Erkek genital sistemi de aynı kadındaki gibi dış ve iç genital organlar olarak ikiye ayrılabilir.
Erkeğin dış genital sistem içinde penis ve içinde erbezlerini (testisleri) barındıran torba (skrotum) bulunmaktadır.
İç
genitalya’da ise torba içinde yer alan iki adet testis, epididim,
seminal veziküller, prostat, bazı salgı kanal (vas deferens) ve bezleri
(Cowper bezi gibi) bulunmaktadır.
Penis Penis,
erişkin bir erkekte 5-12 cm uzunluğunda, 3-5 santimetre çapında
silindir şeklinde spongiyoz (süngerimsi) bir organdır. İçinde kan
damarlarını barındıran özelleşmiş gözenekler vardır.
Cinsel
uyaranlar sonrasında içindeki boşluk ve gözeneklerin kanla dolmasıyla
penisin çapı artar ve boyu yaklaşık iki katına çıkar. Uyaran bittiğinde
ise penis kısa sürede eski boyutuna dönmektedir.
Penis
uzunluğu ırklara göre veya kişilere göre değişmektedir. Bilinenin
aksine yeterli cinsel tatmin için penisin büyüklüğünün değil
kalınlığının önemi vardır. (Aslında kalınlığından da çok kişinin
partneri ile birlikteyken seksüel uyaranları ne kadar sıklıkla yaşadığı
daha önemlidir.)
Penisin baş (glans) ve gövde (corpus) olmak üzere iki kısmı vardır.
Baş
kısmı sünnet derisiyle (prepitium) kaplıdır ve erkek sünnet olduktan
sonra bu kısım açıkta kalır. Sünnet olmamış erkeklerde sünnet derisinin
içindeki baş kısmı sertleşmeyle birlikte ortaya çıkar, sonra eski
boyutlarına döndüğünde tekrar deri tarafından örtülür. Penis baş kısmı
(glans penis) bir erkeğin en hassas bölgelerinden biridir ve içerdiği
çok sayıda sinir ucu sayesinde erkek orgazmında en önemli rolü oynar.
Penisin
ortasından “uretra (idrar kanalı)” geçmektedir. Urethra mesane ve idrar
deliği arasındaki bir borudur ve idrar bu borudan geçerek dışarıya
boşaltılmaktadır. Uretranın diğer bir fonksiyonu ise erkeğin orgazmı
sırasında meninin (ejekulat) dışarıya atılmasıdır.
Erkek
uretrası kadın uretrasına göre çok daha uzundur; bu nedenle idrar yolu
enfeksiyonları erkeklerde kadınlara göre daha nadir görülmektedir.
Torba (Skrotum) Skrotum
içinde sağlı sollu yer alan iki testis, sperm kanallarının bir kısmı ve
çok sayıda damar yapısı içeren torbanın ismidir.
İçindeki
spermlerin ölmemesi ve sperm yapımının (spermatogenesis) aksamaması
için torbanın içindeki ısı vücut ısısından ortalama 2 derece daha
düşüktür. Torbanın vücut dışında bulunmasının nedeni de budur.
Soğuk
havalarda spermlerin soğuktan zarar görmemeleri için skrotum kendisini
kasarak testisleri vucut içine alır, sıcakta ise tam tersi şekilde
kendisini gevşeterek ısı dengesini sağlar.
Testisler Testisler;
torba içinde yer alan, spermlerin üretildiği ve “testosteron” adı
verilen erkeklik hormonunun salgılandığı iki adet organdır.
Büyüklükleri
kişiden kişiye farklılıklar göstermekte olup her biri ortalama 20-30
gram ağırlığında, 4-5 cm uzunluğunda ve 2-2,5 cm kalınlığındadır. Aynı
büyüklükte olmalarına karşın sol testis sağdakine göre biraz daha
aşağıda yerleşimlidir.
Her testis içinde küçük ve oldukça
kıvrımlı sperm kanalcıkları bulunur. Bu kanalcıklar beyinde bulunan
hipofiz bezinin salgıladığı “FSH hormonu”nun etkisi ile sperm hücreleri
üretmektedir.
Testisler yine hipofiz bezinden salgılanan ve
“LH hormonu”nun etkisiyle erkeklik hormonu olarak da bilinen
“testosteron hormonu”nu üretmektedirler.
Ergenlik (puberte,
bluğ çağı) döneminden itibaren salgılanması artan testosteron hormonu
etkisiyle çocuklarda ses kalınlaşması, sakal çıkması, genital
bölgelerde kıllanmanın olması, vücut kaslarının gelişmesi gibi
değişimler yaşanır (sekonder seks karakterleri). Sperm üretimi de
ergenliğin başlamasıyla kısa sürede başlamaktadır.
Erişkin bir erkekte de testosteron erkek cinsiyete özgü özelliklerin devamını ve sürekli olarak sperm üretimini sağlamaktadır.
