Genel Bilgiler

Giriş

Kabýzlýk tek anlmaý yoktur ve kiþiden kiþiye deðiþir.

• katý gaita yapma
• Ikýnarak yapma
• tam boþalamama hissi
• birkaç gün dýþkýlayamama
• dýþký týkacý- fekal impaction
• Ýshalle dönüþümlü kabýzlýk

bunlarýn herbiri kabýzlýktýr ve sebepleri farklý olabilir.  Ve herbirine farklý yaklaþmak gerekebilir.

Normal dýþkýlama sayýsý günde 3 defa ile 3 günde bir çýkma arasýnda kabul edilir. En kabul edilebilir olaný ise günde bir kez çýkmaktýr. üç gün çýkamamak kabýzlýk, haftada bir çýkmak ciddi kabzýlýk olarak deðerlendirilebilir.

Akut ve kronik kabýzlýk farklý algýlanmalýdýr. Akut kabýzlýk da ivedi inceleme gerekir. Özellikle beraberinde rektal kanama, zayýflama ve karýn aðrýsý, kramplar, bulantý ve kusma olan durumlarda incelemeler yapýlmalýdýr.

Öte yandan kronik kabýzlýkta basit önlemlerle rahatlama olursa rahat davranýlabilir.

Etioloji, sebepler, risk faktörleri

Ýlaçlar: Sýklýkla göz ardý edilen ancak bir çok vakada sorun olabilen sebep ilaçlardýr.

• Narcotik analjezikler:Kodein, oxikodon, hidromorfon
• Antidepresanlar: Amitriptilin ve imipramin
• Antiepileptik ilaçlar: fenitoin, karbamezapine
• Demir preparatlarý
• Kalsiyum kanal blokerleri: diltizem, nifedipine
• Aliminyum içeren antasitler: amfojel

Ýlaçlara baðlý kabýlýðý önlemek için basit önlemler genelde yeterlidir ve ilacý kesmeye gerek kalmaz. Ancak Narkotik analjezikler yerine NSAÝD ler , TCA antidepresanlar yerine SSRI grubu antidepresanlara geçilebilir.

Alýþkanlýklar: Barsak ahreketlendiðinde sýk sýk onu baskýlamak bir süre sonra kabýlýða sebep olur. bu yüzden barsaklar hareketlendiðinde mecbur kalmadýkça ertelenmemelidir.

Diyet: fiberden fakir diyetlerde kabýlýk sebebidir. sebzeler, meyveler ve bütün tahýllar fiber ve lifden zengindir.

Laksatifler:

  Uyarýcý tipteki müshillerin aþýrý kullanýmýda kabýzlýðýn en önemli sebebplerindendir. bunlar arasýnda Senna, hint yaðý ve bazý bitkiler gelir. Bu uyarýcý müshiller kronik kullanýmda kolonun sinir uçlarýna ve kaslarýna zarar verir. buda kabýzlýða neden olur. Bu yüzden bu tip uyarýcý müshil kullanýmýnda dikkatli olunmalýdýr.

Hormonal bozukluklar:

Hipotiroidi ve hiperparatiroidi ( plasma kalsiyum seviyesini yükselterek) kabýzlýða sebep olabilir.

Bayanlarda adet dönemlerinde, yüksek estrojen ve progesteron seviyeleri kabýzlýða neden olur. Ayný sebeplerden gebelik döneminde de kabýlzýk olmaktadýr.

Kolon etkileyen hastalýklar:

Diyabet, Sikleroderma, intestinal pseudo-obstruksiyon, Hirschsprung hastalýðý ve Chagas hastalýðý. Ayrýca kolon kanseri, kolon darlýklarý kabýzlýk nedeni olabilirler.

Santral sinir sistemi hastalýklarý:

Parkinson hastalýðý, multiple skleroz, spinal kord yaralanmalarý kabýzlýk nedeni olabilir.

Kolonik inertia:

Kolonik inertia da kolon sinirleri veya kaslarý doðru çalýþmaz, bu yüzden dýþký akýmý bozulur. sebebi bilinmez. Bazý vakalarda sebep uyarýcý laksatif kullanýmýdýr.

Pelvik taban disfonksiyonu:

Pelvic taban kaslarý anal kanalý ve rektumu kontrol ederler. bu kaslarýn belli bir uyum içind eçalýþmasý gerekir. yani yukarýdan peristalsizm geldiðinde tam anal kanalý kontrol edenler gevþemeldir. bu uyum bozulursa örneðin hasta ýkýndýklça anal kanalda gevþeyeceðine daralýrsa kabýzlýk olacaktýr.

fizik_muayene

Fizik muayene ile skleroderma gibi hastalýklar anlaþýlabilir. Rektal tuþede Rektal bir kitle, anal darlýk, fissür tesbit edilebilir. karýn muayenesinde barsaklarda dýþký hissedilmesi anal , rektal veya pelvik taban kaslarý ile sorun akla gelmelidir.

Laboratuvar testleri

Dikkatli bir hikaye ve fizik muayene ve bir kaç temel test çoðu hastada yeterlidir. dirençli nadir hastada ileri tetkikler yapýlmaldýr.

Hikaye:

Aðrýlý dýþkýlama- Anal bölgede bir sorunu göterir. Anal darlama veya anal fissür düþünülmelidir.

Aþýrý ýkýnmaya raðmen zorlanma- Pelvik taban disfonksiyonunu düþündürür.

