AKRABA EVLÝLÝÐÝ VE SAKINCALARI

Prof. Dr. Ýdris Koçak             
OMÜ Týp Fakültesi Kadýn Hastalýklarý ve Doðum ABD

 

Ülkemizin önemli sorunlarýndan biri olan akraba evliliði, aralarýnda kan baðý olan  kiþiler arasýndaki evlenmeler biçiminde tanýmlanýyor. Toplumumuzda akraba evliliði denince kardeþ çocuklarýnýn ve kardeþ torunlarýnýn evlilikleri anlaþýlýyor. Kardeþ çocuklarýnýn evliliði birinci derecede, kardeþ torunlarýnýn evliliði ikinci derecede akraba evliliði olarak tanýmlanýr. Ülkemizde akraba evliliklerinin önemli bir kýsmý birinci derece evliliklerinden oluþuyor.Eski devirlerden beri toplum ve dini topluluklar akrabalar arasý evlilikler için bazý yasaklar getirmiþlerdir. Bu sýnýrlamalar kökenini olasýlýkla biyolojik bilgi ve deneyimlerden deðil, sosyal gereklilikten almýþtýr. Ýslam dininde kuzen evlilikleri kabul görürken, kardeþle, amca, teyze, dayý, hala gibi akrabalarla evlenmek yasaklanmýþtýr. Hýristiyanlarda ise halen birinci derece kuzen evlilikleri kabul edilmemekte ve böyle evlilikler için katolik kilisesinden özel izin almak gerekmektedir. Ýnsanlar birçok kalýtsal hastalýðýn genini taþýr. Her ikisi de bir bozuk gen taþýyan anne babadan doðan çocuklar saðlam geni alýrsa saðlýklý olur. Anne veya babadan bir saðlam bir hastalýklý gen alýrsa taþýyýcý olur. Kendileri hasta olmasa bile hastalýðý bir sonraki kuþaða taþýrlar. Evlendiðinde hastalýklý çocuk sahibi olma ihtimali vardýr. Anne ve babanýn her ikisinden de hastalýklý gen alan çocuk hasta olur. Akraba dýþý evliliklerde hasta çocuk sahibi olma ihtimali düþüktür.Akraba Evliliklerinde  sýk rastlanan hastalýklar Kan Hastalýklarý , vücut yapýsýndaki bozukluklar, kistik fibrozis,göz, kulak, kalp ve þeker hastalýklarý, zeka geriliði, fenilketonüri, sayýlabilir. Akraba evliliklerinde gebelik takibi yapýlsa bile bebek hasta olarak doðabilir, yani akraba evliliði sonucu ortaya çýkabilecek hastalýklarýn hepsinin çocuk doðmadan önce anne karnýndayken taranmasý teknik olarak mümkün deðildir. Ancak ailede tanýsý bilinen bir hastalýk varsa veya çiftin hasta çocuklarý varsa anne karnýndaki bebek bu hastalýk açýsýndan incelenebiliyor. Akraba evliliði genetik hastalýklarýn epidemiyolojisini etkileyen önemli durumlardan biridir ve dünya toplumunun %20’si belki de daha fazlasý tarafýndan yapýlmaktadýr. Özürlü doðan çocuklarýn en azýndan %9 ‘u akraba evliliklerinden doðmaktadýr. Akraba evliliði Mýsýr, Türkiye ve Hindistan’da çok yaygýndýr. Akraba evliliði yapan toplumlarda özürlü çocuk doðma riski diðer toplumlara  göre iki kat artarak %9-10 olmaktadýr.Genetik danýþmanlýkta irdelenmesi  gereken üç önemli nokta vardýr:
1. Eþler  arasýndaki akrabalýðýn doðru olarak belirlenmesi ve soyaðacýnýn çýkarýlmasý,
2. Evlilik de  kalýtsal bir hastalýk riskinin nasýl etkileneceði,
3. Hastalýklý bir genin, çiftin her ikisi tarafýndan çocuða aktarýlma riski ne kadar yüksektir
    Sonuç olarak, ülkemizde yüksek oranda görülen  yaklaþýk %25-29 oranýnda olan  akraba evlilikleri için, genetik danýþma hizmetinin önemi ve çiftlerin akraba evliliðinin sakýncalarý hakkýnda bilgilendirilmesi gerekmektedir.