Hangi doðumsal metabolik hastalýklarda rikets (raþitizm) görülür

  Rikets(raþitizm)  terimi, büyüyen kemiklerin ya da osteoid dokunun mineralizasyonundaki yetersizliði tanýmlar. Dýþardan D vitamini, kalsiyum ve fosforun yetersiz alýmýna  ya da primer metabolik defektlere baðlý geliþebileceði gibi, malabsorbsiyonlar,  kronik hastalýklar, intoksikasyonlar ve ilaç kullanýmlarý da riketse neden olabilir.

   Osteomalazi ise genellikle yetiþkinlerin yakalandýðý raþitizme verilen tanýmdýr veya raþitizm çocuklarda görülen osteomalazi durumuna  verilen addýr.

    Rikets(raþitizm) laboratuvar olarak ortak özellikleri  kan fosfor seviyesinin düþmesidir. Bunun istisnai durumu nutrisyonel rikets(raþitizm)’in 1. Dönemidir. Nutrisyonel raþitizmin 3 dönemi olup(klinik aðýrlýðýna göre) 1. Dönemde kan fosforu  normal olup 2., 3. dönemlerde  kan fosfor seviyesi azalýr. Riketste kan kalsiyum seviyesi genellikle düþük olup,  hiperkalsiürik hipofosfatemik rikets’te yüksek,  nutrisyonel rikets 2. Dönemde ise  normal seviyelerde olur.

 

  D vitamini’nin esas kaynaðý nedir ?

  -D vitamini esas kaynaðý ciltte uv ýþýný vasýtasý ile yapýlan D3 ve D2 sentezidir.

   Kolekalsiferol ( vitamin D3),    Esas olarak endojen olarak deride  dehidrokolesterol’ün  ultraviyole ýþýnlar yardýmý ile  dönüþümü ile oluþur. Kýsmen de hayvansal kaynaklý besinler içinde alýnýr. Vitamin D3 hayvansal gýda olarak; en çok balýklarýn karaciðer yaðlarýnda,az miktarda yumurta sarýsý,süt ve tereyaðýnda bulunur.

   Ergokalsiferol (vitamin D2)  : Bitkisel kaynaklýdýr. Ergosterol þeklinde besinlerle alýnýr ve ciltte depolanýr. Cildin uv ýþýnlarýna maruz kalmasý ile kalsiferole(ergokalsiferol) dönüþür. Bu madde ilk önce karaciðerde 25- hidroksilasyona(25 hidroksilaz ile) uðrar. Sonrasýnda böbreklerde 1 alfa hidroksilaz enzimince hidroksillenerek aktif þekli olan 1,25-dihidroksivitamin- D ye dönüþür.

 

   25 hidroksi vitamin D3 ve 1,25-dihidroksi vitamin D3 ün plazma konsantrasyonlarý ve biyolojik güçleri nasýldýr?

   25 hidroksi D3 plazmada 1,25-dihidroksivitamin D3 ‘e göre 1000 kat fazla bulunmasýna raðmen ,1,25 dihidroksi vitamin- D3’ün biyolojik gücü 25-hidroksivitamin D3 ‘e göre 100 kat daha güçlüdür.

  Vitamin D2 ve D3 , karaciðerde mikrozomal enzimlerce 25 -hidroksivitamin- D3’ ye hidroksile edilir. 25 hidroksi vitamin-D3  vitamin D’ nin kanda bulunan ve depo þeklidir.(baþlýca karaciðer olmak üzere,kas dokusu ve yað dokusunda depolanýr)

   25-hidroksivitamin-D de böbrekte 1 alfa hidroksilaz tarafýndan 1,25-dihidroksivitamin- D3(kalsitriol)’ye dönüþtürülür.

   1,25-dihidroksivitamin –D3; vitamin D’nin aktif formudur. Dolayýsý ile 1,25-dihidroksivitamin –D’nin sentez aþamasýna gelene kadar olan kýsýmlarda olan bir sorun veya reseptörlerde olan bir sorun D vitaminin azlýðýna veya fonksiyon görmesine  engel olur.   Aktif D vitamini(1,25-dihidroksivitamin-D) sentez aþamasýna katkýda bulunan ;deri,eksojen (dýþarýdan) alým, barsaklar,karaciðer,böbrekler’deki  bazý patojen olaylar  D vitaminin aktif formunun(1,25-dihidroksivitamin-D)  azalmasýna yol açar.Karaciðerde aðýr hasar olduðu zaman D vitamini sentezi etkilenirken,  hafif böbrek yetmezliðinde bile D vitamini sentezi engellenir.

  PTH doðrudan kemik ve böbrek üzerine  dolaylý olarak barsaklar üzerinde( PTH böbreklerde hipofosfatemik etkisi ile ya da doðrudan 25(OH) D  1 alfa redüktaz enzimine de uyarýr ve 1,25-dihiroksivitamin- D yapýmýný artýrýr) etki gösterir. PTH böbrekte kalsiyum ve magnezyumun geri emilimlerini artýrarak vücutta tutulmasýný saðlar,  fosfor ve bikarbonatýn proksimal tubullerden geri emilimini baskýlar.Bu þekilde idrarla atýlan fosfor ve bikarbonat miktarý artar. Fazla bikarbonat atýlmasý  asidoza yol açar. Asidoz nedeni ile albumine baðlanan kalsiyum miktarý azalacaðýndan iyonize kalsiyum artar. Fosforüri de kemik yýkýmý sonucunde geliþebilecek hiperfosfatemiyi önler. Hiperfosfatemi önlenmeseydi   serumda fazla miktarda bulunan fosforun kalsiyumla kompleksler oluþturmasý sonucunda  PTH etkisi ile ortaya çýkan plazma iyonize kalsiyum artýþý az olabilirdi.

   Vitamin D; barsakta diyetle alýnan kalsiyumun ,fosforun absorbsiyonu ve  böbrek tübüllerinde kalsiyum ve fosforun reabsorpsiyonu için  gereklidir. D vitamini ayrýca kemikte kalsiyum ve fosfor mobilizasyonu iþlevini gerçekleþtirir.(kemikte çimento gibi görev yapar)

   Vitamin D eksikligi; diyetle yetersiz alým, yetersiz günes ýsýgý, ya da barsak, karaciger ve böbregi etkileyen hastalýklar sonucu  geliþebilir.

 

  Hangi Doðumsal Metabolizma Hastalýklarýnda Rikets görülür?

Sistinozis

Galaktozemi

Wilson hastalýðý

Herediter fruktoz entöleransý( fruktoz 1 P birikir)

Herediter tirozinemi( herediter tirozinemi tip 1)

Rikets yapan doðumsal metabolik hastalýklar hangi organlarý etkiler?

 Rikets yapan doðumsal metabolik hastalýklarda biriken ara metabolitler karaciðer ve böbreði  etkileyerek rikets yapar. Karaciðer ve böbrek D vitaminin aktif formu olan 1,25 –dihidroksivitamin –D3  sentezi için dolaylý ve dolaysýz olarak etki gösterir.