Astım

Astım Hastalığı
Astım bronşların kronik bir hastalığıdır. Bu kronik enflamasyon sonucunda insanlarda tekrarlayan öksürük nöbetleri, hırıltı solunum, nefes almada zorluk ortaya çıkar. Bronşlar çeşitli allerjenlere, kimyasal solunum, sigara dumanına, soğuk havaya ve egzersize duyarlı hale gelirler. Bu uyaranlar ile karşılaştıklarında bronşlarda ödem, kasılma ve salgı oluşması meydana gelir. Ortaya çıkan solunum sıkıntısı ya kendiliğinden ya da ilaçlarda kaybolur. Astım tedavisi uygun şekilde planlandığı ve kullanıldığı zaman bu yakınmalar ve astıma bağlı problemlerin çoğu kaybolur.

Astımın belirtileri:

• Göğüste tekrarlayan hırıltı,
• Özellikle sabaha karşı veya sabah ortaya çıkan kuru, inatçı öksürük,
• Gece öksürük veya nefes darlığı ile uyanma,
• Merdiven çıkma, hızlı yürüme, koşma gibi eforlardan sonra öksürük ya da hırırltılı solunum,
• Bazı mevsimlerde ortaya çıkan nefes darlığı,
• Alerji yapan maddeler ise ve/veya kimyasal irritanlar ile karşılaşıldığında ortaya çıkan öksürürk veya hırıltı solunum veya nefes darlığı,
•   "Göğüse inen" nezle sık olduğunda astım olasılığı akla gelip, doktora başvurulmalıdır.

Astım niçin tektik edilmelidir?

Astıma yönelik tetkikler kriz anında veya krizi izleyen günlerde yapılmamalıdır.bu tetkikler, kişinin iyi olduğu dönemlerde yapılmalıdır. Tetkikler sonucunda üç soruya yanıt verilmelidir:

Astım tanısı nasıl konulur?
Akciğer Grafisi: Doktorunuz önce diğer hastalıkların olmadığından emin olmak için bir akciğer röntgeni isteyecektir.
Spirometri: Akciğerlerin işlevlerindeki bozuklukları ortaya çıkaran ve sık yapılan bir ölçümdür.
PEF takibi: Pef-metre adı verilen cihazla hastanın evde kendi yapacağı ölçümlerle yapılan tanı yöntemidir.
Provokasyon Testleri: Solunum yollarındaki aşırı duyarlılığı gösteren testlerdir.

Astım Genetikmidir?

Asrımda genetik faktörlerin rolü vardır. (Anne ve baba tarafından astım bulunabilir. Hem anne hem babasında astım bulunan insanlarda astıma daha sık rastlanır.) Genetik faktörlerin rol oynadığı hastalarda alerjinin rolü vardır. (ancak her alerjik bünyeli insanda astım olmadığı gibi, her astımlı insanda da alerji bulunmayabilir.)

Astımı ortaya çıkaran faktörler:

Çevresel faktörler:
Dış çevre: Polenler, hava kirliliği
İç çevre: Ev içindeki hayvanlar, kimyasal maddeler; işteki kimyasal maddeler buharlar.

Kriz başlatan faktörler:

Alerji:
Alerjinin belirlenmesindeki ilk adım, hastanın iyi sorgulanmasıdır. Yakınmaların mevsimler ile ilgisi, evcil hayvan varlığı, rutubet, ev tozu akarları (halı,yün veya pamuk yatak, yorgan) gibi mesleki etkenlerin belirlenmesi önemlidir. Ayrıca kişide saman nezlesi, cilt allerjileri, besin allerjisi olması, ailesinde alerji, astım öyküsü olması önem taşır.
İkinci adım, alerji cilt testleri ile etken maddelerin saptanmasıdır. Bu testler uzman doktor tarafından uygulanmalı ve yorumlanmalıdır. Ev tozu akarları, ağaç polenleri, ot polenleri, klif mantarları, evcil hayvanlar standart olarak test edilmektedir. Daha sonra alerji düzeyini belirlemek amacı ile detaylı kan tetkikleri yapılır.

Egzersiz:
Egzersiz astımı bir efor yapıldıktan sonraki dakikalarda ortaya çıkar, öksürük ve hırıltı solunum ile kendini belli eder. Özellikle gençlerde hızlı yürüme, koşma sonucunda ortaya çıkar. Egzersiz öncesi nefes açıcı ilaç alımı ise önlenebilir.