Küçük dýþkýlar- Fiber eksikliðini düþündürü. bir haftalýk fiberi yüksek diyet denenebilir.

Tane tane , bilya gibi dýþký- Ýrritabl barsak hastalýðýný düþündürür.

Ýlaç hikayesi: kabýzlýk yapan ilaçlar sorulmalýdýr.

Kan testleri:

Tiroid testleri, TSHi FT3

Kalsiyum düzeyi

Abdominal x-r:

Gaz daðýlýmý, spazm artýþlarý ve katý dýþkýlarýn izi görülebilir. çok fazla gaita imajý, çok fazla kabýzlýk demektir.

Barium grafisi:

Barsak temizliði sonrasý anüsten sývý baryum verilerek kolon görüntülenir. darlýklar, polipler, anal striktürler görülür.

Kolon transit (marker) çalýþmalarý:

Kolon geçiþ çalýþmalarýnda hastaya içinde radyoopak küçük parçacýklar içeren kapsüller içirilir. bunlar ince barsaklarda açýlýr ve markerlar daðýlrý. Beþ ila 7 gün sonra düz karýn grafisi çekilir.

Normal- Bütün markerlar gitmiþ olmalý

Pelvik taban disfonksiyonu- Markerlar rektumda toplanýr

kolonik inertia- markerlar hala tüm barsakta yayýlmýþ halde görülür.

Defekografi:

Pelvik taban disfonksiyonu tanýsýnda kullanýlýr. Anusten verilen kontrast maddesini hasta videskopik bir oturakta dýþkýlama iþlemi görüntülenir ve pelvik kaslar deðerlendirilir.

Ano-rektal motilite çalýþmalarý:

Anüsü geçerek rektuma yerleþtirilen ucunda sensörleri olan bir tüple dýþkýlama iþlemi benzer hareketler yapýlýrken basýnç ölçümleri alýnýr. Bu ölçümlere göre pelvik taban kaslarý ve bu bölge hisleri deðerlendirilebilir.

Medikal tedaviler

Tedavide en önemli nokta kabýzlýðýn hastada oluþum mekanizmasý anlamaktan geçer. Ana olarak ilaç tedavileri ve ilaç dýþý tedaviler olarak ele alýnabilir.

ÝLAÇ TEDAVÝLERÝ

Fiber diyetler (Hacim oluþturucular):

En kolay yol yenilen sebze ve meyveleri artýrmaktýr. Yeterince meyve ve sebze tüketildiði halde rahatlamayanlarda ek lif takviyesi yapýlýr. Fiber veya lifle kastedilen þeyler bitkiler tarafýndan yapýlan ve insan sindirim sistemi tarafýndan sindirilemeyen maddelerdir. Lifler üzerlerinde su tutarlar ve gaitayý yumuþatýr, hacim katarlar. Kabýzlýðýn tedavisinde merkezi bir yerleri vardýr.

Alýnan fiberlerin bir kýsmý barsak bakterileri tarafýndan kullanýlýr ve bunlar gaz üretir. Bu yüzden lif tüketenlerde bir miktar gaz artýþý olabilir. Kiþi deðiþik fiber türlerinden deneyerek kendinde en az gaz yapaný bulabilir. Fiber miktarý yavaþtan artýrýlýr, gaitada istenen düzen tutturuluncaya kadar bir-iki hafta aralarla miktar yükseltilir.  Gaz aþýrý rahatsýz edici ise fiber kaynaðý deðiþtirilir.  Fiber tüketimi ile beraber su alýmýný da artýrmak gerekir. Eksik su alýmýnda fiber sertleþir ve blokaj yapabilir.

Daha önceden barsaðýnda darlýk olduðu bilinen hastalar fiber kullanmadan önce bu durumu doktoru ile görüþmelidir. Bazý fiber ürünlerinde þeker bulunduðundan diyabet hastalarý þekersiz ürünleri tercih etmelidir.

Lubrikan laksatifler:

Kayganlaþtýrýcý laksatifler olarak da tanýmlanabilir. Bunlar barsakta gaitanýn dýþ yüzeyini kaplayabilen mineral yaðlardan oluþur. Böylece dýþkýdan su emilimin azatlýlar ve dýþký yumuþak ve kaygan kalýr. Kýsa süreli etkili tedavi için kullanýlabilir. Zira uzun süreli kullanýmda yaðda eriyen vitaminlerin emilimi bozulacaðýndan Vit A, D, E ve K emilemez. Ayrýca coumadin veya oral kontraseptif ilaç kullananlarda bu ilaçlarýn emilimi ve etkisi azalýr. Çocuk ve yaþlýlarda, yutma sorunu olabilecek kiþilerde akciðere kaçýþ olursa lipit pnömonisi geliþebilir. Bu yüzden bunlarda kullanýlmamalýdýr.

Gaita yumuþatýcýlar: (Emollient laksatifler)

Docusate adýnda bir madde içerirler. Bu madde suyun gaita içine süzülmesine ve gaitayý yumuþatmasýna yol açar. Etkisi bir iki haftada görülür. Yetersiz ise doz artýrýlabilir. Uzun süreli kullanýlabilir. Mineral yaðlarla birlikte kullanýlmamalýdýr. Bu yaðlarýn emilimini ve vücuda (karaciðer ve lenf düðümlerinde) birikerek iltihaba yol açabilir. Cerrahi sonrasý, doðum sonrasý ve kalp krizi sonrasý dönemde geçici olarak kabýzlýðý engellemek ve gaitayý yumuþak tutmak için kullanýlýr. Bu laksatifler yine hemoroid ve anal fissur durumlarýnda tercih edilebilirler.

