Genel Bilgiler

Çocuklarda sedimantasyon yüksekliði , Sedimantasyon hýzýný artýran ve azaltan nedenler

Sedimantasyon nedir?
Sedimantasyon sýklýkla eritrosit sedimantasyon hýzý olarak da isimlendirilmektedir. Sedimantasyon;bir tüp içerisinde  pýhtýlaþmasý önlenmiþ kandaki eritrositlerin belli bir zaman içerisinde çökme hýzý olarak deðerlendirilebilinir.Pratikte sedimantasyon hýzý belirtildiðinde (örneðin sedimantasyon 90; sedimantasyon 90 mm/saat) bu deðer 1 saatte eritrositlerin tüp içerindeki çökme hýzýnýn mm olarak deðeridir. Sedim ya da sedimantasyon hýzý  ESR (=ESH) olarak kýsaltýlýr. Eritrosit çökme hýzýný en çok etkileyen etmenler fibrinojen, alfa-2 makroglobulin ve immunglobulinler gibi büyük asimetrik plazma proteinlerinin yoðunluklarýdýr. Yüksek moleküler aðýrlýðý ve iðne biçimindeki yapýsýyla en güçlü eritrosit aggregatörü olan fibrinojen, hemostazda major rol oynayan ve ayný zamanda doku onarýmý ve iyileþmesinde de rolü olan bir plazma proteinidir. ESHna etkileri oransal olarak fibrinojenin %55, alfa-2 makroglobulinin %27, immunglobulinlerin %11 ve albuminin %7dir. -- 

Sedimantasyon normal deðerleri;·  
7 günden küçük bebekler için 7mm/saat altýnda olmasý,·        
7 gün-50 yaþ arasý erkeklerde 15 mm/   saat altýnda olmasý ,
7 gün-50 yaþ kadýnlarda 20 mm/ saat altýnda olmasý ,·        
50 yaþ üzeri erkeklerde 20 mm/ saat altýnda ,kadýnlarda 25 mm/saat altýnda olmasý normal deðerlerdir. --

 ESR (=ESH) þu durumlarda yararlýdýr;
-Gizli hastalýklarýn saptanmasýnda Örneðin check up (çekap) tarama çalýþmalarý ile sedimantasyon yüksekliði varsa bunu yapabilecek nedenler araþtýrýlýr.
-Bazý hastalýklarýn takibinde. (Örneðin tuberküloz,akut romatizmal ateþ hastalýklarýnda)
-Bir teþhisi veya ayýrýcý tanýyý kesinleþtirmede. Örneðin akut apandisitin erken dönemine karþýn akut pelvik enflamatuvar hastalýk. Akut seyreden gut’a karþý gizli seyreden gut hastalýðý ayrýmýnda

ESR(=ESH) ‘nin arttýðý durumlar
-Enfeksiyonlar
-Anemi
-Hiperkolesterolemi
-Azotemi ile birlikte giden böbrek patolojileri
-Kronik böbrek yetmezliði
-Malignensisler (lösemi,lenfoma,myeloma baþta olmak üzere)
-Enflamatuvar barsak hastalýklarý(crohn,ülseratif kolit)
-Kollejen doku hastalýklarý (FMF,HSP,ARA,JRA,SLE,Kawasaki hastalýðý vb)
-Amiloidoz
-Otoimmün hastalýklar (çölyak hastalýðý,hashimato tiroiditi,tip 1 diyabet,SLE,otoimmün hemolitik anemi,otoimmün trombositopeni,otoimmün hepatit vb)
-Hipotiroidi
-Diyabet ve nefropati
-Yanýk