Enfeksiyonlar:
Üst solunum yolu enfeksiyonları sırasında astım atakları gelişebilir. Özellikle viral enfeksiyonlar bu ataklardan sorumludur.

Sinüzit:
Astımlı hastalarda sinüs hastalıkları görülür. Sıklıkla bakterilerin neden olduğu sinüzit saptanır.

Aspirin:
Değişik bir astım türü aspirin grubu ilaçlar ise tetiklenen ve polipler ile birlikte görünen, samter sendromu denen astımdır. Bu grup hastalara aspirin ve mon-steroid antienflamatuar ilaçlar yasaklanmalı, burun polipleri ameliyat edilmelidir.

Mide asidi:
Mideden başlayıp göğüse doğru çıkan şiddetli yanma ve ağrı mide asidinin yemek ve nefes borusuna kaçtığının göstergesidir. Özellikle yemeklerden sonra, ortaya çıkar, yatar pozisyonda ve öne doğru eğilince artar; bazen öksürük ve hırıltı solunumuna neden olur. Bu duruma reflü denilir ve astımı tetikleyen etkenlerdendir.

Meslek:
Astımların %5-10’u mesleki astımdır. Özellikle otomobil boyacıları, kimyasal madde kullanılan laboratuvarlarda çalışanlar ve kuaförler de görülür.

Hava kirliliği:
Hava kirliliğinin yoğun olduğu bölgelerde öksürük ve hırıltı solunumu daha sık görülür.

İrritan maddeler:
Böcek ilaçları, solvanlar, boya spreyleri, amonyak veya klorhidrik asid buharı astım krizi ortaya çıkartır.

Rutubet:
Ev tozu akarları ve küf mantarları rutubetli ortamlarda sık görüldüğünden, allerjik astım oluşmasında rutubetin rolü büyüktür.

Psikolojik faktörler:
Heyecan, sıkıntı gibi durumlarda hastaların yakınmalarında ve özellikle nefes darlığında artış olur.

Tedavi:
Astım hastasının normal yaşantısını sürdürmesi gerekmektedir. Gece yakınmalarının olmaması, olabildiğince az sayıda astım krizi, acil olarak hastaneye başvurmamak, ihtiyaç halinde nefes açıcı ilaç kullanımının olmaması, fizik aktivitelenin sınırlanmaması, solunum fonksiyonlarının olabildiğince normalleştirilmesi , ilaçların yan etkilerinin olmaması ancak uygun bir idame tedavisi ile mümkündür.
İdame tedavisinde, öncelikli olarak solunum yolu ile alınan sprey veya toz halinde uzun etkili bronş açıcılar ve kortizon kullanılmaktadır. Bu ilaçlar hamilelerde de kullanılabilir. Belirli hasta gruplarında, standart allerjen ekstreleri ise, uzman doktor tarafından uygulanan aşılar da kullanılabilir. Önemli olan astım ile birlikte yaşamayı öğrenmektir.

Çocukta astım:
Astım havayollarının daralması ile seyreden kronik bir hastalıktır. Astım, çocukluk çağının en sık rastlanılan kronik hastalığıdır. Öksürük, nefes darlığı, göğüste doluluk ve hırıltılı solunum ile karakterizedir.

Çocukta astım tanısı koymak için:

Ailede astım ve/veya allerji öyküsü bulunması,
Çocuğun maruz kaldığı allerjenlerin ve irritan maddelerin bilinmesi,
*Bulguların sıklığı ve önem derecesinin saptanması,
*Solunum fonksiyon testlerinin yapılması gerekmektedir.

Astımı tetikleyen faktörler:

Allerjenler veya irritan maddeler,
Viral veya sinüs infeksiyonları,
Egzersiz,
Mide asidinde artma (reflü),
İlaç ya da besinler,
Stress, heyecan.