Ozmotik laksatifler:

Ozmotik maddeler, emilmeyen ve etrafýnda su tutabilen maddelerdir. Böylece kolonda su tutarak dýþkýyý yumuþak tutarlar. En popüler ozmotik laksatif maddeler, laktuloz, sorbitol ve polietilen glikol dür. Bu maddelerde uzun süreli kullanýma uygun ve güvenlidirler. Bu maddelerin kolon bakterileri tarafýndan sindirilmesi ile gaz üretimi artabilir. Gaz üretimi ilaç azaltýlarak kontrol edilebilir. Bazý vakalarda gaz zamanla azalabilir.

Saline laksatifler:

Magnezyum, fostat ve sitrat içeren laksatiflerdir. Barsakta emilmeleri azdýr ve osmotik etki yaparlar. Bunlardan magnezyumun bir miktar uyarýcý etkisi de vardýr. Birkaç saat içinde etkilerler. Uzun süre kullanýmda önerilmez. Böbrek sorunu olanlarda magnezyum toksisitesi ve fosfat toksisitesi geliþebilir. Aþýrý ishaller sonunda kaybedilen sývý yerine konmazsa dehidratasyon geliþebilir.

Uyarýcý laksatifler (Stimulan laksatifler):

Bunlar intestinal ve kolonik kaslarý çalýþmasýný artýrýrken ayný zamanda su ve elektrolit sekresyonuna da sebep olurlar. Kuvvetli laksatiflerdir, kuvvetli ishal ile beraber su ve elektrolit kaybýna da yol açabilirler. Cascara (castor oil), Senna, Bisacodyl ve aloe bu gruptandýr. Bu gruptakiler uzun vadede kullanýmda önerilmezler zira, kolon kas ve sinirlerinde hasara yol açarak kabýzlýðýn kalýcý olmasýna sebep olabilirler. Bu aþamadan sonra artýk etkilide olamazlar. Kuru eriðinde bir miktar kolonu uyarýcý etkisi vardýr.

Tegaserod (Zelnorm):

Kolon hareketleri mekanizma olarak sinir uçlarýndan salýnan serotonin maddesine baðlýdýr. Salýnan serotonin deðiþik serotonin reseptörlerine gider. Bunlarda barsaklarýn hýzýný artýrýr veya azaltýr. Serotonin 5-HT4 reseptörleri serotonin ile uyarýlýnca barsak hareketleri yavaþlar. Yakýnda zamanda piyasada var olan tegaserod (zelmac) isimli ilaç 5-HT4 reseptörlerine baðlanýp, serotoninin bu reseptörleri uyarmasýný engelliyordu. Böylece serotonin kolonu yavaþlatamadýðýndan hýzlý bir geçiþ olmakta idi. Zelmac ayný zamanda intestinal aðrý-duyucu sinir uçlarýnýn hassasiyetini de azaltmakta idi. Bu ilaç FDA tarafýndan (.11%) lik bir kardiyovasküler olaya sebep olmasý gerekçesi ile satýþý durduruldu. Benzer kolon etkisi olan ama kardiyovasküler yan etkisi olmayan ilaç beklenmektedir.

Lubiprostone (Amitiza):

Seçici klor kanal aktivatörüdür. Ýntestinal yüzeylerden klor salýnýmýný uyarýr. Klorun ardýndan su ve sodyum iyonlarý takip eder ve gaita yumuþar. Günde iki kez alýnmakla gaita kývamý düzelir, ýkýnma azalýr. Yan etki olarak %30 hastada hafif bir bulantý yapar. Uzun vade kullanýmý hakkýnda henüz bilgi yoktur. Þubat 2006 da FDA tarafýndan erkek ve kadýnlarda onaylanmýþtýr.

Lavmanlar

Lavmanlar deðiþik mekanizmalarla etkindirler. Musluk suyu gibi sadece rektumu doldurarak etkin olanlar vardýr. Saline lavmanlar kolona su çekilmesini saðlarlar. Fleet fosfosoda lavmanlarý ise kolon kaslarýný uyarýrlar. Mineral yað ve yumuþatýcý lavmanlarda vardýr. Her birini kullaným kýlavuzlarýna uymak gerekir. Genelde birkaç dakika ile bir saat içinde dýþkýlama saðlanýr. Lavmanlarý karýn kramplarýný hissedene kadar içeride tutmaya çalýþmak gerekir. Kýsa süreli kullanýmlarda, gaita týkaçlarý durumunda  kullanýlmalarý daha uygundur. Sabunlu lavmanlar rektum mukozasýna zarar verdiklerinden kullanýlmamalýdýrlar.

Fitiller:

Lavmanlar gibi deðiþik formlarý olabilir. Bisacodyl fitiller uyarýcýdýr. Gliserin rektumu irrite ederek çalýþýr.

Deðiþik ilaçlar:

Baþka nedenlerle kullanýlan bazý ilaçlarýn ishal yen etkisi nedeni ile kabýzlýk için denendikleri bilinir.

Kolçisin:

Gut hastalýðýnda kullanýlýr. Günde 3 doz alýndýðýnda gaita yumuþar hatta ishal geliþebilir.

