Genel Bilgiler
Myom Nedir?
Deðiþik nedenlerle
jinekoloða giden pek çok kadýnýn arkadaþlarýna biraz da korkarak "bende
ur varmýþ" dediðine birçoðumuz þahit olmuþuzdur. Halk arasýnda ur
olarak adlandýrýlan bu durum aslýnda "myom"dur. Söylenmesinin
zorluðundan mý nedir myom kelimesi halk arasýnda ; miyon, müyon, muyom,
myon gibi þekillerde de yanlýþ olarak telaffuz edilmektedir.
Týbbi
literatürde "fibroid, uterin fibroid" ya da "leiomyoma" adý da verilen
myomlar, içlerinde düz kas ve bað dokusu içeren iyi huylu (kanser
olmayan) kitlelerdir.
Büyüklükleri toplu iðne baþýndan karpuz büyüklüðüne kadar deðiþkenlik gösterir. Kadýn pelvisinde en sýk görülen tümördür.
Ýyi
yaný hemen her zaman iyi huylu olmasý ve kansere dönme olasýlýðýnýn
ihmal edilebilecek kadar düþük olmasýdýr. Hastalarýn %75’i kendisinde
myom olduðundan dahi habersizdir.
Kötü yaný ise her 4-5
kadýndan birinde ortaya çýkmasýdýr. Büyüklüklerinin çok deðiþken olmasý
nedeni ile bu oranýn aslýnda gerçeði yansýtmadýðý, dikkatli bir
inceleme yapýlacak olursa myom görülme sýklýðýnýn %80’den daha fazla
bulunacaðý ileri sürülmektedir.
Tek bir tane olabileceði gibi sayýlamayacak kadar çok da olabilir.
Her bir miyom kitlesine "miyom nüvesi" adý verilir. Genelde birden fazla sayýda olma eðilimindedir.
Miyomlar
sýklýkla 30-40 yaþlar arasýnda ortaya çýkar ve hormon tedavisi
almayanlarda menopoz sonrasý küçülür. Ergenlik öncesi görülmesi son
derece nadirdir.
Miyomlar genelde birden fazla sayýdadýr. Bazen
ise tek bir myom nüvesi belirgin derecede büyüyebilir ve çok büyük
boyutlara ulaþabilir. Bu gibi hastalarda da büyük olasýlýkla bir kaç
milimetrelik bile olsa baþka myom nüveleri de mevcuttur.
Miyomlar
rahimde büyümeye neden olurlar. Myomlu bir rahmin büyüklüðü ifade
edilirken gebelik cesameti tanýmý kullanýlýr. Gebelik sýrasýnda hangi
haftada rahimin ne kadar büyüdüðü bilindiði için myomlu bir rahimin
muayenesinde de bu bilgiden yararlanýlýr ve rahim büyüklüðü örneðin 6
haftalýk ya da 8 haftalýk gebelik cesametinde þeklinde tanýmlanýr.
Rahim (Uterus) Anatomisi
Uterusun
(rahim) kalýn duvarý üç tabakadan oluþur. Bunlardan en içte olaný
"endometrium" adýný alýr, adet siklusu boyunca deðiþimler gösterir ve
eðer gebelik olmaz ise dökülerek adet kanamasý ile birlikte atýlýr.
Ortadaki
kas tabakasýna "myometrium" denir. Uterusun en kalýn tabakasýdýr ve
istemsiz çalýþan düz kaslardan oluþur. Bu kaslar adet kanamasý
esnasýnda rahim içinde biriken kaný, doðum esnasýnda ise bebek ve
plasentayý rahim dýþýna atmak için kasýlýr.
Uterusu dýþarýdan
çevreleyen zar tabakasýna ise "seroza" ismi verilir. Bu tabaka rahmi
diðer organlardan ayýrýr ve yerinde tutunabilmesi için destek baðlarý
oluþturur.
Gebe olmayan bir kadýnýn rahminin büyüklüðü kiþinin
yaþý ve geçirmiþ olduðu gebelik sayýsýna göre deðiþkenlik gösterir.
Ortalama aðýrlýðý 50-80 gram arasýndadýr. 9. ayýný doldurmuþ bir gebede
ise aðýrlýðý yaklaþýk 20 kat artarak 1000 grama kadar çýkar. Doðumdan
yaklaþýk 6 hafta sonra ise eski konumuna döner.
Vücudumuzda baþka hiçbir organýmýz bu kadar büyüyüp, sonra da kendiliðinden küçülme yeteneðine sahip deðildir!..
Miyomlar Nasýl Oluþur?
Myomlar rahmin "myometrium" tabakasýný oluþturan düz kaslardan köken alan iyi huylu tümörlerdir.
Sadece
kas hücresi içermezler. Aslýnda myom daha gerçekçi bir tanýmla bað
dokusu tarafýndan bir arada tutulan düz kas hücreleridir.
