Genel Bilgiler

   Varikosel, testisi çepeçevre saran toplayýcý damarlarýn (venöz yapý) geniþlemesi ile oluþan ve doðuþtan bir damar anomalisidir. Yaþla birlikte ilerleyerek sperm yapým bozukluðuna neden olabilir. Görülme sýklýðý toplumda %16–25 olup 20–30 yaþ grubunda en fazladýr. Çok ilerlemiþ olgularda testis boyutlarýnda azalma ve testosteron yapýmýnda bozukluklara neden olabilir. Bazý erkeklerde sperm yapým bozukluðu dýþýnda testiste veya kasýk bölgesinde aðrý olabilir.

Çalýþmalarda kýsýrlýk (infertilite) þikâyeti ile baþvuran erkeklerin %35-40ýnda varikosel tespit edilmiþtir. %98 sol tarafta ve %2 ise her iki tarafta görülür. Solda sýk görülmesine soldaki toplardamarýn boþaldýðý yerde ana damara dik açý yapmasý, sol testis toplardamarýnýn daha uzun oluþu, sað testisin biraz daha aþaðýda ve daha sarkýk oluþu, soldaki toplardamarýn içerisinde kaný ileri pompalayacak kapakçýklarýn daha az ve yetersiz oluþu, soldaki damarda basýncýn daha fazla olup kaný ileri sevk edemeyiþi gibi faktörler sebep olarak düþünülmektedir. Artmýþ damar yapýsý ve kanlanma testisin fonksiyolarýný ýsý artýþýna neden olarak, dokunu oksijenlenmesindeki bozulma yaparak ve böbrek ve böbrek üstü bezlerinden gelen zararlý atýklarýn birikmesine yol açarak bozar. Üretilen spermler üzerinde de hareketliliðin bozulmasý, sperm sayýsýnýn azalmasý ve sperm yapýsýnýn bozulmasýna neden olur. Bu etkiler ile spermiogramda çoðunlukla sperm sayýsýnda azalma, yapýsal bozukluklar ve hareket bozukluðuna yol açar. Bu arada testosteron hormonu salýnýmýnda rol oynayan testisteki Leydig hücrelerinin sayýsal artýþýna raðmen fonksiyonel olarak testosteronda azalma görülür.

BELÝRTÝLERÝ Vakalarýn çoðu belirti vermez. Baþka bir hastalýða bakýlýrken tesadüfen gözükür. Belirti veren varikosel de aðrý olabilir. Testiste çekilme hissi vardýr. Özellikle ayakta dururken ve sýcakta damarlar belirginleþir ve el ile bir sicim gibi his edilir. Bazen hastalar testislerinde gördükleri veya ayakta iken ellerine gelen geniþlemiþ damarlar sebebi ile doktora gelirler. Doktor tarafýndan yapýlacak elle muayene ile genellikle taný konur. Bazen Doppler ultrasonografi gerekebilir. Bütün varikoselli hastalara 3 günlük cinsel perhizden sonra sperm tahlili (spermiogram) yapýlýp sperm sayýsý, hareketliliði ve þekilleri araþtýrýlmalýdýr. Hastalarýn yaklaþýk %70 inde sperm yoðunluðu ve hareketliliði azalmýþ, þekilleri bozulmuþtur. Bu hastalarda yüksek oranda kýsýrlýk görülür. Kýsýrlýk þikâyeti olan varikoselli erkeklerde, çok yoðun aðrý þikâyeti olanlarda ve testislerinden biri diðerine göre anlamlý küçülme göstermiþ varikoselli erkeklerde cerrahi tedavi önerilir. Tedaviye geçmek için varikoselin mutlaka sperm deðerlerini bozmuþ olmasý gerekir. Varikosel bekâr erkeklerde sperm deðerlerinde bozulma var ise tedavi yapýlmalýdýr. Eðer erkek adolesan çaðda, yani henüz ergenliðe gelmemiþ ise ve sperm veremiyorsa bu durumda testiste küçülme olup olmadýðýna bakýlýr. O taraf testisi %10’dan fazla volüm kaybetmiþ ise yine ameliyat önerilir.

TEÞHÝS Teþhiste en önemli taný yöntemi fizik muayenedir. Testise giden kord adý verilen damar ve sinir yapýsýnýn elle muayenesinde teþhis konulur. Muayenede öksürtme veya ýkýndýrma ile karýn içi basýncý arttýrýlarak geniþlemiþ damar yapýsýnýn tanýnmasý amaçlanýr. Sadece ýkýnma yoluyla hissedilen varikosel Grade 1, ayakta muayenede ýkýnmadan hissedilen Grade 2 ve dýþarýdan görülür düzeyde damar yapýsýnýn olduðu varikosel Grade 3 olarak adlandýrýlýr. Doppler ultrason ile varikosel araþtýrmasý muayenede tam olarak algýlanamayan olgularda ayýrýcý taný olarak istenebilir. Amerikan Üroloji Derneðinin 2002 yýlýndaki toplantýsýnda yalnýz ultrason ile tespit edilen varikoselin klinik açýdan bir anlamý olmadýðý ve operasyona gerek olmadýðý bildirilmiþtir.

TEDAVÝ VARÝKOSELÝN TEDAVÝSÝ AMELÝYATTIR Hasta evli çocuk sahibi ve bir þikâyeti yoksa takip edilir. Fakat aðrý varsa sperm hücresi incelemesinde (Spermiogram) sayý ve kalite düþükse veya testis boyutunda küçülme oluþuyorsa ameliyat gereklidir. Ameliyatý kasýk bölgesinden yapýlan küçük bir kesi ile gerçekleþir. Testisi drene eden venler baðlanýr. Basit bir ameliyattýr ve genellikle hastane de yatmayý gerektirmez. Yaklaþýk 30–60 dk. Sürer. Ameliyattan 3 ay sonra sperm üretiminde düzelme görülmeye baþlar. Sperm tetkiki ameliyattan sonraki 3–6. ayda yapýlmalýdýr. Sperm üretimindeki düzelme ameliyat olan hastalarýn %50–80 inde görülür. Gebelik üzerindeki etkisi de yüzde 20–69 civarýnda artmaktadýr.