Genel Bilgiler
Yumusak doku sarkomu (YDS) nedir ? YDS yag dokusu, kas dokusu, fibröz doku, sinir, kiris, snovyal dokular (eklem çevresindeki dokular) kan ve lenf damarlari gibi vücudun yumusak dokularindan ortaya çikan bir kanser türüdür. Vucuttaki mezenkimal hücrelerden kaynaklanan yumusak doku sarkomlari (YDS)vücudun her yerinde görülebilir. Bütün yumusak doku sarkomlarinin seyri ayni degildir, bazilari yavas büyürken, diger bazilari çok malign tümörlerdir. Bu yazida bas-boyun, kol-bacak ve gövdedeki yüzeyel yerlesimli YDS lari hakkinda kisa bilgi verilecektir. Hastanin sikayetleri : Çogu kez sislik veya kitle olarak farkedilir, agri olmayabilir. Büyüdüklerinde çevre dokulara veya yakinlarindaki bir sinire basi yaptiklari zaman agri ortaya çikar. Tani asamasinda, ameliyat öncesi yapilmasi gerekenler: Radyolojik incelemeler : BT (Bilgisayarli tomografi) CT (Computed tomography) MRI (Magnetic Resonans Imaging): CT ye üstünlügü damarlar hakkinda daha ayrintili bilgi edinilir. Bu yolla hem sislik hem ve sisligin çevre ile iliskileri hakkinda daha ayrintili bilgi sahibi olunur. |
Biyopsi : Biyopsi isleminde, cerrah tümörden doku parçasi alir, bu patolog tarafindan mikroskop altinda incelenir. Burada hedef, bu sisligin sarkom, baska tip bir kanser veya iyi huylu bir sislik olup olmadigini anlamak; eger sarkom ise cinsini ve grade’ini (saldirganlik derecesi) tayin etmektir.
Degisik biyopsi yöntemleri vardir :
Ince igne aspirasyon biyopsisi : Bu biyopsi türünde, doktor ince bir igne ve siringa ile sislikten küçük doku parçalari alir ve bu mikroskopta incelenir. Bu islem bazen süpheli sisligin iyi huylu tümör veya kist, enfeksiyon veya kanser ve kanser disi bazi hastaliklarin ortaya çikarilmasinda kullanilir. Eger mikroskopik tani sarkom yönünde ise diger biyopsi yöntemlerine basvurulmasi gerekir. En dogru yaklasim esas ameliyati yapacak kisinin biyopsiyi de yapmasidir.
Kalin igne biyopsisi : (Core needle biopsy, Tru-Cut biopsy): Bu islemde cerrah özel bir alet yardimiyla sisligin içinden silindir seklinde bir doku çikarir. Çogu kez tani koymak için yeterlidir. Cerrahi biyopsiye göre daha küçük bir islemdir, daha az agrilidir. Lokal anestezi altinda yapilir, islem sonrasi hasta evine gider. Gerektigi durumlarda Ultrason veya BT altinda da yapilabilir. Günümüzde en dogru biyopsi sekli olarak kabul edilmektedir.
Cerrahi biyopsi : (Eksizyonel biyopsi): Bu islemde, cilt ve cilt alti dokular kesilir, sisligin tamami çikarilir ve mikroskopik incelemeye gönderilir. Lokal veya genel anestezi altinda bu islem yapilabilir, hastanin bir gece hastahanede kalmasi gerekebilir. Açik biyopsinin bu konuda uzman kisiler tarafindan yapilmasi önerilir. Zira bu tümörlerin implante edilme (ekilme) olasiligi çok yüksektir. Uygunsuz yapilmis bir biyopsi asil ameliyatin gereginden daha genis olmasina yol açabilir.
Patolojik inceleme : YDS larinda ayri bir sorundur. Inceleme bu konuda uzman kisi tarafindan yapilmalidir. Zira patolojik tani ve radyolojik degerlendirme tedaviyi yönlendirecektir.
Tedavi sekline karar verme : YDS lari nadiren lenf bezlerinde metastaz yaparlar, buna karsin akcigere uzak metastaz yapma ihtimali vardir. Bu nedenle tedavi sekline karar vermeden önce diger vücut bölgelerinin incelemesi yapilmalidir. Sislige ait radyolojik bulgular, ayrintili patolojik inceleme sonuçlari ve vücut taramasi yapildiktan sonra hastaligin evrelemesinin yapilmasi gerekir.
