x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Her kanserin türünün kendine özgü bir davranýþ þekli (tarzý) vardýr.
Serviks kanseri, rahim aðzýnda yerleþtikten sonra derinlere doðru ilerleyerek komþu doku ve organlara yayýlabilir. Rahim aðzý etrafýnda geniþ bir kan ve lenf damarlarý aðý vardýr.
Böbreklerden idrar torbasýna ilerleyen idrar yollarý da (üreterler) rahim aðzýna çok yakýndan geçer. Ýlerlemiþ olgularda bu dokular hastalýðýn ilerlemesi ile birlikte etkilenerek týkanmalarla sonuçlanýp, bu þekilde böbreklerde anormal geniþlemeler (Hidronefroz) ve idrar kanallarýnda þiþme ve geniþlemeler (Hidroureter) ortaya çýkabilmektedir.
Ayrýca lenf damarlarýnýn tutulumu ile kanser hücreleri vücudun baþka uzak bölgelerine de yayýlabilmekte yani "metastaz" yapabilmektedir.
Metastaz durumlarýnda tedavi daha da zorlaþmaktadýr.
Servikste Kanser Nasýl Geliþir?
Serviks rahimin dýþ dünya ile olan baðlantýsýdýr. Vajina ile birlikte serviksin içteki kanal kýsmý, "mukoza" adý verilen bir tür cilt dokusu ile kaplýdýr.
Servikal mukoza beþ katlý mikroskopik tabakadan oluþur. Sürekli olarak bu tabakalarda yeni hücreler yapýlmakta ve en dýþ tabakadaki hücreler dökülerek alt tabakalar yukarýya doðru yükselmektedir. Bu büyüme ve yukarýya doðru olan göç esnasýnda hücrelerde normal dýþý "atipik deðiþimler" olabilir. Bu deðiþimlere "displazi" adý verilir.
Var olan hücrelerin atipi göstermeden baþka bir tür hücreye dönüþmesine ise "metaplazi" ismi verilir. Metaplazi normalde de görülebilen, daha çok enfeksiyon, irritasyon gibi durumlara ikincil olarak geliþen ve nispeten benign (iyi tarzlý) bir tabloyken, displazi ileride kansere dönüþme potansiyeli olan anormal bir durumdur.
Pek çok durumda rahim aðzý yaralarý da serviksin kanseröz durumlarýyla karýþabilmektedir.
Serviks Kanserini Baþlatan Unsur
Serviks kanserini baþlatan en önemli neden cinsel yolla bulaþan bir virüs olan HPV (Ýnsan papilloma virüsü) ’dür. HPV enfeksiyonlarý tüm dünya ile birlikte ülkemizde de artmaktadýr. HPV’nin 100’ün üzerinde deðiþik tipi olmasýna raðmen kanser yapan tipleri (sýklýk sýrasýna göre) 16, 18, 45,31 ve 33’dür. Tip 16 cervikal kanserlerin %60’ýndan sorumlu iken, tip 18 %15’inden sorumlu tutulmaktadýr.
Rahim Aðzý Kanserlerinde Taný
Rahim aðzý (serviks) kanserinin erken dönemlerinde pek fazla þikayet olmayabilir. Çoðu kadýn hastalýk iyice ilerleyip baþka organlarýn çalýþmasýný engellemeye baþlayýncaya kadar hastalýðýndan habersizdir. Erken evrelerinde bile aðrý þikayeti olmayabilir.
Genellikle ilk þikayetler iliþki sonrasýnda olan lekelenme tarzýndaki kanamalardýr.
Kanser hücreleri rahim aðzý bölgesinde oluþtuktan sonra yýllar içersinde yavaþ bir þekilde ilerleyerek etraflarýndaki normal hücreleri ve dokularý da kansere çevirecek þekilde büyür. Belirli bir büyüklüðe ulaþtýktan sonra ancak rahatsýzlýklar baþlar. Þikayetler oluþunca genelde kanser hücreleri geniþ bir alana yayýlmýþtýr.
