Genel Bilgiler

UYKU

Uyku alýþkanlýklarý hem bebek geliþtikçe hem de bebekler arasýnda büyük farklýlýklar gösterebilir. Bebek büyüdükçe uyku dönemlerinin sayýsý ve süresi kýsalýrken gece uykusundaki kesintiler de azalýr ve bebek gece daha uzun uyur. Gündüz uyanýk kalma süresi de artar.

Uyku, çeþitli evrelerden oluþur. Derin uykuda bebek dýþ dünyadaki uyarýcýlara tamamen kapalýdýr. Hafif uyku ya da REM uykusu denilen aþamada zaman zaman emme hareketleri yapabilir, uyandýrýlmasý mümkündür ancak buna istekli olmayabilir. Uyanýk düzeyde ise bebek uyanmýþtýr, ellerini aðzýna götürmek isterse baþarabilir ve sizinle iletiþime açýktýr. Diðer bir düzeyde ise bebek uyanýk olduðu halde mýzmýzlanýr, etrafýndaki uyarýcýlara dikkat etmez ve hareketlerini kontrol etmez. Bazan sakinleþtirilebileceði gibi, bazen de kontrolsüz bir aðlama görülebilir.

Anne ve baba, bebeðin bir uyku düzeyinden diðerine nasýl geçtiðini anladýkça bebeðin hareketlerini daha iyi tahmin edebileceklerdir. Eðer anne baba bebeðin bu ilk dilini iyi anlarlarsa onun yaþamýný evin yaþamýna uydurmak için yeni düzenlemelere gidebilirler. Örneðin gece daha az uyanmak için beslenmeyi daha geç bir saate alarak bebeðin gece daha uzun uyumasýný ve gündüz daha uyanýk kalmasýný saðlayabilirler. Bebeðin sinir sistemi geliþtikçe bu kolaylaþýr. 

Uyku ihtiyacý her çocukta farklý olabilir, ancak yaklaþýk olarak: 

yaþ          gece uykusu        gündüz uykusu

Ýlk 3 ay          8-9 saat                  8 saat

6-12 ay       10-12 saat                5 saat

2 yaþ           10-12 saat                4 saat

3 yaþ            10 saat                 1 saat

4-6 yaþ         10 saat                                       -

Çocuðunuzun düzgün bir uyku alýþkanlýðý edinmesi için öneriler:

Ýlk birkaç hafta belirli uyku saatleri yoktur. Yenidoðanlarýn uykusu 5 saati aþtýðýnda arada beslenmeleri gerekir.

Daha büyük bebekler ve çocuklarýn oldukça düzenli, gecede 1-2 kez bölünebilen gündüz ve gece uykularý vardýr.

Her gece ayný saatte uykuya yatýrýlmasý düzenli alýþkanlýklar kazanmasý açýsýndan çok önemlidir. Yatýþ saatlerini geciktirme pazarlýklarýna asla girmeyin. Düzen oturtulduktan sonra nadiren, çok önemli günler için bazý deðiþiklikler yapýlabilir.

Uygun alýþkanlýklar edinene kadar, çocuðunuz yattýktan sonra aklýnýn içerde kalacaðý çok eðlenceli etkinliklerde bulunmayýn.

Yatmadan önceki 20-30 dakikayý sakin bir müzik dinleyerek, kitap okuyarak geçirin. Televizyon seyretmesine izin vermeyin.

Yatmadan önce yapýlmasý gereken alýþkanlýklar edinin: bez deðiþimi, duþ yapmak, el-yüz yýkamak, diþ fýrçalamak, vb.

Ýyi geceler dileyin, ýþýðý kapatýn ve odadan çýkýn.

Güven duymasýný saðlayacak battaniye, oyuncak hayvan, gibi bir yardýmcý kullanabilirsiniz.

Yataðýna koyduðunuzda uyanýk olmasý önemlidir: böylece tek baþýna uyumayý öðrenir.

Biberonla asla yataða býrakýlmamalýdýr. Hem diþ çürüklerini, hem de kulak enfeksiyonlarýný arttýrýr.

UYKU DÜZENSÝZLÝKLERÝ

Düzensiz uyku alýþkanlýðý olan çocuklar:

Çocuklar çok da saðlýklý olmayan uyku alýþkanlýklarý edinebilirler. Buna engel olmak için bazý öneriler:

Baðýrarak uyanýrsa; sakin bir ses tonuyla ona iyi olduðunu, þimdi uyku saati olduðunu anlatýn ve daha sonra odayý terkedin.

Kucaða almayýn ya da biberon vermeyin. Ancak yataðýnda yatarken baþýný, sýrtýný okþamak gibi yatýþtýrýcý davranýþlarda bulunabilirsiniz.

Sakinleþecek ve uyuyacaktýr. Ýlk birkaç gece sýkýntý yaþayabilirsiniz, ama tutarlý þekilde davranýrsanýz düzelecektir.

Uyku öncesi süt içiyorsa arkasýndan aðzýný çalkalatmayý unutmayýn. Bu diþ saðlýðý açýsýndan diþ hekimlerince önerilmektedir.