Miyomlarýn Nedenleri Nelerdir?
En
sýk görülen pelvik kitle olmasýna raðmen hiç kimse myomlarýn neden ve
nasýl ortaya çýktýðýna açýklayamamýþtýr. Bazý kadýnlarda hiç görülmez
iken bazý kadýnlarda sürekli yeni myomlarýn çýkma nedeni de belirsizdir.
Nedenleri
tam olarak bilinmese de pek çok hekim bu kitlelerin kadýnlýk hormonu
olan östrojen etkisi ile geliþtiðine inanýrken azýmsanamayacak sayýda
baþka bir grupta östrojen ile ilgili olmadýðýný düþünmektedir. Myom ve
östrojen hakkýnda bilinen gerçekleri þöyle sýralayabiliriz:
Henüz östrojenin fazlaca salgýlanmadýðý ergenlik öncesinde görülmezler. Yüksek
doz östrojen içeren doðum kontrol haplarý gibi ilaçlarýn etkisi ile
büyürler. Ancak bu etki günümüzde kullanýlan düþük doz doðum kontrol
haplarýyla geliþmez.Vücudun fazla miktarda östrojen ürettiði gebelik esnasýnda bazen hýzlý bir büyüme gösterirler. Östrojenin
azaldýðý ve hatta tamamen yok olduðu menopoz sonrasý dönemde
küçülürler. Menopoz sonrasý yeni myom çýkmasý son derece nadirdir.
Myomlar
yüksek düzeyde östrojen bulunduran kadýnlarda geliþse de laboratuar
bulgularý myomu olan kadýnlarýn bir çoðunda östrojen düzeylerinin
normal olduðunu göstermektedir. Bu nedenle myom geliþiminde büyük
olasýlýkla östrojen tek sorumlu deðildir.
Bazý yazarlar,
östrojen düzeylerinin çok yükseldiði gebelik esnasýnda bu kitlelerin
büyümesini bu hormona deðil, gebelikteki rahme giden kan akýmýnýn büyük
oranda artmasý sonucuna baðlanmaktadýrlar.
Bazý çalýþmacýlar da
diðer bir kadýnlýk hormonu olan progesteron’un da myom geliþiminde rolü
olduðunu ileri sürmektedirler. Yapýlan bazý klinik deneylerden elde
edilen sonuçlar progesteron ile tedavi edilmiþ kadýnlardan çýkartýlan
myomlarda daha fazla sayýda hücre bulunduðunu ve bazý hastalarda
progesteronu bloke eden ilaçlar kullanýldýðýnda myomlarýn küçüldüðünü
göstermektedir. Bu bulgulara raðmen myom ile progesteron arasýndaki
iliþki açýk deðildir.
MYOM TÜRLERÝ
Myomlar
bulunduklarý bölgeye (lokalizasyonlarýna) baðlý olarak deðiþik türde
þikayetler yaratýrlar. Bu nedenle de rahimde yerleþtikleri yerlere göre
sýnýflandýrýlýrlar.
Hemen rahim içini döþeyen "endometrium" tabakasýnýn altýnda yerleþmiþtir.
Büyüdükçe endometriumu içeri doðru iter. Bu itilme adet düzensizliklerine neden olabilir.
Bir süre sonra myom rahim boþluðuna doðru büyümeye baþlar ve orijinal yerine ince bir sap ile baðlý kalýr. Büyümeye ya da sarkmaya devam eder ise rahimden dýþarýya hatta vajinadan vücut dýþýna sarkabilir.
Myom hareket ettikçe sapýnýn etrafýnda dönebilir ve adet aralarýnda kanamaya neden olabilir. Bu tür myomlarda enfeksiyon da ortaya çýkabilir.
Ýntramural Myom
Rahmi oluþturan kas tabakasýnýn (duvarýn) içinde yer alan myomlardýr. Myom nüvesi büyüdükçe rahim de büyür.
Subseröz Myom
Rahmin dýþ yüzünden köken alan ve dýþarý doðru büyüyen myomlardýr. Genelde kanama, kasýk aðrýsý gibi problemler yaratmaz.
Saplý Myom
Herhangi bir subseröz ya da submüköz myom büyümeye devam edip de rahim ile baðlantýsý sadece ince bir bað ile saðlanýr ise bu durumda saplý myomdan söz edilir.
Eðer myom kendi etrafýnda dönerse sapý yani dolayýsý ile kan baðlantýsý da bozulur ve myom nüvesinde "dejenerasyon" meydana gelir. Eðer myomun sapý geniþ bir tabana oturmuþ ise buna "sessile tipte myom" adý verilir
Ýnterligamentöz Myom
Rahmi yerinde tutan ve "ligaman" adý verilen baðlarýn arasýnda geliþen tümörlerdir. Bunlarýn cerrahi ile çýkartýlmasý son derece güçtür.