Misoprostol (cytotec):

Mide ülserleri engellemek için NSAÝD alan hastalarda ishal yan etkisi oluþturduðu görüldükten sonra kýsa süreli kabýzlýk tedavisinde denemiþ ve baþarýlý olmuþtur. Uzun süreli kullaným bilinmiyor.

Orlistat (Xenical):

Kilolu hastalarda yað emilimini azaltmak amacý ile kullanýlan bir ilaçtýr. Emilemeyen yaðlar barsaklarda bakteriler tarafýndan tüketilir. Bakterilerce üretilen ara maddeler ise barsak hareketlerini artýrýrlar ve barsaklarý uyarýrlar. Buda kabýzlýða iyi gelir.

ÝLAÇ DIÞI TEDAVÝLER

Egzersiz:

Kabýzlýk daha çok sedanter (Hareketsiz, oturarak) yaþayanlarda görülür. Ancak egzersizin direkt kabýzlýða faydasý da gösterilememiþtir. Bununla birlikte egzersizin diðer faydalarý nedeni ile de yapmak gerekmektedir.

Biofeedback:

Pelvik taban disfonksiyonuna baðlý kabýzlýklarda uygunsuz kas hareketlerini bir manometre aracýlýðý fark edip daha uygun kasýlmalarýn ve anal gevþemelerin nasýl saðlanacaðýný hastaya öðretmeye dayanýr.

Cerrahi:

Kolon tümörleri ile beraber olan kabýzlýkta ve tedaviye cevap vermeyen kolonik inertia hastalarýnda ve laksatif suiistimali ile geliþen katartik kolon hastalarýnda son çare cerrahi olabilir. Bunda rektum ve sigmoid býrakýlýp diðer kolon kýsýmlarý alýndýr. Ýnce barsaklar sigmoide baðlanýr. Bu cerrahileri yapmak için ince barsak hareketlerinin normal olmasý gerekir.

Elekriksel pacing:

Sakral bölge cildine yapýlacak elektriksel uyarýlar veya bir ucu kolon kas duvarýan yerleþik bir ucu dýþarýda elektrik uyarýcýsýna baðlý sistemler umut verici görünüyor, ancak rutin kullanýma girmesi için yeterince çalýþma henüz yoktur.

Kabýzlýkta tedavi deðerlendirilmesinde üç kural vardýr. Birincisi, öncelikle son zamanlarda çýkan ve giderek artan kabýzlýklarda sebebe yönelik araþtýrma yapýlmalý ve acil bir durum varsa gözden kaçýrýlmamalýdýr. Ýkinci kural, tedavi zararsýz hafif ilaçlarla baþlanmalýdýr.  Üçüncü kural, kronik kabýzlýkta basit tedavilere cevap vermiyorsa tanýsal araþtýrmalara geçilir.

Kabýzlýkta tedavi hedefi her gün dýþkýlama deðildir. Ýki- üç günde bir zorlanmadan, ýkýnmak zorunda kalmadan çýkmayý saðlamaktýr.

Hiçbir zaman dýþkýlama ihtiyacý hissedince onu baskýlamayýn. Hemen bir tuvalet bulun. Almakta olduðunuz diðer ilaçlar arasýnda kabýzlýk sebebi olabilecek ilaçlar var mý kontrol ettiriniz. Bunlarý kesmek veya deðiþtirmek mümkün mü doktorunuza sorunuz.

Lifli ve fiberli diyetleri artýrýnýz. Bunun en kolay yolu sebze ve meyve tüketimini, rafine edilmemiþ darý tipi tahýl tüketimini artýrmaktýr. Bunlar yeterli olmazsa satýlan fiber ürünlerinden alabilirsiniz. Fiberlerin etkisi bir gece de olmaz, bir iki hafta sabretmek gerekir. Bu arada oluþacak gaz ve þiþkinliðe göre fiberi azaltmak ve artýrmayý kendiniz ayarlamalýsýnýz. Fiber alýmý ile beraber su alýmýný mutlaka artýrýnýz aksi takdirde fiber katýlaþýp kabýzlýðýnýz artýrabilir.

Bu tedbirler kabýzlýðýnýzý çözmeye yetmedi ise, bunlara ek tedbirler getiriniz. Eðer, adet dönemi ile uyumlu bir þekilde belli zaman aralýlarý ile kabýzlýk varsa, ö dönemler her türlü müshili kullanabilirsiniz. Kýsa süreli kullanýmlar sorun yapmaz. Bununla birlikte uyarýcý tipte müshiller giderek artan bir kullanýma itebilir sizi, buna dikkat etmek gerekir.

Eðer kabýzlýk aralýklý deðil de daimi ise, en güvenli müshiller ozmotik laksatiflerdir. Dozlarý yavaþça artýrýlarak uygun doz bulunur. Birkaç hafta sabretmelisiniz. Baþlangýçta gaz þiþkinlik yapabilir. Merak etmeyiniz. Gerekirse doz artýrma ve azaltmayý kendiniz yapýnýz. Magnesi kalsine de osmotik laksatiflere ucuz ve etkili bir alternatif olabilir. Doz ayarlamasýna dikkat etmeli ve aþýrý ishal olma engellenmelidir.

Erik ve erik suyu hafif uyarýcý etkisinden dolayý kullanýlabilir. Kolona zarar verdiði gösterilmemiþtir. Daha kuvvetli ýyarýcýlar yukarýdaki önlemler yetmediðinde kullanýlabilirler. Diðer birçok bitkisel ürünlerde uyarýcý laksatif etkisi vardýr.  Uzun süreli kullanýmlarda dikkatli olunmalýdýr.