Evreleme :
Evre IA: Tümör iyi – diferansiye (kaynaklandigi dokuyu iyi taklit eden) veya orta derecede iyi-diferansiye, yüzeye yakin veya derin yerlesimli, 5 cm. den küçük. Lenf bezlerine veya vücudun diger bölgelerine siçrama yok.
Evre IB: Tümör iyi-diferansiye veya orta derecede iyi- diferansiye, yüzeye yakin yerlesimli, 5cm. den büyük. Lenf bezlerine veya vücudun diger bölgelerine siçrama yok.
Evre IIA: Tümör iyi diferansiye veya orta derecede iyi-diferansiye, derin yerlesimli ve 5cm. den büyük. Lenf bezlerine veya vücudun diger bölgelerine siçrama yok.
Evre IIB: Tümör kötü diferansiye (kanser hücresi kaynaklandigi dokudan tamamen farklidir) veya andiferansiye, yüzeye yakin veya derin yerlesimli, 5 cm. den küçük. Lenf bezlerine veya vücudun diger bölgelerine siçrama yok.
Evre IIC: Tümör kötü diferansiye veya andiferansiye, yüzeye yakin yerlesimli, 5 cm. den büyük. Lenf bezlerine veya vücudun diger bölgelerine siçrama yok.
Evre III: Tümör kötü diferansiye veya andiferansiye, derin yerlesimli, 5 cm. den büyük. Lenf bezlerine veya vücudun diger bölgelerine siçrama yok.
Evre IV: Kanser lenf bezlerine veya akciger, bas veya boyun gibi vücudun diger bölgelerine yayilmis olabilir.
Tedavi Seçenekleri: Tedavi seçenekleri hastanin genel durumuna, yasina, tümörün yerlestigi bölgeye, hastanin basvurdugu merkeze ve en önemlisi EVRE’sine göre degismekle birlikte ; 3 tür tedavi söz konusudur;
1. Cerrahi : Ameliyatla sisligin çikarilmasi
2. Radyoterapi (sua, isin tedavisi) : Yüksek doz X-isinlari kullanilarak tümör hücreleri öldürülür.
3. Kemoterapi (Ilaç tedavisi) : Ilaçlarla kanser hücreleri öldürülür.
Ameliyat : YDS ‘larini tedavisinde en sik kullanilan tedavidir. Ameliyat sekli tümörün bulundugu vücut bölgesine ve yerlestigi doku planina göre degisir. Önemli olan tümörün çevresinden yeterli genislikte saglam doku ile çikarilmasidir. Plastik cerrahideki gelismeler, YDS’ larinin cerrahi tedavisine de yansimistir. Tümör eger vücudun yüzeyel bölgesinde yerlesimli ise, tümörün çikarilmasi sonra çogu kez açik yara ile sonuçlanir ve yara bölgesinin plastik cerrahlar tarafindan onarimi gerekir. Kanserli dokunun tamaminin güvenle çikarilmasi için bazen kolun veya bacagin bir bölümü veya tamami kaybedilebilir. Günümüzde cerrahi ekipte (ortopedi, genel cerrahi, gögüs cerrahisi uzmanlari) plastik cerrahin da yer almasi organ koruyucu (kol ve bacagin korunmasi) ameliyatlari daha güvenli olarak yapilabilmekte, büyük tümörler ciddi bir islev kaybi yaratmadan ameliyat edilebilmektedir. Eger kanser lenf bezlerine yayilmis ise ayni ameliyatta lenf bezleri de çikarilir (lenf bezi disseksiyonu). Bazi durumlarda (tümör 5 cm. den büyük ve/veya yüksek grade’li ise) ameliyat öncesi kemoterapi ve/veya radyoterapi yapilarak tümör küçültülür ve ardindan ameliyat yapilir.
Radyoterapi : Kanser hücrelerini öldürür ve tümörün küçülmesini saglar. Radyoterapi bir makine araciligi ile vücuda disardan uygulanabilir, veya isin yayan materyal ( radyoizotop) dogrudan doku içine konur ya da kanser hücrelerinin bulundugu yere yerlestirilen ince plastik tüpler içinden geçirilen radyoaktif teller ayni amaçla kullanilir.
Kemoterapi : Kanser hücrelerinin öldürülmesi için ilaçlarin kullanilmasidir. Ilaç koldaki bir damardan veya büyük damarlara yerlestirilen kateterlerden tüm kan dolasimina verilebilir, bu tür tedavi sistemik kemoterapi adini alir. Ilaç sadece kanser hücrelerinin bulundugu bölgeyi ilgilendiren damarlar içine verilebilir, bu tedavi sekli regional (bölgesel) kemoterapi olarak isimlendirilir.