Paraziter Myom
Büyüyen myom nüvesi baþka bir organa yanaþýp buna yapýþýrsa bir süre sonra rahim ile arasýndaki baðlantý kopabilir ve myom yeni baðlandýðý dokudan beslenmeye baþlayabilir. Bu durumda parazitik myomdan söz edilir.
Gerçekçi olmak gerekirse myomlarýn hemen hepsi aslýnda birden fazla anatomik lokalizasyonda bulunur. Örneðin myomun büyük bir kýsmý intramural olmasýna raðmen submüköz veya subseröz komponenti de olabilir. Bu durumun istisnasý saplý subseröz myomlardýr.
MYOMDA TANI
Jinekolojik muayene esnasýnda en sýk fark edilen tümörler myomlardýr.
Baþka bir nedenle karýn boþluðunun açýldýðý ameliyatlar sýrasýnda da kolaylýkla fark edilebilirler.
Pek çok myom ise baþka bir nedenden dolayý yapýlan muayene esnasýnda þans eseri fark edilir veya daha sýk rastlanýlan þekilde hiçbir zaman farkýna varýlmayabilir.
Son 25 yýldýr yaygýn þekilde kullanýlan ultrasonografi myomlardaki en önemli taný aracýdýr. Yumurtalýklara yakýn bulunan myom nüveleri over tümörleri ile karýþtýrýlabilir.
Myomlarýn ayýrýcý tanýsýnda normal gebelik, yumurtalýk bölgesinde kitle, adenomyozis, uterusa ait þekil bozukluklarý, komþu organ tümörleri ve vajinal kanamaya yol açan diðer durumlar göz önünde tutulmalýdýr.
Myom Ne Tür Þikayetler Yaratabilir?
Myomlarýn çoðu belirti vermemesine raðmen %25 vakada bazý þikayetler yaratýr. Bunlardan en sýk görülenleri aþýrý ve anormal vajinal kanamalar, aðrý ve karýn þiþliðidir.
1. Adet Düzensizliði
Myomlu kadýnlarýn yaklaþýk %30’unda adet kanamalarý normalden fazla olur. Fazla kanamaya yol açan submüköz ve intramural tipteki myomlardýr.
Kitle büyüdükçe endometrium dokusunu iter ve dolayýsý ile bu dokunun yüzölçümü artar. Kanamaya müsait alan fazlalaþtýðý için kanamanýn miktarý da artar. Ýlk baþlangýçta kanamanýn süresi deðiþmez iken sadece kaybedilen kanýn miktarý fazlalaþýr. Daha sonra yavaþ yavaþ süre de uzamaya baþlar. Bu fazla kanamalar bir süre sonra kansýzlýða yani "anemi"ye neden olur.
Bazý myom türleri ise kanama fazlalýðý ile birlikte ara kanamalara da yol açabilir. Myomlu hastalarý doktora gitmeye mecbur eden en önemli bulgu bu kanama bozukluklarýdýr.
Myom ile birlikte kanamalar o kadar fazla olabilir ki kiþi neredeyse saatte bir ped deðiþtirmek zorunda kalabilir. Bu tür kanamalar yaþayan bir kadýn normal günlük aktivitelerinde bulunmak istemeyebilir, iþe gitmekten kaçýnabilir ve sosyal korkular geliþebilir. Yani myom kadýnýn sosyal hayatýný da etkileyebilen bir hastalýktýr.
Myomda kanamanýn muhtemel nedenleri
Endometrium yüzeyinin büyümesi.
Rahimdeki damarlanmanýn artmasý.
%50 oranýnda beraberinde görülen Endometrium hiperplazisi
Rahim kasýlmalarýnýn etkisizliði nedeni ile küçük damar aðýzlarýnýn kapanamamasý.
Submüköz myomlarda etraftaki endometrium dokusunda ülser olmasý
2. Kasýk aðrýlarý (Pelvik aðrýlar)
Myomda aðrý nadir görülen bir belirtidir. Genelde adet kanamasý sýrasýnda kramp tarzýnda olur.
Uzun yýllar boyunca adet kanamalarý aðrýsýz olan kadýnda birden bire aðrýlarýn olmasý teþhiste myomu akla getirmelidir.
Sancýlý adet görenlerde ise aðrýnýn þiddetinin artmasý ya da þeklinin deðiþmesi düþündürücüdür.
Deneysel çalýþmalar myomlarla birlikte görülen aðrýlarýn mekanizmasýnýn doðum sancýlarýna benzediðini düþündürmektedir.
Myom çekirdeði sanki yabancý bir cisimmiþ gibi davranýr ve rahim bu yabancý cismi atmak için kasýlýr. Kiþi bu kasýlmalarý aðrý olarak algýlar.