Giriþ
Kabýzlýk Nedir? Kabýzlýk denince ne anlamalýyýz?

Kabýzlýk tek anlmaý yoktur ve kiþiden kiþiye deðiþir.

• katý gaita yapma
• Ikýnarak yapma
• tam boþalamama hissi
• birkaç gün dýþkýlayamama
• dýþký týkacý- fekal impaction
• Ýshalle dönüþümlü kabýzlýk

bunlarýn herbiri kabýzlýktýr ve sebepleri farklý olabilir.  Ve herbirine farklý yaklaþmak gerekebilir.

Normal dýþkýlama sayýsý günde 3 defa ile 3 günde bir çýkma arasýnda kabul edilir. En kabul edilebilir olaný ise günde bir kez çýkmaktýr. üç gün çýkamamak kabýzlýk, haftada bir çýkmak ciddi kabzýlýk olarak deðerlendirilebilir.

Akut ve kronik kabýzlýk farklý algýlanmalýdýr. Akut kabýzlýk da ivedi inceleme gerekir. Özellikle beraberinde rektal kanama, zayýflama ve karýn aðrýsý, kramplar, bulantý ve kusma olan durumlarda incelemeler yapýlmalýdýr.

Öte yandan kronik kabýzlýkta basit önlemlerle rahatlama olursa rahat davranýlabilir.

Ýlaçlar: Sýklýkla göz ardý edilen ancak bir çok vakada sorun olabilen sebep ilaçlardýr.

• Narcotik analjezikler:Kodein, oxikodon, hidromorfon
• Antidepresanlar: Amitriptilin ve imipramin
• Antiepileptik ilaçlar: fenitoin, karbamezapine
• Demir preparatlarý
• Kalsiyum kanal blokerleri: diltizem, nifedipine
• Aliminyum içeren antasitler: amfojel

Ýlaçlara baðlý kabýlýðý önlemek için basit önlemler genelde yeterlidir ve ilacý kesmeye gerek kalmaz. Ancak Narkotik analjezikler yerine NSAÝD ler , TCA antidepresanlar yerine SSRI grubu antidepresanlara geçilebilir.

Alýþkanlýklar: Barsak ahreketlendiðinde sýk sýk onu baskýlamak bir süre sonra kabýlýða sebep olur. bu yüzden barsaklar hareketlendiðinde mecbur kalmadýkça ertelenmemelidir.

Diyet: fiberden fakir diyetlerde kabýlýk sebebidir. sebzeler, meyveler ve bütün tahýllar fiber ve lifden zengindir.

Laksatifler:

  Uyarýcý tipteki müshillerin aþýrý kullanýmýda kabýzlýðýn en önemli sebebplerindendir. bunlar arasýnda Senna, hint yaðý ve bazý bitkiler gelir. Bu uyarýcý müshiller kronik kullanýmda kolonun sinir uçlarýna ve kaslarýna zarar verir. buda kabýzlýða neden olur. Bu yüzden bu tip uyarýcý müshil kullanýmýnda dikkatli olunmalýdýr.

Hormonal bozukluklar:

Hipotiroidi ve hiperparatiroidi ( plasma kalsiyum seviyesini yükselterek) kabýzlýða sebep olabilir.

Bayanlarda adet dönemlerinde, yüksek estrojen ve progesteron seviyeleri kabýzlýða neden olur. Ayný sebeplerden gebelik döneminde de kabýlzýk olmaktadýr.

Kolon etkileyen hastalýklar:

Diyabet, Sikleroderma, intestinal pseudo-obstruksiyon, Hirschsprung hastalýðý ve Chagas hastalýðý. Ayrýca kolon kanseri, kolon darlýklarý kabýzlýk nedeni olabilirler.

Santral sinir sistemi hastalýklarý:

Parkinson hastalýðý, multiple skleroz, spinal kord yaralanmalarý kabýzlýk nedeni olabilir.

Kolonik inertia:

Kolonik inertia da kolon sinirleri veya kaslarý doðru çalýþmaz, bu yüzden dýþký akýmý bozulur. sebebi bilinmez. Bazý vakalarda sebep uyarýcý laksatif kullanýmýdýr.

Pelvik taban disfonksiyonu:

Pelvic taban kaslarý anal kanalý ve rektumu kontrol ederler. bu kaslarýn belli bir uyum içind eçalýþmasý gerekir. yani yukarýdan peristalsizm geldiðinde tam anal kanalý kontrol edenler gevþemeldir. bu uyum bozulursa örneðin hasta ýkýndýklça anal kanalda gevþeyeceðine daralýrsa kabýzlýk olacaktýr.

Fizik muayene ile skleroderma gibi hastalýklar anlaþýlabilir. Rektal tuþede Rektal bir kitle, anal darlýk, fissür tesbit edilebilir. karýn muayenesinde barsaklarda dýþký hissedilmesi anal , rektal veya pelvik taban kaslarý ile sorun akla gelmelidir.

Dikkatli bir hikaye ve fizik muayene ve bir kaç temel test çoðu hastada yeterlidir. dirençli nadir hastada ileri tetkikler yapýlmaldýr.

Hikaye:

Aðrýlý dýþkýlama- Anal bölgede bir sorunu göterir. Anal darlama veya anal fissür düþünülmelidir.

Aþýrý ýkýnmaya raðmen zorlanma- Pelvik taban disfonksiyonunu düþündürür.

