Çocuðunuz þu an  8 yaþ 9 aylýk.Ýlk ergenlik bulgularýnýn kaç ay önce baþladýðýný belirtmemiþsiniz

 Kýz çocuklarýnda adet kanamasý 10-16 yaþlarý arasýnda baþlar. Ortalama olarak 12.8-13.5 yaþýnda baþlar.Meme geliþimi baþlangýcý ortalama olrak  11.2 yaþýnda ,genital bölge kýllanma baþlama yaþý 11.7 yaþdýr.Genel olarak kýz çocuklarýnda meme geliþiminden sonra koltuk altlarýnda ve pubik bölgede  kýllanma ve sonraki 2 yýl içinde adet kanmasý baþlar.Kýz çocuklarýnda ergenlik bulgularýnýn tümü için geçerli olan ; 8 yaþýndan önce baþlamasý ergen ergenlik,yine kýllanma(koltuk altý ve pubik bölge)nýn 9 yaþýndan önce ve adetin 10 yaþýndan önce baþlamasý da erken ergenliðe girer. Çocuðunuzda meme geliþimi 8 yaþýndan önce baþlamamýþ(ergen ergenlik için sýnýr yaþta),ancak kýllanma(koltuk altý ,pubik) 9 yaþýndan önce baþlamýþ. Bunun için erken ergenlik olarak deðerlendirilebilinir.Çocuk endokrin bölümüne baþvurabilirsiniz.(kemik yaþý,pelvik usg,tsh,serbest t4,glikoz,alt,ast,fsh,LH,östrodiol,progesteron,17 oh progesteron,DHEAS,Prolaktin bakýlabilir.). Ergenliðe müdahale gerekip gerekmediði Endokrin bölümü tarafýndan karar verilmeli.(ergenlik bulgularý ilerleyiþ hýzýna göre)

Ergenlik kaç yaþýnda ve nasýl baþlar ?

Cevap: Ergenlik belirtileri kýzlarda 8-13 yaþlar arasýnda (ortalama 11-11.5 yaþ), erkeklerde 9-14 yaþa arasýnda (ortalama 11.5-12 yaþ) baþlar. Ergenlik belirtilerinin baþlamasý ve ilerlemesi kýzlar ve erkekler arasýnda farklýlýk gösterir. Genel olarak ergenlik kýzlarda memelerin, erkeklerde testislerin (yumurtalýklarýn) büyümesi ile baþlar. Kýzlarýn %15’inde ilk bulgu genital bölgede kýllanma, nadiren de adet kanamasýnýn baþlamasý olabilir. Erkeklerde testis büyümesini farketmek zor olduðundan genital kýllanmanýn ilerlemesi ile ergenlik deðerlendirilir.

Ergenliðin baþlangýcýnda kýzlarda tek taraflý meme geliþimi olmasý normal midir ?

Cevap: Bazen kýzlarda ergenlik tek taraflý meme büyümesi ile baþlar ve diðer memede büyümenin baþlamasý 6 ayý bulabilir. Bu durum normaldir. Bununla birlikte memeler arasýndaki bu geliþim farklýlýðý daha uzun sürer ve çok belirgin olursa bir hekime baþvurmak gereklidir.

Ergenliði baþlatan olaylar nelerdir ?

Cevap: Ergenlik, beynin hipotalamus-hipofiz adý verilen bölgesinden salgýlanan hormonlarýn etkisiyle baþlar. Bu hormonlarý salgýlayan hücreler ergenlik yaþýna kadar “uykudadýrlar”. Bu hormonlar kýzlarda overleri, erkeklerde testisleri uyararak cinsiyet hormonlarýnýn(kadýnlarda östrojen, erkeklerde androjenler) salgýlanmasýna neden olurlar. Cinsiyet hormonlarý ise her cinse özgü fiziksel özelliklerin (meme büyümesi, genital bölgelerde kýllanma, erkek tipi kas geliþimi gibi) oluþmasýný saðlar.

Ergenlik baþladýktan sonra nasýl ilerler ?

