Genel Bilgiler

Rahim Ýçi Araç (RÝA) veya daha sýk olarak spiral adý ile bilinen ve dünyada korunma tercihi olarak en sýklýkla kullanýlan bu araçlar; hem spermleri öldürüp tüplere geçiþlerini engelleyerek hem de her þeye raðmen tüplerde oluþan döllenmiþ bir yumurtanýn rahim içine yuvalanmasýný önleyerek etki ederler.

Genellikle ’T’ þekilli aletler olup plastik elemanýn etrafýna bakýr tel sarýlýdýr. Ayrýca alt uçta iki adet ip bulunur. Bu ipler spiralin kontrolünde ve çýkarýlmasýnda kullanýlýr.

Dünya üzerinde sýkça kullanýlan RÝA’larýn hemen hepsinde polietilen gövde üzerinde baryum sülfat adý verilen bir madde kaplýdýr. Baryum sülfatýn amacý RÝA’nýn röntgen filmlerinde görülebilmesini saðlamaktýr.

Bazý spirallerde ise bakýr yerine progesteron hormonu eklenmiþtir. Progesteronlu RÝA ’larýn normal RÝA’lara göre üstünlüðü kanama miktarýný azaltmalarýdýr. Çünkü diðer tüm spiraller adet kanamasýný özellikle takýldýktan sonraki ilk 3-4 ay boyunca arttýrlar. Progesteronlu spirallerin dezavantajý ise daha pahalý olmalarýdýr.

Rahim içine yerleþtirildiði andan itibaren RÝA, burada yabancý bir madde olarak algýlanýr ve bölgede "enflamasyon" denilen bir reaksiyon oluþturur. Bu reaksiyon rahim içine ulaþan spermlerin etkisiz hale gelmesini saðlayarak gebeliði önler.

RÝA’ lar takýlýr takýlmaz korumaya baþlar ve çýkarýldýklarý andan itibaren koruyuculuklarý biter. Koruyuculuk süresi deðiþkendir. Bu süre genellikle 5-10 yýl arasýnda olmakla birlikte, etkinliði arttýrmak için ve koruyuculuðu garanti altýna almak için spirallerin 5 yýlda bir deðiþtirilmesi uygundur.

Koruyuculuk oranlarý oldukça yüksektir; ancak hiçbir yöntem gibi %100 deðildir. Kullanan 100 kadýndan bir yýl içinde biri gebe kalýr.

Ýlk doktor görüþmesinde dikkatli bir sorgulama ve jinekolojik muayene yapýlýr. Gerekirse smear alýnýr. RÝA kullanýlmasýna engel teþkil edecek bir durum yoksa takýlacak gün belirlenir.

Genellikle aðrý vermeyen bir iþlemdir. Çok aðrý duyulursa doktor iþlemden önce bölgeye az miktarda lokal anestezi uygulayabilir.

Spiral düþükten, kürtajdan ya da doðumdan hemen sonra uygulanabileceði gibi sezaryen sýrasýnda da uygulanabilir.

Çok nadiren, aðrý toleransý hiç olmayanlarda iþlem genel anestezi altýnda yapýlabilir.
Kimler Ýçin Spiral Uygundur?

Son 12 ay içinde pelvik iltihabi hastalýk, gonore ve klamidya enfeksiyonu geçirmemiþ olanlar,
Cinsel yolla bulaþan hastalýklar için yüksek risk grubunda olmayan kadýnlar,
Emziren anneler (doðumdan 40 gün sonra takýlabilir),
Daha önceden en az bir doðum yapmýþ, rahim aðzýnda yarasý ve adet düzensizlikleri olamayan bayanlar,
Sigara kullanýmý ya da baþka týbbi veya sosyal nedenlerle doðum kontrol hapý veya diðer hormonal yöntemleri kullanamayanlar,
Yüksek etkili, uzun süreli ve geri dönebilen bir yöntem arayanlar için spiral uygun bir korunma yöntemidir.


Hangi Durumlarda Spiral Uygulanmaz?