Küçük dýþkýlar- Fiber eksikliðini düþündürü. bir haftalýk fiberi yüksek diyet denenebilir.

Tane tane , bilya gibi dýþký- Ýrritabl barsak hastalýðýný düþündürür.

Ýlaç hikayesi: kabýzlýk yapan ilaçlar sorulmalýdýr.

Kan testleri:

Tiroid testleri, TSHi FT3

Kalsiyum düzeyi

Abdominal x-r:

Gaz daðýlýmý, spazm artýþlarý ve katý dýþkýlarýn izi görülebilir. çok fazla gaita imajý, çok fazla kabýzlýk demektir.

Barium grafisi:

Barsak temizliði sonrasý anüsten sývý baryum verilerek kolon görüntülenir. darlýklar, polipler, anal striktürler görülür.

Kolon transit (marker) çalýþmalarý:

Kolon geçiþ çalýþmalarýnda hastaya içinde radyoopak küçük parçacýklar içeren kapsüller içirilir. bunlar ince barsaklarda açýlýr ve markerlar daðýlrý. Beþ ila 7 gün sonra düz karýn grafisi çekilir.

Normal- Bütün markerlar gitmiþ olmalý

Pelvik taban disfonksiyonu- Markerlar rektumda toplanýr

kolonik inertia- markerlar hala tüm barsakta yayýlmýþ halde görülür.

Defekografi:

Pelvik taban disfonksiyonu tanýsýnda kullanýlýr. Anusten verilen kontrast maddesini hasta videskopik bir oturakta dýþkýlama iþlemi görüntülenir ve pelvik kaslar deðerlendirilir.

Ano-rektal motilite çalýþmalarý:

Anüsü geçerek rektuma yerleþtirilen ucunda sensörleri olan bir tüple dýþkýlama iþlemi benzer hareketler yapýlýrken basýnç ölçümleri alýnýr. Bu ölçümlere göre pelvik taban kaslarý ve bu bölge hisleri deðerlendirilebilir.

Tedavide en önemli nokta kabýzlýðýn hastada oluþum mekanizmasý anlamaktan geçer. Ana olarak ilaç tedavileri ve ilaç dýþý tedaviler olarak ele alýnabilir.

ÝLAÇ TEDAVÝLERÝ

Fiber diyetler (Hacim oluþturucular):

En kolay yol yenilen sebze ve meyveleri artýrmaktýr. Yeterince meyve ve sebze tüketildiði halde rahatlamayanlarda ek lif takviyesi yapýlýr. Fiber veya lifle kastedilen þeyler bitkiler tarafýndan yapýlan ve insan sindirim sistemi tarafýndan sindirilemeyen maddelerdir. Lifler üzerlerinde su tutarlar ve gaitayý yumuþatýr, hacim katarlar. Kabýzlýðýn tedavisinde merkezi bir yerleri vardýr.

Alýnan fiberlerin bir kýsmý barsak bakterileri tarafýndan kullanýlýr ve bunlar gaz üretir. Bu yüzden lif tüketenlerde bir miktar gaz artýþý olabilir. Kiþi deðiþik fiber türlerinden deneyerek kendinde en az gaz yapaný bulabilir. Fiber miktarý yavaþtan artýrýlýr, gaitada istenen düzen tutturuluncaya kadar bir-iki hafta aralarla miktar yükseltilir.  Gaz aþýrý rahatsýz edici ise fiber kaynaðý deðiþtirilir.  Fiber tüketimi ile beraber su alýmýný da artýrmak gerekir. Eksik su alýmýnda fiber sertleþir ve blokaj yapabilir.

Daha önceden barsaðýnda darlýk olduðu bilinen hastalar fiber kullanmadan önce bu durumu doktoru ile görüþmelidir. Bazý fiber ürünlerinde þeker bulunduðundan diyabet hastalarý þekersiz ürünleri tercih etmelidir.

Lubrikan laksatifler:

Kayganlaþtýrýcý laksatifler olarak da tanýmlanabilir. Bunlar barsakta gaitanýn dýþ yüzeyini kaplayabilen mineral yaðlardan oluþur. Böylece dýþkýdan su emilimin azatlýlar ve dýþký yumuþak ve kaygan kalýr. Kýsa süreli etkili tedavi için kullanýlabilir. Zira uzun süreli kullanýmda yaðda eriyen vitaminlerin emilimi bozulacaðýndan Vit A, D, E ve K emilemez. Ayrýca coumadin veya oral kontraseptif ilaç kullananlarda bu ilaçlarýn emilimi ve etkisi azalýr. Çocuk ve yaþlýlarda, yutma sorunu olabilecek kiþilerde akciðere kaçýþ olursa lipit pnömonisi geliþebilir. Bu yüzden bunlarda kullanýlmamalýdýr.

Gaita yumuþatýcýlar: (Emollient laksatifler)

Docusate adýnda bir madde içerirler. Bu madde suyun gaita içine süzülmesine ve gaitayý yumuþatmasýna yol açar. Etkisi bir iki haftada görülür. Yetersiz ise doz artýrýlabilir. Uzun süreli kullanýlabilir. Mineral yaðlarla birlikte kullanýlmamalýdýr. Bu yaðlarýn emilimini ve vücuda (karaciðer ve lenf düðümlerinde) birikerek iltihaba yol açabilir. Cerrahi sonrasý, doðum sonrasý ve kalp krizi sonrasý dönemde geçici olarak kabýzlýðý engellemek ve gaitayý yumuþak tutmak için kullanýlýr. Bu laksatifler yine hemoroid ve anal fissur durumlarýnda tercih edilebilirler.