Cevap: Ergenlik döneminde kýz ve erkek çocuklarda kendi cinsiyetlerine uygun fiziksel deðiþiklikler olur. Bu deðiþiklikler belli bir sýra ile olur ve ergenlik dönemi 5 evrede tamamlanýr.

Genel olarak kýzlarda meme geliþiminden sonra genital bölgede ve koltuk altlarýnda kýllanma ve sonraki 2 yýl içinde adet kanamasý baþlar. Adet kanamasý 10-16 yaþ arasýnda(ortalama 12.8 yaþ) baþlayabilir ve genellikle ilk yýllarda düzensiz kanamalar olur.  Ergenlik belirtileri baþladýktan sonraki 1 yýl içinde hýzlý boy uzamasý olur ve buna “büyüme patlamasý” denir. Kýzlar bu dönemde yaklaþýk 25 cm uzarlar. Genel olarak adet kanamasý baþladýktan sonra kýzlarýn boyu 5-6 cm kadar uzar.
 Erkek çocuklarda ergenlik testislerin(yumurtalýk) büyümesi ile baþlar ve daha sonra genital kýllanma, penis boyutlarýnda büyüme, erkek tipi kas geliþimi ve daha geç dönemde sakal ve býyýk bölgesinde kýllanma ile devam eder.Erkeklerde “büyüme patlamasý” kýzlara göre daha geç dönemde olur ve ergenlik döneminde boylarý 28 cm kadar uzar. Erkek çocuklarda ergenliðin ortasýnda “cinsel boþalma” olabilir. Ergenlik dönemi sonunda kýzlar ve erkekler üreme yeteneði kazanýrlar.

Ergenliðin erken baþlamasý ne demektir ?

Cevap: Genel olarak kýzlarda 8 yaþýndan erkeklerde 9 yaþýndan önce ergenlik belirtilerinden birisinin veya birkaçýnýn birlikte baþlamasý erken ergenlik olarak kabul edilir. Erken ergenlik meme geliþiminin erken olmasý þeklinde kýzlarda daha sýk görülür. Bunun yanýnda tek baþýna genital kýllanma veya adet kanamasý þeklinde de erken ergenlik baþlayabilir. Kýz çocuklarýn kýllanmanýn(pubik veya aksiller) 9 yaþýndan önce,ilk adetin 10 yaþýndan önce baþlamasý da erken ergenlik sýnýfýna girer.Kýzlarda bu þekilde görülen erken ergenlik genellikle hormonal kaynaklý deðildir. Bununla birlikte erken ergenlik bazen önemli bir hastalýða baðlý olabilir veya hemen tedavisi gereken özelliklere sahip olabilir. Bu nedenle bu tür sorunu olan çocuklarýn çocuk endokrinolojisi uzmanlarýna gönderilmeleri gereklidir.

Erkeklerde erken ergenlik daha seyrek görülür ve genellikle önemli bir neden baðlýdýr.(vakalarýn yarýndan fazlasýnda incelenmesi gereken merkezi sinir sistemi patolojisi vardýr) Böyle erkek çocuklarýn vakit geçirilmeden hekime götürülmeleri gereklidir.

Erken ergenliðe giren hem kýz hem de  erkek çocuklar, önce akranlarýndan uzun olurlar. Ancak daha sonra boylarý kýsa kalýr. Erken ergenliðin psikolojik ve toplumsal sonuçlarý, büyümeyle ilgili olanlar da dahil olmak üzere önemlidir.  Zamanýndan önce cinsel geliþmeyle ilgili kaygýlar þunlardýr;

Ergenlik bazen normal zamanda baþlar ancak 3-5 yýl sürmesi gerekirken daha kýsa süre içinde tamamlanýr.  Bu da hýzlanmýþ ergenlik baþlýðý altýnda incelenmesi gereken bir durumdur. Bu çocuklarda da, boy uzamasý için yeterli süre olmadýðý için boylarýn kýsa kalma riski vardýr.

Erken ergenlik tedavi edilmeli midir?

