Genel Bilgiler

Seramik ve türevleri diþ hekimliðinde sýklýkla kullanýlan bir malzeme grubudur. Dental seramikler olarak adlandýrýlan bu malzemeler halk arasýnda genellikle “porselen” olarak tanýnýrlar. Çok geniþ bir ürün yelpazesini barýndýran bu gurup içersinde baþlýcalarý silikat seramikleri yani porselenler, zirkonyum oksit ve aluminyum oksit seramikleridir. Halk arasýnda “kaplama” olarak bilinen veneer kuron yapýmýndan diþ implantý üretimine kadar bir çok diþ hekimliði uygulamasýnda bu malzemelerden yararlanýlmaktadýr. Bu yazýnýn amacý dental porselenler hakkýnda bilgi vererek hastalarý aydýnlatmaktýr.Seramik bir veya birden fazla metalin, metal olmayan element ile birleþerek yüksek ýsýda iþlenmesi ve sinterlenmesi sonucu oluþan inorganik bileþiktir. Günümüzde bu taným, çömlek, tuðla ve porselenleri içeren klasik seramik tanýmýna göre daha geniþ bir material grubunu içermektedir. Kelime kökeni olarak eski yunancada “yanýk/yanmýþ madde” anlamýndaki keramikos’tan gelir. Seramik grubuna oksitler, nitritler, boridler, karbitler, silikatlar ve sülfidler girmektedir. Çömlek, killi topraktan elde edilen hamurun birkaç yüz °C ýsýda fýrýnlanarak eldesidir. Kronolojik olarak bir sonraki aþama Çin’de VII.yy’dan sonra geliþtirilmeye baþlanan porselendir. Geleneksel manada porselen, iki tür kilin, Çin kili (kaolin) ve Çin taþýnýn 1300°C üzerindeki ýsýda fýrýnlanmasý ile yapýlýr. Çömleklerin aksine vitrifiye (camsý) ve þeffaftýr. En bilinen porselen çeþitlerine örnek olarak dekoratif Çin iþleri, diþ kuronlarý ve elektrik izolatörleri verilebilir. Porselenin baþlýca hammaddeleri tümü küçük partikül büyüklüðünde olarak kullanýlan kil, feldspar veya çakmaktaþý ve silikattýr. Etimolojik açýdan ortaçað italyancasýndaki porcella’dan gelir. Porcella istiridye kabuðunun iç yüzeyindeki sedefin beyaz-parlak kývrýmlarýný ifade ederdi. Bu kývrýmlar küçük domuzlarýn sýrt hatlarýný anýmsatýr ve porcella köken olarak latincede  “küçük domuz” manasýndadýr. Porselenler fiziksel olarak floresans, tranlusent ve opelasans gösteren seramiklerdir. Diðer bir deðiþle seramikler grubu içersinde ultraviole altýnda görülebilen ýþýk yayan; þeffaf; yansýyan ýþýk altýnda mavi renk veren, iletilen ýþýk altýnda ise turuncu-sarý renk veren malzemelere porselen adý verilmektedir. Porselenlerin içeriðinde kuartz, kaolin ve feldspar üç ana maddeyi oluþturur. Çanak-çömleklerde feldspar yoktur, sýrlý porselenlerde karýþýmda feldspar az oranda bulunur, hijyen ürünlerinde feldspar oraný daha fazladýr.Diþhekimliðinde seramik ve porselenler inlay, onlay tipi restorasyonlar, kuron ve köprü çalýþmalarýnda (sabit restorasyonlar) ve tam protezlerde prefabrike diþler olarak kullanýlýrlar.Ýçerik olarak bakýldýðýnda dental porselen sistemlerinin çoðunluðu feldspar (almanca feld: toprak, spar: kaya) ihtiva ettikleri için feldspatik porselen olarak adlandýrýlýrlar. Kompozisyonuna bakýldýðýnda dental porselenler daha fazla feldspar ve çok az miktarda kaolin ve kuartz içerirler. Bunun yaný sýra bir tür feldspar olan lösit - K[AlSi₂O₆] - ile zenginleþtirerek sertlik kazandýrýlmýþ “lösit porselen”leri de bulunmaktadýr. Bunun tersine fýrýnlanma derecelerinin düþük tutulmasý amacý ile leucite-free yani lösitsiz porselen sistemleri de vardýr. Feldspar yerine flourapatite (Pearlceram) içeren porselenler de vardýr. Son dönemde kendi kendini tamir edebilen hidrotermal porselenler piyasaya sürülmüþtür. Hidrotermal porselenler, camlarýn çok yavaþ akýþkanlýk gösteren sývýlar olan camlarýn moleküler yer deðiþimi özelliðini kullanarak porselen bünyesinde oluþan mikro-kýrýklarýn kendiliðinden onarýlmasý iþlevini kullanýrlar.Diþhekimliðinde hem porselenler hem de seramikler kullanýlmaktadýrlar. Dental porselenler “silikat