Ozmotik laksatifler:

Ozmotik maddeler, emilmeyen ve etrafýnda su tutabilen maddelerdir. Böylece kolonda su tutarak dýþkýyý yumuþak tutarlar. En popüler ozmotik laksatif maddeler, laktuloz, sorbitol ve polietilen glikol dür. Bu maddelerde uzun süreli kullanýma uygun ve güvenlidirler. Bu maddelerin kolon bakterileri tarafýndan sindirilmesi ile gaz üretimi artabilir. Gaz üretimi ilaç azaltýlarak kontrol edilebilir. Bazý vakalarda gaz zamanla azalabilir.

Saline laksatifler:

Magnezyum, fostat ve sitrat içeren laksatiflerdir. Barsakta emilmeleri azdýr ve osmotik etki yaparlar. Bunlardan magnezyumun bir miktar uyarýcý etkisi de vardýr. Birkaç saat içinde etkilerler. Uzun süre kullanýmda önerilmez. Böbrek sorunu olanlarda magnezyum toksisitesi ve fosfat toksisitesi geliþebilir. Aþýrý ishaller sonunda kaybedilen sývý yerine konmazsa dehidratasyon geliþebilir.

Uyarýcý laksatifler (Stimulan laksatifler):

Bunlar intestinal ve kolonik kaslarý çalýþmasýný artýrýrken ayný zamanda su ve elektrolit sekresyonuna da sebep olurlar. Kuvvetli laksatiflerdir, kuvvetli ishal ile beraber su ve elektrolit kaybýna da yol açabilirler. Cascara (castor oil), Senna, Bisacodyl ve aloe bu gruptandýr. Bu gruptakiler uzun vadede kullanýmda önerilmezler zira, kolon kas ve sinirlerinde hasara yol açarak kabýzlýðýn kalýcý olmasýna sebep olabilirler. Bu aþamadan sonra artýk etkilide olamazlar. Kuru eriðinde bir miktar kolonu uyarýcý etkisi vardýr.

Tegaserod (Zelnorm):

Kolon hareketleri mekanizma olarak sinir uçlarýndan salýnan serotonin maddesine baðlýdýr. Salýnan serotonin deðiþik serotonin reseptörlerine gider. Bunlarda barsaklarýn hýzýný artýrýr veya azaltýr. Serotonin 5-HT4 reseptörleri serotonin ile uyarýlýnca barsak hareketleri yavaþlar. Yakýnda zamanda piyasada var olan tegaserod (zelmac) isimli ilaç 5-HT4 reseptörlerine baðlanýp, serotoninin bu reseptörleri uyarmasýný engelliyordu. Böylece serotonin kolonu yavaþlatamadýðýndan hýzlý bir geçiþ olmakta idi. Zelmac ayný zamanda intestinal aðrý-duyucu sinir uçlarýnýn hassasiyetini de azaltmakta idi. Bu ilaç FDA tarafýndan (.11%) lik bir kardiyovasküler olaya sebep olmasý gerekçesi ile satýþý durduruldu. Benzer kolon etkisi olan ama kardiyovasküler yan etkisi olmayan ilaç beklenmektedir.

Lubiprostone (Amitiza):

Seçici klor kanal aktivatörüdür. Ýntestinal yüzeylerden klor salýnýmýný uyarýr. Klorun ardýndan su ve sodyum iyonlarý takip eder ve gaita yumuþar. Günde iki kez alýnmakla gaita kývamý düzelir, ýkýnma azalýr. Yan etki olarak %30 hastada hafif bir bulantý yapar. Uzun vade kullanýmý hakkýnda henüz bilgi yoktur. Þubat 2006 da FDA tarafýndan erkek ve kadýnlarda onaylanmýþtýr.

Lavmanlar

Lavmanlar deðiþik mekanizmalarla etkindirler. Musluk suyu gibi sadece rektumu doldurarak etkin olanlar vardýr. Saline lavmanlar kolona su çekilmesini saðlarlar. Fleet fosfosoda lavmanlarý ise kolon kaslarýný uyarýrlar. Mineral yað ve yumuþatýcý lavmanlarda vardýr. Her birini kullaným kýlavuzlarýna uymak gerekir. Genelde birkaç dakika ile bir saat içinde dýþkýlama saðlanýr. Lavmanlarý karýn kramplarýný hissedene kadar içeride tutmaya çalýþmak gerekir. Kýsa süreli kullanýmlarda, gaita týkaçlarý durumunda  kullanýlmalarý daha uygundur. Sabunlu lavmanlar rektum mukozasýna zarar verdiklerinden kullanýlmamalýdýrlar.

Fitiller:

Lavmanlar gibi deðiþik formlarý olabilir. Bisacodyl fitiller uyarýcýdýr. Gliserin rektumu irrite ederek çalýþýr.

Deðiþik ilaçlar:

Baþka nedenlerle kullanýlan bazý ilaçlarýn ishal yen etkisi nedeni ile kabýzlýk için denendikleri bilinir.

Kolçisin:

Gut hastalýðýnda kullanýlýr. Günde 3 doz alýndýðýnda gaita yumuþar hatta ishal geliþebilir.

Misoprostol (cytotec):

Mide ülserleri engellemek için NSAÝD alan hastalarda ishal yan etkisi oluþturduðu görüldükten sonra kýsa süreli kabýzlýk tedavisinde denemiþ ve baþarýlý olmuþtur. Uzun süreli kullaným bilinmiyor.

