştırılır.
Spiralin
genellikle adet döneminde takılması tercih edilir. Bu; adetin başı,
ortası, sonu ve hatta adetten sonraki 1-2 gün içinde olabilir. Ayrıca
bu şekilde her hangi bir gebeliğin olmadığından da emin olunmuş olur. Takılmasının daha kolay olması nedeniyle adet kanamasının son günleri genel olarak tercih edilir.
Spiral Nasıl Takılır?
RİA takılması zor bir işlem değildir. Bu birkaç dakikalık işlemde genelde çok fazla ağrı olmaz ve kolaylıkla tolere edilebilir.
RİA
takılmadan yarım saat kadar önce basit bir ağrı kesici alınması işlem
sırasında ya da sonrasında yaşanabilecek krampları azaltır.
Bazı hekimler enfeksiyona karşı önlem olarak antibiyotik alınmasını da önerebilirler. Bu şart olmayan bir uygulamadır.
İşlem
için normal jinekolojik muayenede olduğu gibi "spekulum" takılarak
serviks görünür hale getirilir ve antiseptik solüsyon ile silinerek
temizlik yapılır. Serviks "tenekulum" adı verilen bir alet ile
tutularak çekilir ve uterus düz pozisyona gelir. Daha sonra
"histerometri" adı verilen bir alet serviks ağzından rahim içine
itilerek rahmin boyu ölçülür. Aplikatör tüp içinde bulunan spiral rahim
ağzından geçirilerek rahim içine yerleştirilir ve rahmin tepe noktasına
deyinceye kadar itilir.
Daha önce tüp üzerindeki işaret
histerometri ile ölçülen mesafeye getirilerek tepe noktasından daha öne
ya da arkaya ittirilmesi engellenmiş olur. Tüpün içindeki piston ileri
doğru itilerek RİA’nın tüpün içinden çıkması sağlanır.
Daha
sonra tüp dikkatli bir şekilde uterus dışına alınır. Spiral artık
tamamı ile içeridedir. RİA’nın ipi 0.5-1 cm dışarıda kalacak şekilde
kesilir. RİA takıldıktan sonra doğru yerde olup olmadığı ultrason ile kontrol edilebilir.
Spiral Uygulandıktan Sonra…
RİA
takıldıktan hemen sonra veya takılması sırasında hafif kramp tarzında
ağrılar olabilir. Bunlar normaldir ve geçicidir. Pek çok kadın takılan
spirale çok çabuk uyum sağlar.
İlk bir kaç ay adet kanamaları
fazla miktarda ve hatta ağrılı olabilir; ancak zaman içinde bu durum
ortadan kalkacaktır. Kullanıcıların %95’i herhangi bir rahatsızlık
yaşamazlar.
Uygulama sonrası yine ilk birkaç ay adet aralarında
lekelenme tarzında kanamalar olabilir. Bu aylarda adet kanamalarının
8-10 güne kadar sürmesi normaldir.
Ne Sıklıkla Doktor Kontrolü?
RİA
takılmasını takiben ilk adet kanamanızdan sonra mutlaka ilk
kontrolünüze gitmelisiniz. Bu kontrolde spiralinizin yerinde olup
olmadığına ve herhangi bir enfeksiyon bulunup bulunmadığına
bakılacaktır. Her şey yolundaysa yılda bir kez kontrole gitmeniz
önerilir.
Bu kontrollerde, yine yılda bir kez çok önemli bir test olan PAP smear testini de yaptırabilirsiniz.
Spiral Takılırken Ne Tür Zorluklar Oluşabilir?
Rahim delinmesi (perforasyon): Son derecede nadirdir. İşlemin ehil kişiler tarafından yapılması bu olasılığı azaltır. Vazovagal reaksiyon: İşlem esnasında bayılmadır. Nadiren görülür. Vajen
veya rahim ağzında (cerviks) enfeksiyon varsa bu enfeksiyon mikrobu
spirali bir merdiven gibi kullanarak rahim içine, tüplere ve
yumurtalıklara yayılabilir. Pelvik inflamatuar hastalık (PIH) adı
verilen bu durum en sıklıkla spiralin takıldığı ilk 20 gün içinde
görülür.
Genital akıntısı olan kişiler önce tedavi edilmeli
sonrasında spiral takılmalıdırlar. Ayrıca spiral takılan her kadın
şikayeti olsun veya olmasın yılda bir kez doktora başvurup muayene
olmalıdır. Bu şekilde gizli enfeksiyonlar teşhis edilip tedavi
edilebilir.
Ancak dikkatli uygulamalarda ve kadının tehlike belirtilerinde hemen doktora başvurması durumunda bunlar nadiren görülür.
Bakırlı
RİA’lar hemen tüm kadınlarda kanama miktarını artırırlar. Ayrıca adet
döneminin daha ağrılı geçmesine (dismenoreye) neden olabilirler. Bu
durumda ağrı kesici ve antienflamatuar özelliğe sahip ilaçlarla tedavi
faydalı olabilir.
Sürekli lekelenme, aşırı adet kanaması ve aşırı kramp tarzında ağrılarda ise doktora en kısa sürede başvurmak gerekir.
Uygulandıktan
bir ay sonra kontrol gerekir. Bu kontrol normalse yıllık kontrol
muayeneleri yeterlidir. Beş yıl sonunda spiral aynı kontrol seansında
çıkarılıp bir yenisiyle değiştirilebilir.
Doktor muayenesinde
hafif bir enfeksiyon saptanırsa spiral çıkarılmadan uygun tedavi
verilir ve tedavi bitiminde yapılan kontrolde enfeksiyon bitmişse
spiral yerinde bırakılır. Enfeksiyon ağırsa hastane koşullarında tedavi
etmek gerekebilir. Bu durumda antibiyotik tedavisi başladıktan sonra
spiral çıkarılır.
Dikkat Etmeniz Gereken Durumlar
RİA kullanırken aşağıdaki durumlar ortaya çıkarsa zaman kaybetmeden doktorunuzu aramalısınız:
• Adet gecikmesi olması • Şiddetli kasık ağrısı veya kramplar • Baygınlık hissi • Açıklanamayan ateş ve titreme • Kötü kokulu akıntı, adetlerde veya ilişki sonrası koku hissetme • Anormal vajinal kanamalar, şiddetli sancılı adet veya ara kanamaları
Normalde RİA ilişki sırasında hissedilemez. Eğer eşiniz hissettiğini söylüyorsa RİA yerinden kaymış olabilir.
RİA’nın Avantajları
• Uzun süreli ve geri dönüşümlüdür • Koruyuculuk oranı çok yüksektir • Maliyeti çok düşüktür • Acil korunma amaçlı da kullanılabilir • Etkisi hemen başlar, çıkartılmasıyla birlikte sona erer
KAYNAK:HERA KADIN SAĞLIK MERKEZİ
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
Son 12 ay içinde pelvik iltihabi hastalık, gonore ve klamidya enfeksiyonu geçirmemiş olanlar, 
Geçirilmekte olan veya geçirilmiş bel soğukluğu veya klamidya türü pelvik enfeksiyonu olanlar, 
Öncelikle
adetsiz bir dönemde dikkatli bir jinekolojik muayene yapılarak her
hangi bir enfeksiyon varlığı ile rahmin uygun olup olmadığı araştırılır.
RİA takılması zor bir işlem değildir. Bu 
