Genel Bilgiler

FITIKLAR  Fýtýk nedir?

 Bir organýn normalde bulunduðu yerden baský altýnda kalmasý sebebiyle yer deðiþtirmesine fýtýk denir.

 Fýtýk deyince aklýmýza daha çok karýn fýtýklarý ve bel fýtýðý gelir.

 Genel cerrahinin tedavisini üstlendiði fýtýklar karýn içindeki organlarýn karýn duvarýndan dýþarý taþtýðý kasýk, göbek, ameliyat yeri ve diðer karýn bölgesi fýtýklarýdýr.

 Ýki þekilde fýtýk oluþtuðunu kabul ediyoruz. Birincisi doðuþtan olanlardýr, bebek ve çocuklarda görülürler. Bu tür fýtýklar, karýn duvarýnda doðum zamanýna kadar kapanmýþ olmasý gereken delikler  kapanmadýðý için oluþurlar. Özellikle bebeklerin aðlamasý, ýkýnmasý durumunda  karýn içi basýnç arttýðý için görünür hale gelirler.

 Diðeri, yaþlanma ile dokularýn yýpranmasý sonrasýnda, yine karýn içi basýncýný artýran durumlarda oluþan fýtýklardýr.  Her ikisinde de karýn içi basýncýnýn artmasý temel etkendir.

 Var olan ama görülmeyen fýtýðýn görülmesine, zayýf  deliklerin yýrtýlýp fýtýk oluþmasýna yol açan, karýn içi basýncýný artýran olaylar þunlardýr: aðýr cisim kaldýrma, sürekli öksürük, kabýzlýk  yada prostat hastalýðý sebebiyle ýkýnmak, aðýr spor yapmak.

Fýtýk varlýðýnda görülecek iki þikayet vardýr; þiþlik ve aðrý. Fýtýðýn olduðu yerde gözle görülen veya muayene ile tesbit edilen þiþlik vardýr. Zaman zaman da bu þiþliðe aðrý eþlik eder. Bazen de fýtýk kesesinin içindeki barsaklar rahat çalýþamadýðýndan kabýzlýk olabilir, barsak sesleri bu fýtýk üzerinde duyulabilir.

Þiþlik ve aðrýnýn fýtýk belirtisi olduðunu bilen hastalarýmýz bazen kendi teþhislerini kendileri koyarak bize baþvururlar. Ama çoðunlukla þikayet konusu olan yerde þiþliði görerek teþhis koyarýz. Fýtýða ait þiþliklerin üzerine bastýrýlýnca fýtýk içeriði  karýn içine gittiðinden þiþlik kaybolur, öksürmekle tekrar çýkar.

Tarif ederken de söylediðimiz gibi çok sayýda fýtýk çeþidi vardýr. En sýk görülenler bebek ve çocuklarda kasýk ve göbek fýtýklarý; yetiþkinlerde kasýk, göbek ve ameliyat yeri fýtýklarýdýr. Daha nadir görülen fýtýklar da vardýr.

Fýtýðýn tek tedavisi ameliyattýr, ameliyat dýþý bir iþlem veya ilaç ile tedavisi yoktur. Bunun bir istisnasý bebeklerdeki göbek fýtýðýdýr. Bebeklerde iki yaþýna kadar göbek fýtýklarý kendiliðinden kapanabilirler. Bu kapanma þansýný kullanmak için göbek fýtýklarýnda iki yaþýna kadar beklenir. Bu yaþtan sonra hâlâ göbek fýtýðý kapanmýyorsa ameliyat yapmak gerekir.

Fýtýk ameliyatý yapmamýzýn  iki sebebi vardýr. Birincisi fýtýk bölgesindeki aðrý, þiþlik gibi þikayetleri gidermek, diðer sebebi de oluþabilecek barsak boðulmasýndan korunmak.

  Fýtýk kesesi içine giren barsaklarýn el ile bastýrýlýp karýn içine gönderilememesi durumudur. Acil ameliyat gerektiren bir olaydýr. Hastada aðrý, fýtýk yerinde hassasiyet, bulantý, kusma, kabýzlýk olabilir. Barsaklarýn kan dolaþýmý bile bozulabilir. Böyle bir durumda olay fýtýk hastalýðý boyutunu aþýp barsaklarýn dolaþým bozukluðu durumuna çýkar. Altý saat içinde ameliyat edilemeyen barsaklarda çürüme baþlayabilir.