Orlistat (Xenical):

Kilolu hastalarda yað emilimini azaltmak amacý ile kullanýlan bir ilaçtýr. Emilemeyen yaðlar barsaklarda bakteriler tarafýndan tüketilir. Bakterilerce üretilen ara maddeler ise barsak hareketlerini artýrýrlar ve barsaklarý uyarýrlar. Buda kabýzlýða iyi gelir.

ÝLAÇ DIÞI TEDAVÝLER

Egzersiz:

Kabýzlýk daha çok sedanter (Hareketsiz, oturarak) yaþayanlarda görülür. Ancak egzersizin direkt kabýzlýða faydasý da gösterilememiþtir. Bununla birlikte egzersizin diðer faydalarý nedeni ile de yapmak gerekmektedir.

Biofeedback:

Pelvik taban disfonksiyonuna baðlý kabýzlýklarda uygunsuz kas hareketlerini bir manometre aracýlýðý fark edip daha uygun kasýlmalarýn ve anal gevþemelerin nasýl saðlanacaðýný hastaya öðretmeye dayanýr.

Cerrahi:

Kolon tümörleri ile beraber olan kabýzlýkta ve tedaviye cevap vermeyen kolonik inertia hastalarýnda ve laksatif suiistimali ile geliþen katartik kolon hastalarýnda son çare cerrahi olabilir. Bunda rektum ve sigmoid býrakýlýp diðer kolon kýsýmlarý alýndýr. Ýnce barsaklar sigmoide baðlanýr. Bu cerrahileri yapmak için ince barsak hareketlerinin normal olmasý gerekir.

Elekriksel pacing:

Sakral bölge cildine yapýlacak elektriksel uyarýlar veya bir ucu kolon kas duvarýan yerleþik bir ucu dýþarýda elektrik uyarýcýsýna baðlý sistemler umut verici görünüyor, ancak rutin kullanýma girmesi için yeterince çalýþma henüz yoktur.

Kabýzlýkta tedavi deðerlendirilmesinde üç kural vardýr. Birincisi, öncelikle son zamanlarda çýkan ve giderek artan kabýzlýklarda sebebe yönelik araþtýrma yapýlmalý ve acil bir durum varsa gözden kaçýrýlmamalýdýr. Ýkinci kural, tedavi zararsýz hafif ilaçlarla baþlanmalýdýr.  Üçüncü kural, kronik kabýzlýkta basit tedavilere cevap vermiyorsa tanýsal araþtýrmalara geçilir.

Kabýzlýkta tedavi hedefi her gün dýþkýlama deðildir. Ýki- üç günde bir zorlanmadan, ýkýnmak zorunda kalmadan çýkmayý saðlamaktýr.

Hiçbir zaman dýþkýlama ihtiyacý hissedince onu baskýlamayýn. Hemen bir tuvalet bulun. Almakta olduðunuz diðer ilaçlar arasýnda kabýzlýk sebebi olabilecek ilaçlar var mý kontrol ettiriniz. Bunlarý kesmek veya deðiþtirmek mümkün mü doktorunuza sorunuz.

Lifli ve fiberli diyetleri artýrýnýz. Bunun en kolay yolu sebze ve meyve tüketimini, rafine edilmemiþ darý tipi tahýl tüketimini artýrmaktýr. Bunlar yeterli olmazsa satýlan fiber ürünlerinden alabilirsiniz. Fiberlerin etkisi bir gece de olmaz, bir iki hafta sabretmek gerekir. Bu arada oluþacak gaz ve þiþkinliðe göre fiberi azaltmak ve artýrmayý kendiniz ayarlamalýsýnýz. Fiber alýmý ile beraber su alýmýný mutlaka artýrýnýz aksi takdirde fiber katýlaþýp kabýzlýðýnýz artýrabilir.

Bu tedbirler kabýzlýðýnýzý çözmeye yetmedi ise, bunlara ek tedbirler getiriniz. Eðer, adet dönemi ile uyumlu bir þekilde belli zaman aralýlarý ile kabýzlýk varsa, ö dönemler her türlü müshili kullanabilirsiniz. Kýsa süreli kullanýmlar sorun yapmaz. Bununla birlikte uyarýcý tipte müshiller giderek artan bir kullanýma itebilir sizi, buna dikkat etmek gerekir.

Eðer kabýzlýk aralýklý deðil de daimi ise, en güvenli müshiller ozmotik laksatiflerdir. Dozlarý yavaþça artýrýlarak uygun doz bulunur. Birkaç hafta sabretmelisiniz. Baþlangýçta gaz þiþkinlik yapabilir. Merak etmeyiniz. Gerekirse doz artýrma ve azaltmayý kendiniz yapýnýz. Magnesi kalsine de osmotik laksatiflere ucuz ve etkili bir alternatif olabilir. Doz ayarlamasýna dikkat etmeli ve aþýrý ishal olma engellenmelidir.

Erik ve erik suyu hafif uyarýcý etkisinden dolayý kullanýlabilir. Kolona zarar verdiði gösterilmemiþtir. Daha kuvvetli ýyarýcýlar yukarýdaki önlemler yetmediðinde kullanýlabilirler. Diðer birçok bitkisel ürünlerde uyarýcý laksatif etkisi vardýr.  Uzun süreli kullanýmlarda dikkatli olunmalýdýr.