Spiral kullanýmýnýn önündeki en büyük engel bilinen ya da þüphe edilen bir gebelik varlýðýdýr. Ayrýca:

Geçirilmekte olan veya geçirilmiþ bel soðukluðu veya klamidya türü pelvik enfeksiyonu olanlar,
Son 3 ay içinde endometrium enfeksiyonu veya enfekte bir düþük rahatsýzlýklarý geçirmiþ olanlar
Çok sayýda cinsel eþe sahip olanlar,
Baðýþýklýk yetmezliði, AIDS, Lösemi gibi hastalýklar sonucunda vücut direnci (baðýþýklýk sistemi) düþük kiþiler,
Kalp kapakçýk hastalýðý (bakteriyel endokardit riski) olanlar,
Nedeni belisiz Adet düzensizlikleri olanlar,
Rahimin konjenital (doðuþtan gelen) problemleri veya sonradan oluþan yapýsal anomalileri veya hastalýklarý olanlar (çift rahim, bölmeli rahim, küçük ve kýsa rahim, rahim içi myom, rahim aðzý darlýðý gibi),
Þiddetli adet sancýsý veya adet kanamasý olanlar,
Bakýr alerjisi olanlar,
Kontrol altýna alýnmamýþ serviks veya vajina enfeksiyonu olanlar,
Bilinen ya da þüphe edilen serviks veya endometrium kanseri olanlar,
PAP smear sonucu ’nun normal olmamasý
"Diatermi" adý verilen ýsý tedavisi uygulanan kadýnlarda RÝA takýlmasý doðru deðildir. Çünkü tedavi sýrasýnda ýsýnan bakýr endometriumda kalýcý hasara neden olabilir.
Vücutta tehlikeli miktarlarda bakýr birikimi ile karakterize, nadir görülen genetik geçiþli bir hastalýk olan "Wilson Sendromu" varlýðý da RÝA uygulanmamasý gereken bir durumdur.

Spirallerin en büyük dezavantajlarý enfeksiyonlara yatkýnlýk yaratmalarýdýr. Ancak uygun kiþilere takýldýklarýnda enfeksiyona nadiren neden olurlar.

Spiral Ne Zaman Takýlabilir?

Öncelikle adetsiz bir dönemde dikkatli bir jinekolojik muayene yapýlarak her hangi bir enfeksiyon varlýðý ile rahmin uygun olup olmadýðý araþtýrýlýr.

Spiralin genellikle adet döneminde takýlmasý tercih edilir. Bu; adetin baþý, ortasý, sonu ve hatta adetten sonraki 1-2 gün içinde olabilir. Ayrýca bu þekilde her hangi bir gebeliðin olmadýðýndan da emin olunmuþ olur.
Takýlmasýnýn daha kolay olmasý nedeniyle adet kanamasýnýn son günleri genel olarak tercih edilir.

Spiral Nasýl Takýlýr?

RÝA takýlmasý zor bir iþlem deðildir. Bu
birkaç dakikalýk iþlemde genelde çok fazla aðrý olmaz ve kolaylýkla tolere edilebilir.

RÝA takýlmadan yarým saat kadar önce basit bir aðrý kesici alýnmasý iþlem sýrasýnda ya da sonrasýnda yaþanabilecek kramplarý azaltýr.


Bazý hekimler enfeksiyona karþý önlem olarak antibiyotik alýnmasýný da önerebilirler. Bu þart olmayan bir uygulamadýr.

Ýþlem için normal jinekolojik muayenede olduðu gibi "spekulum" takýlarak serviks görünür hale getirilir ve antiseptik solüsyon ile silinerek temizlik yapýlýr. Serviks "tenekulum" adý verilen bir alet ile tutularak çekilir ve uterus düz pozisyona gelir. Daha sonra "histerometri" adý verilen bir alet serviks aðzýndan rahim içine itilerek rahmin boyu ölçülür. Aplikatör tüp içinde bulunan spiral rahim aðzýndan geçirilerek rahim içine yerleþtirilir ve rahmin tepe noktasýna deyinceye kadar itilir.

Daha önce tüp üzerindeki iþaret histerometri ile ölçülen mesafeye getirilerek tepe noktasýndan daha öne ya da arkaya ittirilmesi engellenmiþ olur. Tüpün içindeki piston ileri doðru itilerek RÝA’nýn tüpün içinden çýkmasý saðlanýr.

Daha sonra tüp dikkatli bir þekilde uterus dýþýna alýnýr. Spiral artýk tamamý ile içeridedir. RÝA’nýn ipi 0.5-1 cm dýþarýda kalacak þekilde kesilir.
RÝA takýldýktan sonra doðru yerde olup olmadýðý ultrason ile kontrol edilebilir.

Spiral Uygulandýktan Sonra…

RÝA takýldýktan hemen sonra veya takýlmasý sýrasýnda hafif kramp tarzýnda aðrýlar olabilir. Bunlar normaldir ve geçicidir. Pek çok kadýn takýlan spirale çok çabuk uyum saðlar.