Sperm hücresinin yapısı Uzunluğu
0.05 mm olan sperm hücresi üç kısımdan meydana gelir: Baş, boyun (orta
kısım) ve kuyruk. Sperm hücresi mikroskopik görünümü (Yandaki resim)
Baş
kısmının iki önemli özelliği vardır; bir tanesi spermin yumurta hücresi
içerisine girmesini sağlayan eritici enzimlerin bulunduğu uç kısmındaki
“akrozom” organelidir. Akrozomun içinde yer alan “litik (eritici)
enzimler” yumurtanın dış zarını delerek döllenmeyi sağlarlar. Baş
kısmının diğer görevi ise çekirdek (nukleus) içinde yer alan X veya Y
kromozumuna ait genetik materyelin saklanmasıdır. Yumurtanın; X
Kromozuma sahip spermle birleşmesi kız cinsiyeti, Y Kromozuma sahip
spermle birleşmesi erkek cinsiyeti oluşturacaktır.
Spermin boyun kısmında bulunan mitokondrialar sayesinde hareketlilik için gerekli enerji (ATP) temin edilmektedir.
Kuyruk kısmında bulunan mikroflamanlar sayesinde de sperm hareketliliğini (motiliteyi) sağlamaktadır.
Sperm üretimi (Spermatogenez) Her
testis içinde çok ince ve birbiri üzerine katlanmış çok sayıda kılcal
boru vardır. Sperm hücreleri bu borular içerisinde yaklaşık 74 günlük
süre içinde oluşup olgunlaşmaktadır. Evet, tek bir sperm hücresi
yaklaşık 2.5 ayda olgun hale gelmektedir. Sperm üretimi devamlıdır,
üretilen sperm sürekli depolanır ve boşaltılmaya hazır bekler.
Sperm
hücresi üretimi aynen yumurta hücresi üretiminde olduğu gibi esas
olarak 46 kromozom taşıyan bir hücrenin tam yarıdan ikiye bölünmesiyle
gerçekleşir. Erkeklerin hücrelerinde cinsiyet kromozomu olarak bir X
bir de Y kromozomu bulunur. Kadında ise cinsiyet kromozomlarının her
ikisi de X yapısındadır.
Sperm hücreleri oluşum aşamasında böylece cinsiyet kromozomlarından ya X veya Y kromozomunu alırlar.
Yumurta
hücresini dölleyen sperm hücresi Y kromozomuna sahip olduğunda bebeğin
cinsiyeti erkek, X kromozomuna sahip olduğunda bebeğin cinsiyeti kız
olur. Yani bebeğin cinsiyetini “annenin yumurtası değil, daima babadan gelen spermin cinsiyet (sex) kromozomu” belirler.
Epididim Testis
içindeki kanalcıklar testisin hemen tepesinde yerleşmiş olan “epididim”
isimli yapıyla devam ederler. Epididim sperm hücrelerinin
olgunlaşmasının devam ettiği bölgedir. Hücreler için bir depo
görevindedir ve vaz deferens adı verilen ana sperm iletim kanalıyla
devam eder.
Diğer bez ve kanallar Ana
sperm kanalının içine seminal vezikülleri, prostat bezi ve Cowper salgı
bezleri kendi salgılarını boşaltarak meninin son şeklini almasını
sağlarlar. Bezlerden salgılanılan tüm salgılar sperm hücreleri üzerinde
besleyici ve hareket artırıcı niteliktedir.
İçinde sperm hücrelerinin olduğu meniye “semen veya ejekulat” isimleri verilmektedir. Yaklaşık 4 ml. hacmindeki semenin %60’ı seminal vezikül tarafından, %20’si prostat tarafından üretilmektedir.
Prostat
en dış kısımda yer alan organ olduğundan ejakulasyonda ilk boşalan sıvı
prostat sıvısıdır ve en canlı spermler de bu sıvı içinde yer alır.
Burada bilinmesi gereken nokta cinsel ilişki sırasında erkeğin
uyarılması sonucunda penisin ucundan gelen ilk sıvıda (zevk suyu)
spermlerin bulunduğu için bu sıvının vajinaya bulaşması ile gebelik
şansının olduğudur.
Meni yaklaşık 1.5-5 cc hacminde opak-gri
renkte, kuruduğunda sarı bir renk alan, kendine özgü bir kokusu olan,
yapışkan ve kıvamlı bir sıvıdır. Erkeğin orgazmı ile birlikte
fışkırarak dışarı boşalır. Bu olaya “ejekulasyon (boşalma)” adı
verilir.
Vücuttan atılan semen 15 dakika içerisinde kıvamını
kaybederek tamamen su gibi sıvılaşır (likefaksiyon, erime). Bir
ejekulasyonda erkek ortalama 100-200 milyon arasında sperm hücresini
boşaltmaktadır.
Yumurtanın döllenmesinde sperm sayısı kadar
spermlerin kalitesi yani hareketlilik oranı ve morfolojisi (yapısı) de
önemlidir. Çünkü menide atılan spermlerin tamamı kaliteli değildir;
örneğin bir kısmı hareketsiz, deformiteli (bozuk yapıda) veya ölü
olabilir. Semenin özelliklerinin laboratuvarda incelenmesine
“spermiyogram testi (semen analizi)” adı verilmektedir.
Referans: Hera Kadın Sağlığı Merkezi
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