Serviks kanserinin erken dönemlerinde yakalanmasý rutin olarak yýlda bir kez yapýlan Pap-smear testi ile mümkündür. Bu test ile henüz baþlangýç aþamasýndaki kanser tanýnmakta ve tedavisi de baþarýlý olmaktadýr.
Pap-smear testi servikal kanserlerin % 90’ýný erken dönemde yakalayabilir. Geliþmiþ ülkelerde cinsel aktif kadýnlarýn yýlda bir kez smear testi yaptýrmasý zorunlu hale getirildikten sonra serviks kanserlerinden ölüm oraný %50-70 oranýnda azalmýþtýr.
Cinsel aktif kadýnlarýn yýllýk olarak smear testi yaptýrmalarý serviks kanserinin erken tanýsý açýsýndan hayati önem taþýmaktadýr. Smear testinin kanser açýsýndan pozitif çýkmasý durumunda kesin taný için seviksten biopsi alýnmasý gerekmektedir. Biopsi iþleminin rahim aðzýný bir mikroskop gibi büyüten "kolposkop" denen cihaz eþliðinde yapýlmasý daha uygundur.
Servikal biopsi alýmý tek tek þüpheli bölgelerden parça alýnmasý ve serviks içi kanalýnýn ince bir küretle kazýnmasý ( Punch biopsi+endo servikal kürtaj) þeklinde olabileceði gibi rahim aðzýnýn bir bütün halinde çýkarýlmasýný saðlayan "LEEP uygulamasý" ile de olabilir. Her iki uygulama da aðrýsýzdýr.
Alýnan örnekler patolojik incelemeye alýnýr. Bu incelemede kanser hücrelerinin varlýðý, kanser varsa bu hücrelerin tipi (adeno kanser, squamoz kanser), farklýlaþma derecesi ile kanserin yüzeyel ve derine doðru ne kadar yayýldýðýna bakýlýr.
Kadýnda servikal kanser varsa daha sonraki aþamada hastalýðýn yayýlma derecesine bakýlýr. Bu amaçla IVP (ilaçlý böbrek filmi), rekto-sigmoidoskopi (son barsaklarýn incelenmesi), akciðer röntgeni ve batýn ultrasonu rutin olarak uygulanýr.
Gerekli görüldüðünde Bilgisayarlý Tomografi (BT), mesane incelenmesi ve kalýn barsak filmi (sigmoidoskopi) de tetkiklere eklenebilir.
Rahim aðzý (Serviks) kanserlerinde erken taný ile hayat kurtaran Pap-smear testi büyük önem taþýmaktadýr.
Rahim Aðzý (Serviks) Kanserlerinde Tedavi
Serviks kanserini tedavisi hastalýðýn evresine baðlýdýr. Eðer kanser dokusu sevikste milimetrik ölçüler içersinde sýnýrlý ise buna "in situ serviks kanseri" denmektedir. Bu durumda eðer kadýnýn çocuk istemi varsa, lokal olarak serviks "konizasyon" denilen bir iþlemle koni þeklinde çýkartýlýr. Kadýnýn çocuk istemi yoksa rahim tamamen alýnabilir.
Kanser yayýlýmý çevre dokularý da içerisine almýþsa bu durumda çevre dokularý da içersine alacak bir þekilde geniþ bir cerrahi iþlem uygulanýr. Bu iþlemde rahim ve alt karýn bölgesindeki lenf bezleri çýkartýlýr.
Radyasyon (ýþýn) tedavisi ilerlemiþ serviks kanserinde oldukça etkili bir iþlemdir. Iþýn tedavisi cerrahi iþlem uygulanmýþ hastalarda yardýmcý tedavi veya cerrahi uygulanamayacak kadar yayýlmýþ hastalarda esas tedavi olarak kullanýlmaktadýr.