Bebek ve çocuklarda fýtýk ameliyatlarý çok kolaydýr. Sadece fýtýk deliðinden taþan “fýtýk kesesi” diye adlandýrdýðýmýz kýlýfý almak, deliði kapatmak genellikle yeterlidir. Yetiþkinlerde ise fýtýk kesesi alýndýktan sonra zayýf olan bölgeyi kuvvetlendirmek gerekir. Kuvvetlendirme bazen dokularý birbirine dikmekle bazen de zayýf bölgeye bu iþ için özel üretilmiþ bir yama koymakla yapýlabilir.

Fýtýk tamiri için özel bir malzeme olduðundan vücuda bir zararý yoktur, sadece mikrop kapmamasý için tedbir almak gerekir.

Fýtýk ameliyatlarýný genellikle genel anestezi altýnda yapýyoruz. Ama uygun hastalar için bölgesel veya yerel uyuþturma ile de ameliyat yapýlabilir.

Fýtýk ameliyatlarý oldukça güvenle yapýlan ameliyatlar sýnýfýndandýr. Yine de her ameliyatta bazý riskler vardýr. Bu riskler þunlardýr; ameliyat yerinde kanama, sývý birikimi, iltihaplanma.

Ameliyat esnasýnda anestezi sayesinde herhangi bir aðrý olmaz. Ameliyat sonrasý olan aðrýlar da sýradan aðrý kesicilerle geçebilir seviyededir.

Ameliyatýn iki ana yöntemi var. Açýk ve kapalý (laparoskopik) yaklaþýmlar. Her iki yöntemde de fýtýk deliðinin kapatýlmasý esastýr. Kapalý yöntemlerde fýtýk deliðinin iç kýsmýna yama konur. Açýk yöntemlerde yama kullanarak veya kullanmadan da dokular birbirine dikilerek delik kapatýlabilir.

Fýtýk durumunun ameliyattan baþka tedavisi yoktur. Kasýk baðý gibi dýþardan baský yapan kemerler, fýtýk þikayetlerini ve barsak boðulmasýný engellemezler. Ayrýca dokularý zayýflattýklarý için yapýlacak ameliyat zayýf dokularla olur; bu durumda fýtýðýn tekrarlamasý ihtimali artar.

 Bebek ve çocuk fýtýklarýnda ameliyattan birkaç saat sonra eve gidilebilir. Yetiþkinler bazen ayný gün bazen bir gün hastanede kaldýktan sonra taburcu olabilirler.

Taburcu olduktan sonra hafif hareketler serbest, aðýr kaldýrmak mahsurludur. Yiyeceklerde bir kýsýtlama yoktur. Banyo yapmak serbesttir. Açýk ameliyat için bile 10 gün sonra normal iþe dönülebilir.Ýlk birkaç gün araba kullanmamak gerek (ani pedala basmak kasýkta zorlanma, aðrý ve fýtýk nüksüne sebep olur.)

  Ýlk haftadan sonra karýn içi basýncý artýrmayacak hafif spor yapýlabilir. Aðrý azaldýkça spor hareketleri artýrýlabilir. 6 aydan sonra her türlü spor yapýlabilir. Cinsel hayata aðrýlar geçince dönülebilir. 

Tekrarlayabilir. Özellikle ameliyat sonrasý aðýr kaldýrma, sürekli öksürme, ýkýnma gibi karýn içi basýncý artýran faaliyetler fýtýðýn tekrarlamasýna sebep olur. Bazen dokularýn zayýf olmasý sebebiyle bile fýtýk tekrar edebilir.

Çocuklarda tekrar az görüldüðünden ameliyatta ek bir þey yapýlmaz. Yetiþkinlerde, özellikle 40 yaþýn üzerinde yama ile ameliyat, fýtýk tekrarýný azaltýr. Ameliyatýn açýk ya da kapalý olmasýnýn fýtýk tekrarý üzerine doðrudan etkisi yoktur.