seramikleri” grubuna dahildirler. Optik özellikleri ile diðer seramiklerden ayýrt edilirler. Bu optik özellikler yansýyan ýþýk altýnda bu ýþýðý farklý dalga boyuna dönüþtürerek gelen demeti geri yansýtma ve mavimsi görüntü vermeleri, yani bir tür ýþýk kaynaðý olarak iþlev görme (flouresans); direkt ýþýk altýnda bunun bir kýsmýný yansýtarak, bir kýsmýnýda bünyesinde soðurarak (translusens) sarý-turuncu tonlarýnda görüntü vermeleridir (opalessens).Dental porselenler fýrýnlanma ýsýlarýna göre ADA (Amerikan Diþhekimliði Derneði) tarafýndan 900-1200˚C arasý düþük ýsý porselený, 1200-1300˚C arasý orta ýsý porseleni ve 1300˚C üzeri yüksek ýsý porseleni olarak sýnýflanmýþtýr. Metal-seramik veya alumina, zirkonya-seramik çalýþmalarda düþük ýsý porselenleri, tam protez yapýmýnda kullanýlan prefabrike diþlerde ise yüksek ýsý porseleni kullanýlýr. Dental porselenlerin desteklendiði farklý taþýyýcý sistemleri vardýr. Bunlar mika (Dicor), platin foli, altýn foli (Sunrize), eletroforetik altýn (Galvano), kýymetsiz metal aþlýmlar (CrCoNi), kýymetli alaþýmlar (Au-Pl), infiltre cam seramikler (InCeram), cam seramikler (Empress), polikristalin seramikler (Spinell, Alumina, Zirkonya) olarak sýralanabilir. Bu taþýyýcý sistemlerden metal olanlarý kullanýldýðýnda metal-seramik çalýþmalar yapýlýr. Diðerleri ise metalsiz çalýþmalar olarak veya tam-seramik çalýþmalar olarak adlandýrýlýrlar.Tam seramik çalýþmalarda da seramik taþýyýcý altyapý üzerine porselen çalýþýlýr. Diðer bir deyiþle seramik üzeri porselenle (silikat seramiði) kaplanmýþ olur. Alt yapýda kullanýlan çekirdekler mika, cam seramik, infiltre cam seramik veya polikristalin grubundan olabilir. Mika kullanýmý yaygýn deðildir (sadece Dicor firmasý üretir). Cam seramikler ve infiltre cam seramikler de belirli üreticiler tarafýndan piyasaya sürülmektedir (Inceram, VITA; IPS e.max, IPS Empress, IVOCLAR). Magnezyum oksit (spinell) de az tüketilen estetik özellikli bir malzemedir. Aluminyum oksit (alumina) spinelle göre daha fazla kullanýlýr (Procera, vs). Son dönemde oldukça popüler olan altyapý malzemesi ise zirkonyum oksit (zirkonya)dýr. Sertliðinden ötürü bilgisayarlý freze makinalarýnda CAD/CAM (Computer Aided Design/Computer Aided Manufacturing)  teknolojisi ile zirkonya bloklarý þekillendirilerek çalýþýlýr. CAD/CAM kullanýlmadan çalýþýlan sistemlerde mevcuttur. Ancak bunlarda bloklar sinterlenmeden (katýlaþtýrýlmadan) çalýþýlabilir ve frezeleme sonrasýnda sinterizasyon yapýldýðýnda ise %30 büzülme meydana gelir ki bu da köprü veya kuronun oturma hassasiyatini oldukça azaltýr. Polikristalin seramik kullanýlan sistemlerde alt yapýlar yüzey enerjileri, fýrýnlanma dereceleri uyumlu porselen sistemleri ile kaplanýrlar. Bu kaplama iþlemleri elde modelaj yapýlýp porselenin fýrýnlanmasý veya mum modelaj yapýp porselen enjeksiyonu ile gerçekleþtirilir.Zirkonyum kullanýmý saðlamlýðý ve korozyona direncinden dolayý gündeme gelmiþtir. Ýmplant ve komponentleri, post malzemesi olarak, ortodontik braketlerde, kompozit malzemesi olarak, kuron ve köprü materyali olarak kullanýlmaktadýr. Son zamanlarýn gözde malzemesi üzerinde birtakým kavram karmaþalarý yaþanmakta olduðu, zirkonyum minerali ile onun metal formu ve metal oksitinden elde edilen seramiðin, çok farklý özelliklere sahip olmalarýna raðmen ayný malzeme gibi algýlandýðý görülmektedir. Sonuçta diþhekimliðinde kuron ve köprü çalýþmalarý yapýlýrken genellikle metal veya polikristalin altyapýlar üzerine porselen uygulanýr. Polikristalin altyapýlar sermiktir, porselen de bir tür seramik, silikat seramiðidir; diðer bir deyiþle seramik çekirdek üzerine seramik iþlenmiþ olur.Ýster tam seramik, ister metal-seramik çalýþmalar olsun doðru endikasyonlar dahilinde baþarýlý sonuç vermektedirler.