Doğumdan hemen sonraki dönem pek çok kadın için adeta bir rüya gibidir.
Eve yeni gelen bir bebek aileye neşe ve mutluluk saçtığı kadar stresli
de yaratır. Eve yeni bir bireyin katılışı kadınların önemli bir
kısmında zihinsel ve duygusal değişikliklere yol açar.
Zihinsel ve duygusal durumu etkileyen bu durumları melankoli, depresyon ve psikoz olarak sınıflandırabiliriz.
Doğum sonrası "Melankoli" Kadınların
yaklaşık % 85’inde doğumdan sonra melankolik bir durum görülür. Bu
gerçek bir duygulanım bozukluğundan çok doğumun normal bir parçası
olarak kabul edilmelidir. En sık doğumdan sonraki ilk haftada ortaya
çıkar.
Annelerde uyku problemleri, ağlama krizleri, üzgün
görünme halsizlik, baş ağrıları, konsantrasyon güçlükleri, şaşkınlık,
sinirlilik, iştahsızlık problemleri görülebilir. Bu tablo çok önemli
değildir. Genelde 1-2 hafta içinde şikayetler kendiliğinden kaybolur.
Ancak bu kısa geçiş döneminde ailesinin ve eşinin anlayışlı davranması
ve kendisine yardımcı olmaları gereklidir.
Annelerin
%10-15’inde melankoli tablosu iki haftadan uzun sürebilir. Bu durumda
depresyon söz konusu olabilir ve profesyonel yardım gerekebilir.
Doğum sonrası "Depresyon"
Doğum
sonrası depresyon; tanım olarak doğumdan sonraki 4 hafta içinde,
herhangi bir zamanda majör depressif bir dönem yaşanmasıdır.
Kadınların
bir kısmında görülen doğum sonrası depresyon melankoliden daha farklı
ve ciddi bir durumdur. Ancak bazı kadınlarda bu süre 6 haftaya kadar
uzayabilir.
Nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte
doğumdan sonra ani gelişen hormonal değişimlerin etkili olduğu
düşünülmektedir. Başka bir neden de "psikolojik stres" lerdir. Bebeğe
karşı aşırı bir sorumluluk duygusunun gelişmesi olayın altında yatan
bir diğer sebep olabilir.
Kadının eşiyle olan anlaşmazlıkları
ya da ekonomik problemler olayı alevlendirebilir. İlk defa anne olanlar
veya eşi ile ayrı olan kadınlar dahi yüksek risk altındadır. Daha
önceki gebeliklerinden sonra depresyon yaşayanlarda da daha sık görülür.
Genelde
doğumdan sonraki 1-5. günler arasında belirtiler başlar. Hafif
depresyonda en sık görülen bulgular halsizlik, isteksizlik, sinirlilik,
unutkanlık ve değişik korkulardır. Bunlara genelde uyku problemleri
eşlik eder. Biraz daha ileri vakalarda bu belirtilere aksiyete
(endişe), panik atak, ağlama krizleri, bebeğe karşı ilgisizlik, ciddi
uyku bozuklukları ile ölüm ve intihar düşünceleri eklenir.
Doğum
sonrası depresyona % 5 oranında rastlanır. Eskiden sosyal statü ve
evlilik ilişkilerinin depresyon ile ilişkisi olmadığı düşünülürken yeni
çalışmalarda fakir ve bekar kadınlarda 2 kat daha sık görüldüğü ileri
sürülmektedir.
Genç yaşta anne olanlarda da 2-3 kat fazla
görülür. Gebelik esnasındaki duygu durumu ile doğum sonrası depresyonun
bir ilişkisi bulunamamıştır.
Doğum sonrası depresyonun tedavisi
majör depresyon ile hemen hemen aynıdır. Genelde hastalar psikoterapi
ve antidepresan ilaçlardan fayda görürler. Emzirenlerde antidepresan
kullanımı önerilmediğinden tedavi esnasında kadın doğum ve psikiyatri
hekimlerinin birlikte tedavi planı yapmaları uygun olacaktır.
Emzirmenin
olumlu etkileri nedeniyle hafif vakalarda ilaç tedavisi yerine sadece
psikoterapi yeterli olabilir. Hastaların 2/3’ünde şikayetler en geç 1
yıl içinde kaybolur. Geri kalan vakalarda ise birden fazla sayıda
depresif atak görülür.
Doğum sonrası "Psikoz" Postpartum
(doğum sonrası) görülen en ciddi psikolojik hastalıktır. Gebelikten
önceki yıla göre karşılaştırıldığında hastalığa yakalanma riski 20 kat
fazladır.
Psikoz; düşünce bozukluğu veya gerçekle gerçek
olmayanın ilişkinin kaybedilmesi olarak tanımlansa da ciddi duygulanım
bozuklukları da bu şekilde sınıflandırılabilir.
Halüsinasyonlar
(gerçekte olmayan şeyleri görme ya da duyma) veya hezeyanlar (gerçekle
ilgisi olmayan şeylere inanma) olabilir. Önceden kestirilemeyen duygu
dalgalanmaları görülür. Genelde doğumdan sonra 2 gün-3 hafta arasında
belirtiler ortaya çıkar.
Hezeyanlar özellikle bebek üzerine
odaklanır. Bazı durumlarda anne bebeğe karşı aşırı koruyucu obsesyonlar
(takıntılar) geliştirebilir. Hatta bazı vakalarda da intihar düşünce ve
girişimleri bile olabilir.
Postpartum psikoz son derece acil ve
profesyonel yardım gerektiren ciddi bir durumdur. Sıklıkla hastaneye
yatırılarak tedavi gerekir. Uygun tedavi ile % 95 oranla hastalar 2-3
ay içinde iyileşir.
Doğum sonrası depresyonda önerilerimiz
Doğum sonu depresyon, hemen her kadında görülebilen, geçici bir dönemdir. Bu dönemi en iyi ve rahat bir biçimde atlatabilmek için aşağıdaki önerilerimizi uygulayınız.
Kendinizi aşırı derecede yormayınız. Uyku zihinsel sağlık açısından çok önemlidir. Bebeğiniz uyurken siz de uyumaya çalışınız. Bebeğinizin hareketleri uykunuzu bozuyor ise onu başka bir odaya almayı deneyiniz. Eşinizle bir vardiya sistemi geliştirin ve bu şekilde bebekten sadece siz sorumlu olmayınız. Bebeğe bakım konusunda etrafınızdaki akraba ve arkadaşlarınızdan yardım isteyin. Bu sayede kendinize dinlenecek zaman ayırın. Gebelik esnasında ve emzirme döneminde beslenmenize dikkat edin. Kendinizi çaresiz ve güçsüz hissediyorsanız bir psikolog veya psikiyatrdan destek almak için zaman kaybetmeyiniz.
KAYNAK : HERA KADIN SAĞLIK MERKEZİ
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
Doğum
sonrası depresyon; tanım olarak doğumdan sonraki 4 hafta içinde,
herhangi bir zamanda majör depressif bir dönem yaşanmasıdır. 
Kendinizi aşırı derecede yormayınız. Uyku zihinsel sağlık açısından çok önemlidir. 
