Genel Bilgiler

Avian Ýnfluenza “Kuþ Gribi” Hakkýnda  Sýklýkla Sorulan Sorular
Kuþ gribi nedir?Kuþ gribi ya da týbbi adýyla “avian influenza” sadece kuþlarda ve daha seyrek olarak da domuzlarda görülen bulaþýcý bir viral infeksiyondur. Kuþ gribine neden olan Influenza A viruslarý türe özgül (“species spesific”) olmakla birlikte son 3 yýlda çeþitli Güneydoðu Asya ülkelerinde görüldüðü üzere tür bariyerini geçerek, nadiren de olsa insanlarda infeksiyon oluþturmaya baþlamýþlardýr. Influenza A viruslarýnýn 16 H (hemaglütinin) ve 9 N (nöraminidaz) subtipi vardýr. Bunlar içinde sadece H5 ve H7 subtipleri kümes hayvanlarý ve kanatlýlarda ciddi hastalýða neden olmaktadýr.  Kümes hayvanlarýnda bu virüsler hafif ve aðýr seyirli olmak üzere baþlýca iki tipte hastalýða yol açarlar. Hafif formda hayvanlarda tüy dökme ve yumurtlamada azalma gibi bulgular görünürken, aðýr seyirli tipte ise hayvanlar arasýnda süratle yayýlan virüs iç organlarda yaygýn hastalýða neden olarak, genellikle 48 saat içinde %100’e yaklaþan oranlarda ölümle sonuçlanýr. Hafif hastalýk yapan virüs kanatlý hayvan topluluðu içine girdikten sonraki birkaç ay içinde mutasyona uðrayarak ciddi hastalýk yapan forma dönüþebilir.
Kuþ gribinin insan saðlýðý açýsýndan önemi nedir? 2003 yýlý ortalarýnda Güneydoðu Asya’da baþlayan ve ciddi hastalýk yapan avian influenza virüs salgýný þimdiye dek saptananlar içinde en yaygýn ve en ciddi olanýdýr.  Etken olan H5N1 virüsü Güneydoðu Asya’daki pek çok ülkede endemik olarak yerleþmiþ görülmektedir. 150 milyona yakýn hayvanýn salgýn nedeniyle itlaf edildiði bu bölge ülkeleri Ýndonezya, Vietnam, Kamboçya, Çin, Taylan ve Lao’dur. H5N1 virüsünün insanlar açýsýndan baþlýca iki önemli riski söz konusudur.  Bunlardan birincisi halen insanlara nadiren de olsa bulaþan virüsün, bulaþtýðý kiþilerde aðýr pnömoni ve multiorgan yetmezliði sonucunda %50’yi aþan oranda mortaliteye yol açmasýdýr.  Ýkinci ve daha da önemli olan risk ise virüsün insandan insana kolay bulaþan bir forma deðiþmesi ve bu þekilde bir pandemiye yol açma olasýlýðýdýr. Dünyada kuþ gribine baðlý insan olgularýnýn saptandýðý ülkeler hangileridir? 30 Aralýk 2005 tarihine kadar Dünya Saðlýk Örgütü’ne bildirilmiþ kanýtlanmýþ insan olgularý aþaðýdaki tabloda gösterilmiþtir. 4 Ocak 2006 tarihi itibariyle ülkemizde de laboratuar verileriyle doðrulanmýþ 2 çocuk kuþ gribi olgusu Doðu Beyazýt’tan bildirilmiþ ve bu olgulardan ikisi de  hayatýný kaybetmiþtir.  Ayrýca hastalýða iliþkin belirtileri gösteren 9 olgunun daha gözetim ve tedavi altýnda olduðu bildirilmiþtir. 

Ýnsanlara hastalýk nasýl bulaþýr?

Ýnfekte kanatlý hayvanlarla veya bu hayvanlarýn dýþkýsý ile bulaþýk yüzeylerle direkt temas halen bilinen ana bulaþma yoludur. Þu ana kadar bildirilen insan olgularýnda kýrsal kesimde yaþayan ve açýkta serbestçe dolaþan kümes hayvanlarýyla yakýn temasta bulunma öyküsü mevcuttur. Ülkemizden de bildirilen olgularda da, hastalanmýþ hayvanlarla yakýn temas ve  bu hayvanlarýn kesilerek tüketilmesi söz konusudur.  Virüsle temasýn en yüksek olasýlýkla hayvanlarýn kesimi, tüylerinin yolunmasý ve piþirme için hazýrlanmasý sýrasýnda olduðu kabul edilmektedir.

Hastalýðýn kuluçka dönemi ortalama 2-5 gün olup, bu süre 8-17 güne kadar da uzayabilmektedir.

Çoðu hastada baþlangýç bulgularý 38 C’yi aþan vücut ýsýsý ve alt solunum yolu semptomlarýdýr (Öksürük, nefes darlýðý gibi).  Üst solunum yoluna iliþkin bulgular seyrek olarak görülür. H5N1 ile infekte hastalarda konjonktivit nadir rastlanan bir bulgudur. Bazý hastalarda, hastalýðýn erken döneminde ishal, karýn aðrýsý, kusma, plöretik göðüs aðrýsý, burun ve diþeti kanamalarý bildirilmiþtir. Sulu diare solunum belirtilerinin ortaya çýkmasýndan bir hafta kadar önce baþlayabilir. Nadiren solunum yolu belirtileri görülmeden ensefalopati ve ishalle seyreden olgular da bildirilmiþtir. 

Hastalarýn tamama yakýnýnda pnömoni geliþir. Radyolojik olarak diffüz, multifokal, yama tarzýnda, intesrtisyel, segmental veya subsegmental infiltrasyonlar gibi hemen her türde görüntüyü taklit eden bulgular saptanýr.  Plöral effüzyon nadirdir.  Tablo hýzla ilerleyerek akut respiratuar distress sendromu (ARDS) haline dönüþür. Pnömoni baþlangýcýndan ARDS geliþimine kadar geçen median süre 6 gün (4-13 gün arasý) olarak bildirilmiþtir. Renal yetmezlik, kardiak dilatasyon ve aritmi þeklinde kalp tutulumu ile birlikte multiorgan yetmezliði sýktýr.

Kuþ gribine baðlý insanlarda görülen mortalite ne sýklýktadýr?

Sýk rastlanan laboratuar bulgularý arasýnda lökopeni, özellikle lenfopeni, hafif ya da orta þiddette trombositopeni, hafifçe yükselmiþ transaminaz düzeyleri sayýlabilir. Steroid kullanýmýna baðlý olabilecek ciddi hiperglisemi, ve serum kereatinin düzeylerinde yükselme de rapor edilmiþtir. 

Hastalýðýn baþlangýcýndan itibaren boðaz sürüntüsünde viral RNA saptanmasýna kadar geçen ortalama süre 2-15 (median 5,5) gündür. Ticari olarak mevcut hýzlý antijen testlerinin güvenilirliði düþüktür.

Tedavi

Taze kesilmiþ hayvanlarýn etleri piþirmek üzere hazýrlanýrken, bu etlerin veya sývýlarýnýn, piþirilmeden yenecek baþka besinlerle (salata) karýþmamasýna özellikle dikkat edilmelidir. Piþmemiþ kanatlý hayvan veya ürünleri ile temas sonrasýnda eller ve bunlarýn deðdiði yüzeyler  sýcak su ve sabunla yýkanarak temizlenmelidir.