Serviks kanserinde ilaç tedavisi (kemoterapi) çok sýk olmasa da bazý durumlarda kullanýlabilmektedir.
Son yýllarda serviks kanserlerine neden olan HPV (Ýnsan Papilloma Virus) ile ilgili teropotik (tedavi amaçlý) aþý geliiþtirme çalýþmalarý da umut vericidir.
Teropotik amaçlý HPV aþýlarýndaki amaç E6 ve E7 proteinleri sayesinde vucudun immun (baðýþýklýk) sistemini ve T Lenfositleri harekete geçirerek anti-tümör etki oluþturmaktýr. Çünkü servikal kanserler HPV kökenli tümörler olduðundan özellikle HPV E6 ve E7 proteinlerini bol miktarda içermektedirler.
KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ
Kadýn
üreme organlarýndan "serviks" rahim ile vagenin birleþtiði bölge olup
rahmin alt bölümünü içerir. Vaginadan bakýldýðýnda vagenin sonunda bir
yarým küre þeklindedir.
Merkezindeki kanal (servikal kanal) aracýlýðý ile rahim içi boþluk vagene açýlýr. Bu boþluktan da adet kaný dýþarý atýlýr. (Yandaki Resim- Normal serviks görünümü)
Rahim aðzý yani "serviks kanserleri", kadýn üreme sistemi
kanserleri arasýnda ikinci sýklýkla görülmektedir. Çoðunlukla 35-55 yaþ
arasý kadýnlarýnda görülmektedir. Dünyada heryýl yaklaþýk 500 bin kiþi
serviks kanserine yakalanmakta ve yakalananlarýn yarýsý ölmektedir.
Bu kanserlerin nedeni büyük bir olasýlýkla "Human Papilloma Virusu’nun (HPV)" neden olduðu bir enfeksiyondur. Bu virüs cinsel iliþki ile bulaþmaktadýr.
Kanser hücreleri vücudun içinde ve dýþýndaki dokularý döþeyen hücrelerden geliþmektedir (epitel hücresi). Bu döþeyici hücreler deri benzeri "çok katlý yassý epitel (Squamoz)" ve "salgý yapma özelliði olan epitel (Adenoid)" olmak üzere iki grupta incelenebilir.
Ýþte bu iki tip hücre grubundan farklý davranýþ özelliði gösteren kanserler geliþebilir. (Yandaki resim- Cerviks kanseri görünümü)
Serviks kanserlerinin yaklaþýk olarak % 85’i çok katlý yassý epitelinden geliþen squamoz kanserlerdir. Adeno kanserler ise daha az oranda görülür. Bazen, her iki hücre tipinin de bir arada bulunduðu adeno-squamoz kanserler de izlenmektedir.Her kanserin türünün kendine özgü bir davranýþ þekli (tarzý) vardýr.
Serviks kanseri, rahim aðzýnda yerleþtikten sonra derinlere doðru ilerleyerek komþu doku ve organlara yayýlabilir. Rahim aðzý etrafýnda geniþ bir kan ve lenf damarlarý aðý vardýr.
Böbreklerden idrar torbasýna ilerleyen idrar yollarý da (üreterler) rahim aðzýna çok yakýndan geçer. Ýlerlemiþ olgularda bu dokular hastalýðýn ilerlemesi ile birlikte etkilenerek týkanmalarla sonuçlanýp, bu þekilde böbreklerde anormal geniþlemeler (Hidronefroz) ve idrar kanallarýnda þiþme ve geniþlemeler (Hidroureter) ortaya çýkabilmektedir.
Ayrýca lenf damarlarýnýn tutulumu ile kanser hücreleri vücudun baþka uzak bölgelerine de yayýlabilmekte yani "metastaz" yapabilmektedir.
Metastaz durumlarýnda tedavi daha da zorlaþmaktadýr.
Servikste Kanser Nasýl Geliþir?