Bazen hastalýk ya da geziler nedeniyle çocuðunuzun  düzeni bozulabilir. Mümkün olduðunca çabuk eski saatlarine geri dönün.

Daha büyük  çocuklar yaþ ilerledikçe önceki uyku alýþkanlýklarýný kaybederek düzensiz uyku alýþkanlýklarý benimseyebilirler. Bu durumda dikkat etmeniz gereken bazý noktalar:

Yataðýný terk ederse; onu yumuþak bir þekilde uyarýn ve yataðýna dönmesini söyleyin.

Gerekli görürseniz küçük bir gece lambasýný devamlý yanar býrakýn.

Tutarlý olun, her kalktýðýnda onu tekrar yataðýna yatýrýn.

Yataðýnda kaldýðý sürece onu kutlayýn, ödüllendirin. Yatakta kaldýðý her gece için takvimde bir yýldýz iþaretleyebilir ve belirli sayýda yýldýza daha sonra bir ödül verebilirsiniz.

Yataktan kalkmayý sürdürürse kararlý bir biçimde yataðýna yatýrýn. Hiçbir etkileþimde bulunmadan kýsa bir süre odasýnda oturun. Sorularýna yanýt vermeyin. Bu tür davranmayý sürdürürse ertesi gün yapacaðýnýz, hoþuna giden bir etkinliði yapamayacaðýnýzý söyleyin.

Gece korkusu

Altý yaþýna kadar normal olduðu kabul edilen bir olaydýr. Genellikle uykunun ilk 2 saatinde görülür. Çocuk uykuda çýðlýk atarak ya da aðlayarak uyanýr: korkmuþtur, sakinleþtirilemez ya da iletiþim kurulamaz. Gözleri açýktýr fakat sizin yanýnda olduðunuzun farkýnda deðil gibidir. Odasýndaki oyuncaklarýn ya da kiþilerin korkunç olduðunu düþünmektedir. On ila 30 dakika sürer. Sabah uyandýðýnda genellikle gece olanlarý hatýrlamaz. Gece korkularý zamanla artabilir ve gün içerisindeki uðraþýlarýný daha fazla etkilemeye baþlayabilir.

Çocuðunuzu kucaðýnýza alýn, tekrar uykusuna dönmesini saðlayýn, uyandýrmaya çalýþmayýn. Yumuþak sesle, huzur dolu þeylerden konuþun. Iþýklarý yakarsanýz gölgelerden korkusu azalýr.

Yataðýndan kalkmýþsa yavaþça onu kendi yataðýna götürerek uykusuna devam etmesini saðlayýn. Gece korkusu sýrasýnda çocuk merdivenden yuvarlanabilir ya da baþýný çarpabilir. Kendisini incitecek hareketlerden korumaya çalýþýn.

Çok yorgun olduðunda gece korkusu riski arttacaktýr. Düzenli uyku saatleri olmasýna ve dinlenmesine yetecek kadar erken uyumasýna özen gösterin.

Bu korkularýn uykuya daldýktan ne kadar sonra baþladýðýný not edin. Bir sonraki gece ayný sýralarda her 15 dakikada bir çocuðunuzu uyandýrýn. Onu 5 dakika uyanýk tutun. Bir hafta boyunca bunu tekrar edin. Eðer býraktýðýnýzda tekrar gece korkusu yaþarsanýz yeniden 7 gece boyunca her 15 dakikada bir uyandýrmaya devam edin.

Gece baþka birisi ile kalacaksa o kiþiyi bu tür durumlara karþý önceden uyarýn, gece korkusunun ne olduðunu ve nasýl müdahale edileceðini anlatýn.

Onun gece gördüðü kötü düþler hakkýnda konuþmasýna izin verin.

Korku verici filmler seyretmesine, duymasýna engel olun.

Odasýnýn kapýsýný açýk býrakýn. Asla korkmuþ bir çocuðun kapýsýný kapatmayýn.
Kendisine güven verecek, sevdiði bir battaniye ya da oyuncakla yatmasýna izin verin

Onun kendi yataðýnda uyumasýný saðlayýn.

Uyku vakti yaklaþtýðýnda neþeli ve mutlu olaylardan söz edin. Küçüklük öykülerini dinlemek bütün çocuklarýn hoþuna gider.

Ona korkulardan kurtulmakla ilgili öyküler okuyun.

Hazýrlayanlar: 

• Dr.Ýnci Yýldýrým, Hacettepe Ü.Týp Fakültesi Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Anabilim Dalý
• Prof Dr. Banu Anlar,  Hacettepe Ü. Týp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bölümü banlar@hacettepe.edu.tr
• Prof. Dr. Ferhunde Öktem, Hacettepe Ü. Týp Fakültesi Çocuk Ruh Saðlýðý Anabilim Dalý                
• Çocuk Geliþim-Eðitimi Uz. Birgül Ural Bayoðlu, Hacettepe Ü. Ýhsan Doðramacý Çocuk Hastanesi
• Dr.Göknur Haliloðlu, Hacettepe Ü.Týp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bölümü

Türkiye Çocuk Nörolojisi Derneði izni ile http://www.cnd.org.tr adresinden alýnmýþtýr.