  Bu sorunun cevabý EVET’dir. Nedeni ne olursa olsun erken ergenlik iki önemli soruna yol açar.  Bunlar çocukta ortaya çýkan davranýþsal ve psiko-sosyal sorunlar ile ise boy kýsalýðýdýr.

Ergenliðin geç baþlamasý ne demektir ?

Cevap: Ergenliðin kýzlarda 13, erkeklerde 14 yaþ tamamlandýðý halde baþlamamasý durumunda gecikmiþ ergenlikten sözedilir. Ergenlik gecikmesi erken ergenliðin tersine erkek çocuklarýnda sýk görülür. Ergenlik gecikmesi olduðunda bu durum ya geçicidir ( bir süre sonra ergenlik kendiliðinden baþlayacaktýr) ya da kalýcý bir bozukluk söz konusudur. Kalýcý bozukluk olduðunda HÝPOGONADÝZM’den sözedilir. Kýzlarda 16 yaþýna kadar adet kanamasý olmamýþsa mutlaka kalýcý bir bozukluk vardýr. Bu nedenle kýzlardaki ergenlik gecikmesi ciddiye alýnmalý ve mutlaka çocuk endokrinolojisi uzmanlarýna baþvurulmalýdýr.

 Erkeklerdeki ergenlik gecikmesi ile birlikte boy kýsalýðý da vardýr  ve genellikle geçici özelliktedir. Bu çocuklarýn kemik yaþlarý geridir, bu nedenle de büyüme basamaklarýný geriden çýkarlar ve ergenliðe geç girerler. Bu çocuklarýn yakýn akrabalarýnda da benzer sorunlar vardýr. Ergenlik gecikmesi olan erkek çocuklarýn büyüme ile uðraþan hekimler tarafýndan izlenmesi gereklidir.

Ergenlik gecikmesi olan erkek çocuklarý ne zaman tedavi edilmelidir ?

Cevap: Erkek çocuklarda ergenlik gecikmesi sýk olmayarak kalýcý bir bozukluðun sonucu olabilir. Bu nedenle 14 yaþýný geçtiði  halde ergenlik belirtileri baþalmayan çocuklarda bazý hormonal tetkikler yapýlýr ve kemik yaþlarý deðerlendirilir. Bu tetkikler ile belirli bir neden bulunamayan ve ailesinde ergenlik gecikmesi olan çocuklara bir süre erkeklik hormonu (testesteron) verilmesi gereklidir. Bunun için çocuklarýn kemik yaþlarýnýn en az 12 yaþ olmasýna dikkat edilmelidir. Bu tadavinin amacý çocuklarýn ergenliðe girmesini hýzlandýrmaktýr. Belli bir süre sonra (3-6 ay) hormon tedavisi kesilir ve çocuklarýn kendiliðinden ergenliðe girmesi beklenir. Böyle bir tedavinin mutlaka çocuk endokrinolojisi uzmanlarýnca yapýlmasý gerektiði unutulmamalýdýr.

Ergenlik döneminde erkek çocuklarda meme büyümesi olmasý normal midir ?

Cevap: 10-16 yaþ arasýndaki erkek çocuklarýn %40’ýndan fazlasýnda geçici meme büyümesi olmaktadýr. Buna týp dilinde “jinekomasti” denilmektedir. Bu durum en sýk 14 yaþ civarýnda görülmektedir. Ergenlik dönemindeki erkek çocuklarda görülen meme büyümesinin nedeni belli deðildir. Bu çocuklarýn meme dokusunun östrojen denilen ve meme dokusunu büyüten hormona karþý hassas olduðu ileri sürülmektedir. Bu dönemdeki meme büyümelerinin % 75’i ilk 2 yýl, %90’ý 3 yýl içinde kendiliðinden küçülür. Geri kalan % 10’ununda meme dokusu hem büyük, hem de uzun sürede küçülmeyebilir; bu durumda týbbi veya cerrahi tedavi gerekebilir.  Bu nedenle ergenlik döneminde görülen meme büyümesini bir hastalýk olarak kabul etmemek gereklidir.