Serviks rahimin dýþ dünya ile olan baðlantýsýdýr. Vajina ile birlikte serviksin içteki kanal kýsmý, "mukoza" adý verilen bir tür cilt dokusu ile kaplýdýr.
Servikal mukoza beþ katlý mikroskopik tabakadan oluþur. Sürekli olarak bu tabakalarda yeni hücreler yapýlmakta ve en dýþ tabakadaki hücreler dökülerek alt tabakalar yukarýya doðru yükselmektedir. Bu büyüme ve yukarýya doðru olan göç esnasýnda hücrelerde normal dýþý "atipik deðiþimler" olabilir. Bu deðiþimlere "displazi" adý verilir.
Var olan hücrelerin atipi göstermeden baþka bir tür hücreye dönüþmesine ise "metaplazi" ismi verilir. Metaplazi normalde de görülebilen, daha çok enfeksiyon, irritasyon gibi durumlara ikincil olarak geliþen ve nispeten benign (iyi tarzlý) bir tabloyken, displazi ileride kansere dönüþme potansiyeli olan anormal bir durumdur.
Pek çok durumda rahim aðzý yaralarý da serviksin kanseröz durumlarýyla karýþabilmektedir.
Serviks Kanserini Baþlatan Unsur
Serviks kanserini baþlatan en önemli neden cinsel yolla bulaþan bir virüs olan HPV (Ýnsan papilloma virüsü) ’dür. HPV enfeksiyonlarý tüm dünya ile birlikte ülkemizde de artmaktadýr. HPV’nin 100’ün üzerinde deðiþik tipi olmasýna raðmen kanser yapan tipleri (sýklýk sýrasýna göre) 16, 18, 45,31 ve 33’dür. Tip 16 cervikal kanserlerin %60’ýndan sorumlu iken, tip 18 %15’inden sorumlu tutulmaktadýr.
Epidemiyolojik çalýþmalarda HPV tiplemesi önemli olup bu laboratuar koþullarýnda PCR (Polimerase Chain Reaction) denilen bir yöntemle yapýlmaktadýr.
HPV enfeksiyonlarýnýn cinsel yolla geçen ancak kanser yapma eðilimi çok çok az olan iki tipiden birisi Tip 6, diðeri ise Tip 11 ’dir. Her iki tipin ortak özelliði de insanlarda cinsel yolla geçen genital siðillere yol açmasýdýr.Rahim Aðzý Kanserlerinde Taný
Rahim aðzý (serviks) kanserinin erken dönemlerinde pek fazla þikayet olmayabilir. Çoðu kadýn hastalýk iyice ilerleyip baþka organlarýn çalýþmasýný engellemeye baþlayýncaya kadar hastalýðýndan habersizdir. Erken evrelerinde bile aðrý þikayeti olmayabilir.
Genellikle ilk þikayetler iliþki sonrasýnda olan lekelenme tarzýndaki kanamalardýr.
Kanser hücreleri rahim aðzý bölgesinde oluþtuktan sonra yýllar içersinde yavaþ bir þekilde ilerleyerek etraflarýndaki normal hücreleri ve dokularý da kansere çevirecek þekilde büyür. Belirli bir büyüklüðe ulaþtýktan sonra ancak rahatsýzlýklar baþlar. Þikayetler oluþunca genelde kanser hücreleri geniþ bir alana yayýlmýþtýr.
Serviks kanserinin erken dönemlerinde yakalanmasý rutin olarak yýlda bir kez yapýlan Pap-smear testi ile mümkündür. Bu test ile henüz baþlangýç aþamasýndaki kanser tanýnmakta ve tedavisi de baþarýlý olmaktadýr.
Pap-smear testi servikal kanserlerin % 90’ýný erken dönemde yakalayabilir. Geliþmiþ ülkelerde cinsel aktif kadýnlarýn yýlda bir kez smear testi yaptýrmasý zorunlu hale getirildikten sonra serviks kanserlerinden ölüm oraný %50-70 oranýnda azalmýþtýr.