Allerjik nezle, astım hastalarının %78’inde görülür. Polenler, küf mantarları, evcil hayvanlar, ev tozu akarları astımı tetikleyen faktörler arasında yayınlar.
Sigara dumanı, ozon, spreyler, deterjanlar, boya ve cila kokuları, ısı, nem ve hava basıncındaki ani değişiklikler de astımın tetikleyici faktörleri arasındadır.
Bazı erişkinlerde aspirin gibi ağrı kesici ilaçlar astımı tetikler. Astımlı hastaların %19’unda bu görülür.
Çocukların %6-8’inde bazı yiyecekler veya yiyeceklerdeki katkı maddeleri astım semptomlarını tetikler. Bunlar, süt, yumurta, yer fıstığı, fındık, soya, balıktır. Bunları yemekten kaçınmak en iyi tedavi yönteidir.

Astım takibi:

Astım kronik bir hastalık olduğu için düzenli takip ve uygun tedavi gerektirir. Astım tedavisi 4 ana başlıktan açıklanabilir.

Objektif olarak, belirli aralıklarla akciğer fonksiyonlarının ölçülmesi ve takip edilmesi,
Astımı tetikleyen faktörlerin belirlenmesi ve bunlardan yakınılması,
Düzenli olarak ilaç tedavisi,
Hasta ve ailenin eğitimi.
Etkin hasta tedavisinin 6 amacı vardır:

Kronik semptomların önlenmesi,
Normal nefes alıp vermenin sağlanması,
Egzersiz dahil, normal aktivite yapılabilmesi,
Acil servise veya hastaneye yatışların en aza indirgenmesi
Hasta ve ailesinin beklentilerine kulak verilmesi
 

Tedavi

Astım tedavisinde ilk yapılacak olan sigaradan ve allerjiye neden olan faktörlerden uzak durmaktır. Ev akarlarına karşı evde nemin azaltılması, halıların ve tüylü oyuncakların kaldırılması, ahşap veya deri mobilya kullanılması tavsiye edilir.

Astım kronik bir hastalıktır. Dolayısıyla tedavisi ömür boyudur. Astım hastaları hiç şikâyetleri olmasa bile astım ilaçlarını kullanmak zorundadırlar. Aksi takdirde her yeni "akut astım atağında" solunum yollarındaki iltihap daha da artacaktır.

Astım ilaçları başlıca iki çeşittir.

Hava yolunu genişletenler: Tıkanıklığı giderirler, nefes alıp vermeyi kolaylaştırırlar.
İltihap gidericiler: Hava yollarındaki iltihabın artmasına engel olurlar. Ancak iltihabı tamamen geçiremezler.

Tedavinin ihmal edilen ancak çok önemli bir tarafı da ilaçları doğru şekilde kullanmaktır. Pek çok astımlı kişi ilaçları yanlış manevralarla kullandıklarından tedaviden fayda göremezler. Astım ilaçlarını kullanmak zordur ve özel bir eğitim gerektirir. O yüzden doktorunuzdan ilaçların nasıl kullanılacağını size göstermesini isteyiniz.

Astımı düzenli ilaç tedavisi ile kontrol altına almak mümkündür. Astımda kullanılan ilaçlar:

Solunum yoluyla alınan kortikostreoidler,
Bronş açıcı ilaçlar,
Antilökotrienler.

Astımı tetikleyen faktörler ve takibi hakkında hastalar ne kadar bilgi sahibi olurlar ise, astım günlük yaşantılarını o kadar az etkiler.

Alınması gereken önlemler
(Tedavinin en önemli kısmı, krizleri başlatabilecek etkenlerden uzak durmaktır. Bunun için hastanın eğitimi çok önemlidir.)

Evde hayvan beslenmemeli
Ev içinde sigara içilmemeli
Evde sprey, kokulu deterjan, parfüm kullanılmamalı
Sentetik yatak malzemeleri kullanılmalı (kuş tüyü yastık, battaniye vb. kullanılmamalı)
Özellikle yatak odasında kilim, halı, mobilya, yastık ve minderler bulundurmamalı
Yatak şiltesi ince basit ve sentetik olmalı
Çarşaf ve örtüler çok sıcak suyla yıkanmalı ve güneşte kurutulmalıdır
Ev havalandırılmalı
Polenlerin arttığı dönemlerde, ev içinde kapı ve pencereler kapalı tutulmalı
Badana, boya, cila işlemleri, böcek ilaçlama, hasta dışarıda iken yapılmalı
Ev içinde kızartma ve yemek kokusu oluştuğunda mutlaka havalandırılmalı