ESH’yi azaltan nedenler;
-Eritrosit anomalileri
-Orak hücreli anemi
-Herediter sferositoz-Anizositoz,mikrositoz
-Yüksek lökosit sayýsý
-Aþýrý antikoagülasyon
-Polisitemi
-Hipofibrinojenemi (DIC,Masif hepatik nekroz)
-Karciðer yetmezliði
-Konjestif kalp yetmezliði
-Kaþeksi ve anoreksi
-Ýlaçlar (kinin,salisatlar,yüksek doz steroidler
-Teknik nedenler (Düþük oda sýcaklýðý,kan örneðinin pýhtýlaþmasý-test 2 saat içinde yapýlmazsa)

 Sedimantasyon hýzýndaki artýþ has­talýðýn þiddetiyle doðru orantýlýdýr. Has­talýðýn iyileþme evresinde ateþin düþmesiyle birlikte ESH de normale döner, Bazý durumlarda ise, hastalýk iyileþtiði halde ESH (eritrosit sedimantasyon hýzý) haftalarca yüksek kalabilir. Çocuk yaþ grubunda belirgin ESH yüksekliði (100 mm/ saat üzeri) nedenleri ciddi hastalýklarýn bulgusu olabilir.

Hangi tetkikler yapýlmalýdýr
Hastada özellikle belirgin ESH yüksekliði varsa belirli tetkikler yapýlabilinir. Bunlar;
- kansayýmý, periferik yayma, ASO (özellikle 2 yaþ üzerinde),crp,
-glikoz,üre,kreatinin
-ALT,AST,Total protein,albumin,fibrinojen
-RF,ANA
-Tam idrar tetkiki,idrar kültürü
-Akciðer grafisi , Abdomen USG.
Tabiki bu tetkiklerin bazýlarýnýn yapýlýp yapýlmama kararý hastanýn klinik þikayet ve fizik muayene bulgularýna göre belirlenir.  

Belirgin Sedimantasyon (ESH) yüksekliði yapan hastalýk gruplarý
1-Alt solunum yolu enfeksiyonlarý   ilk sýrayý alýr (% 50 ye yakýn) (Bu hastalarýn çoðunda ampiyem, akciðer absesi, pnömatosel oluþumu gibi komplikasyonlar mevcuttur). Tuberküloz Türkiyede sedimantasyon yüksekliði yapan alt solunum yolu enfeksiyonlarýnda unutulmamalýdýr.
2-Romatolojik hastalýklar (JRA, ARA, FMF, KAWASAKÝ sendromu,SLE) ikinci sýrayý alýr.
3-Malinite (lösemiler ilk sýrada olmak üzere metaztaz yapmýþ solid tümörler)
4-Nefrolojik hastalýklar(nefrotik sendrom,akut glomerulonefrit)   Belirgin ESH artýþýna neden olan hastalýklarýn ayýrýcý tanýsýnda; fizik muayene ve basit laboratuvar tetkikleri ile enfeksiyon ve nefrolojik hastalýklar çoðunlukla saptanabilmektedir. Ayýrýcý taný açýsýndan özellikle romatolojik ve malin hastalýklar sorun oluþturabilmektedir. Hasta gruplarý birbirleriyle kýyaslandýðýnda, belirgin ESH yüksekliði ile birlikte yüksek ateþ, PNL sayýsý , çomak sayýsý ve yüksek CRP deðeri daha çok enfeksiyon hastalýklarý ve romatolojik hastalýklarla iliþkili saptanmýþtýr. Anemi ve trombositopeni varlýðýnda ise ayýrýcý tanýda öncelikli olarak hematolojik malinitelerin düþünülmesi sonucuna varýlabilir. Romatolojik hasta grubunda yaþ ortalamasý diðer guruplar ile kýyaslandýðýnda belirgin olarak yüksek saptanmýþ olmasý ayýrýcý tanýsý açýsýndan yönlendirici olabilir.  Sedimantasyon bazý durumlarda (enfeksiyon hastalýklarý ve romatolojik hastalýklar) crp artýþýna eþlik edebilir.Ancak crp daha erken yükselip daha erken düþer,sedimantasyon ise genellikle daha geç yükselip daha geç düþer.