Cinsel aktif kadýnlarýn yýllýk olarak smear testi yaptýrmalarý serviks kanserinin erken tanýsý açýsýndan hayati önem taþýmaktadýr. Smear testinin kanser açýsýndan pozitif çýkmasý durumunda kesin taný için seviksten biopsi alýnmasý gerekmektedir. Biopsi iþleminin rahim aðzýný bir mikroskop gibi büyüten "kolposkop" denen cihaz eþliðinde yapýlmasý daha uygundur.
Servikal biopsi alýmý tek tek þüpheli bölgelerden parça alýnmasý ve serviks içi kanalýnýn ince bir küretle kazýnmasý ( Punch biopsi+endo servikal kürtaj) þeklinde olabileceði gibi rahim aðzýnýn bir bütün halinde çýkarýlmasýný saðlayan "LEEP uygulamasý" ile de olabilir. Her iki uygulama da aðrýsýzdýr.
Alýnan örnekler patolojik incelemeye alýnýr. Bu incelemede kanser hücrelerinin varlýðý, kanser varsa bu hücrelerin tipi (adeno kanser, squamoz kanser), farklýlaþma derecesi ile kanserin yüzeyel ve derine doðru ne kadar yayýldýðýna bakýlýr.
Kadýnda servikal kanser varsa daha sonraki aþamada hastalýðýn yayýlma derecesine bakýlýr. Bu amaçla IVP (ilaçlý böbrek filmi), rekto-sigmoidoskopi (son barsaklarýn incelenmesi), akciðer röntgeni ve batýn ultrasonu rutin olarak uygulanýr.
Gerekli görüldüðünde Bilgisayarlý Tomografi (BT), mesane incelenmesi ve kalýn barsak filmi (sigmoidoskopi) de tetkiklere eklenebilir.
Rahim aðzý (Serviks) kanserlerinde erken taný ile hayat kurtaran Pap-smear testi büyük önem taþýmaktadýr.
Rahim Aðzý (Serviks) Kanserlerinde Tedavi
Serviks kanserini tedavisi hastalýðýn evresine baðlýdýr. Eðer kanser dokusu sevikste milimetrik ölçüler içersinde sýnýrlý ise buna "in situ serviks kanseri" denmektedir. Bu durumda eðer kadýnýn çocuk istemi varsa, lokal olarak serviks "konizasyon" denilen bir iþlemle koni þeklinde çýkartýlýr. Kadýnýn çocuk istemi yoksa rahim tamamen alýnabilir.
Kanser yayýlýmý çevre dokularý da içerisine almýþsa bu durumda çevre dokularý da içersine alacak bir þekilde geniþ bir cerrahi iþlem uygulanýr. Bu iþlemde rahim ve alt karýn bölgesindeki lenf bezleri çýkartýlýr.
Radyasyon (ýþýn) tedavisi ilerlemiþ serviks kanserinde oldukça etkili bir iþlemdir. Iþýn tedavisi cerrahi iþlem uygulanmýþ hastalarda yardýmcý tedavi veya cerrahi uygulanamayacak kadar yayýlmýþ hastalarda esas tedavi olarak kullanýlmaktadýr.
Serviks kanserinde ilaç tedavisi (kemoterapi) çok sýk olmasa da bazý durumlarda kullanýlabilmektedir.
Son yýllarda serviks kanserlerine neden olan HPV (Ýnsan Papilloma Virus) ile ilgili teropotik (tedavi amaçlý) aþý geliiþtirme çalýþmalarý da umut vericidir.
Teropotik amaçlý HPV aþýlarýndaki amaç E6 ve E7 proteinleri sayesinde vucudun immun (baðýþýklýk) sistemini ve T Lenfositleri harekete geçirerek anti-tümör etki oluþturmaktýr. Çünkü servikal kanserler HPV kökenli tümörler olduðundan özellikle HPV E6 ve E7 proteinlerini bol miktarda içermektedirler.
KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