Ýlk bir kaç ay adet kanamalarý fazla miktarda ve hatta aðrýlý olabilir; ancak zaman içinde bu durum ortadan kalkacaktýr. Kullanýcýlarýn %95’i herhangi bir rahatsýzlýk yaþamazlar.

Uygulama sonrasý yine ilk birkaç ay adet aralarýnda lekelenme tarzýnda kanamalar olabilir. Bu aylarda adet kanamalarýnýn 8-10 güne kadar sürmesi normaldir.

Ne Sýklýkla Doktor Kontrolü?

RÝA takýlmasýný takiben ilk adet kanamanýzdan sonra mutlaka ilk kontrolünüze gitmelisiniz. Bu kontrolde spiralinizin yerinde olup olmadýðýna ve herhangi bir enfeksiyon bulunup bulunmadýðýna bakýlacaktýr. Her þey yolundaysa yýlda bir kez kontrole gitmeniz önerilir.

Bu kontrollerde, yine yýlda bir kez çok önemli bir test olan PAP smear testini de yaptýrabilirsiniz.


Spiral Takýlýrken Ne Tür Zorluklar Oluþabilir?

Rahim delinmesi (perforasyon): Son derecede nadirdir. Ýþlemin ehil kiþiler tarafýndan yapýlmasý bu olasýlýðý azaltýr.
Vazovagal reaksiyon: Ýþlem esnasýnda bayýlmadýr. Nadiren görülür.
Vajen veya rahim aðzýnda (cerviks) enfeksiyon varsa bu enfeksiyon mikrobu spirali bir merdiven gibi kullanarak rahim içine, tüplere ve yumurtalýklara yayýlabilir. Pelvik inflamatuar hastalýk (PIH) adý verilen bu durum en sýklýkla spiralin takýldýðý ilk 20 gün içinde görülür.

Genital akýntýsý olan kiþiler önce tedavi edilmeli sonrasýnda spiral takýlmalýdýrlar. Ayrýca spiral takýlan her kadýn þikayeti olsun veya olmasýn yýlda bir kez doktora baþvurup muayene olmalýdýr. Bu þekilde gizli enfeksiyonlar teþhis edilip tedavi edilebilir.

Ancak dikkatli uygulamalarda ve kadýnýn tehlike belirtilerinde hemen doktora baþvurmasý durumunda bunlar nadiren görülür.

Bakýrlý RÝA’lar hemen tüm kadýnlarda kanama miktarýný artýrýrlar. Ayrýca adet döneminin daha aðrýlý geçmesine (dismenoreye) neden olabilirler. Bu durumda aðrý kesici ve antienflamatuar özelliðe sahip ilaçlarla tedavi faydalý olabilir.

Sürekli lekelenme, aþýrý adet kanamasý ve aþýrý kramp tarzýnda aðrýlarda ise doktora en kýsa sürede baþvurmak gerekir.

Uygulandýktan bir ay sonra kontrol gerekir. Bu kontrol normalse yýllýk kontrol muayeneleri yeterlidir. Beþ yýl sonunda spiral ayný kontrol seansýnda çýkarýlýp bir yenisiyle deðiþtirilebilir.

Doktor muayenesinde hafif bir enfeksiyon saptanýrsa spiral çýkarýlmadan uygun tedavi verilir ve tedavi bitiminde yapýlan kontrolde enfeksiyon bitmiþse spiral yerinde býrakýlýr. Enfeksiyon aðýrsa hastane koþullarýnda tedavi etmek gerekebilir. Bu durumda antibiyotik tedavisi baþladýktan sonra spiral çýkarýlýr.

Dikkat Etmeniz Gereken Durumlar

RÝA kullanýrken aþaðýdaki durumlar ortaya çýkarsa zaman kaybetmeden doktorunuzu aramalýsýnýz:

• Adet gecikmesi olmasý
• Þiddetli kasýk aðrýsý veya kramplar
• Baygýnlýk hissi
• Açýklanamayan ateþ ve titreme
• Kötü kokulu akýntý, adetlerde veya iliþki sonrasý koku hissetme
• Anormal vajinal kanamalar, þiddetli sancýlý adet veya ara kanamalarý

Normalde RÝA iliþki sýrasýnda hissedilemez. Eðer eþiniz hissettiðini söylüyorsa RÝA yerinden kaymýþ olabilir.

RÝA’nýn Avantajlarý

• Uzun süreli ve geri dönüþümlüdür
• Koruyuculuk oraný çok yüksektir
• Maliyeti çok düþüktür
• Acil korunma amaçlý da kullanýlabilir
• Etkisi hemen baþlar, çýkartýlmasýyla birlikte sona erer

KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