Ýleri derecede büyümüþ bir myom etrafýndaki dokulara ve sinirlere baský yaparak da aðrýya yol açabilir. Burada daha çok bel aðrýsý tarzýnda yakýnmalar görülür.
Dejenere olan ya da etrafýnda dönerek kanlanmasý bozulan myom ani ve býçak saplanýr tarzda aðrýya yol açar.
Zaman zaman ise adet kanamalarýndan baðýmsýz aðrýlar olabilir ancak bu son derece nadirdir.
3. Karýnda þiþlik
Myom büyüdükçe diðer organlarý iter ve bu da her türlü rahatsýzlýða neden olabilir.
Mesaneye basý yaparsa sýk idrara çýkma, rektuma (barsaðýn en son kýsmý) basý yaparsa kabýzlýða yol açabilir.
Nadiren çok fazla büyüyen myom idrar yollarýnda týkanma ve idrar yapmada güçlük problemi yaratabilir. Yine barsaklardaki basýya baðlý olarak gaz problemi görülebilir.
4. Kýsýrlýk
Myomlar kadýnýn gebe kalmasýný ya da gebe kaldýktan sonra rahmin gebeliði taþýmasýný zorlaþtýrabilirler. Tüpleri iterek spermin ve yumurtanýn geçiþini güçleþtirebilir ya da endometrium düzenini bozarak döllenmiþ yumurtanýn rahme yerleþmesini engelleyebilir.
Myom büyümeye devam ettikçe üzerindeki endometrium tabakasý gerilir ve kanlanmasý bozulur. Bu durumda gebelik ürününün rahimde yerleþse bile yeterli derecede kanlanmasý mümkün olmaz ve düþükle sonuçlanabilir.
Bütün bu engelleri aþýp büyümeye baþlayan bir gebelik ürünü bekleyen diðer bir dezavantaj da myom nedeni ile bebeðe yeteri kadar büyüyecek yer kalmamasýdýr. Bu durumda ise gebeliði bekleyen en olasý son düþük veya erken doðumlardýr.
Myom ile gebeliðin bir arada bulunduðu durumlarda bir diðer sorun da myom nedeni ile doðum esnasýnda rahmin yeteri kadar kasýlamamasýdýr. Bebek doðum kanalýna uygun þekilde giremez ve bu tür hastalarda büyük olasýlýkla sezaryen gerekir. Doðum kanalýný týkayan myom varlýðýnda ise sezaryen tek doðum þeklidir.
Doðumdan sonra ise rahim kasýlmalarýnýn etkisiz olmasý nedeni ile fazla miktarda kanama görülebilir.
Myomlar genel olarak hem gebe kalmak hem de gebeliðin devamý ve doðum için sorun oluþturmazlar. Ancak eðer bir sorun meydana gelir ise bu ciddi bir sorun olacaktýr.
Myomun kýsýrlýða yol açtýðýndan söz edebilmek için kýsýrlýðý açýklayacak baþka hiçbir sebep olmamasý gerekir. Yani infertilite araþtýrmasýnda yapýlan bütün tetkikler myomlu infertil hastalarda da yapýlmalýdýr.
MYOMLARIN KOMPLÝKASYONLARI
Çoðu myom belirti vermemesine
raðmen bazý komplikasyonlarýn
varlýðýnda özellikle aðrý ve kanama
bulgularý artar.
Myomlarýn komplikasyonlarý yani yol açabileceði istenmeyen etkileri
þunlardýr:
Torsiyon (Dönme)Myomun sapý etrafýnda dönmesi ve sapýnýn sýkýþarak kanlanmasýnýn bozulmasýna "tosiyon (dönme)" adý verilir.
Bu durumda önce myomdan dýþarýya sývý kaçýþý olur ve bu aðrýya neden olur. Eðer olay uzarsa myom sapýndan koparak batýn boþluðuna düþebilir ve burada kendisine beslenecek uygun bir ortam bularak büyümeye devam edebilir (parazitik myom).
EnfeksiyonMyomun ülsere olmasý ve daha sonrasýnda enfekte olmasýdýr. Aðrý ve kanama yapar.
Kansere dönüþümMyomlu kadýnlarda kafalarýný kurcalayan en önemli soru hastalýðýn kansere dönüp dönmeyeceðidir. Myomlu kadýnlarýn %0.5’inde ileri dönemlerde "leiomyosarkom" denilen kanser türü görülebileceði iddia edilmektedir.
Pek çok araþtýrmacý bu kanser durumunun var olan myomlardan köken almadýðýný, kendi baþýna ve diðerlerinden baðýmsýz olarak geliþtiðini ileri sürmektedirler. Eðer varlýðý bilinen myom hýzlý büyümeye baþlarsa, aðrý ve ateþ görülüyorsa detaylý incelenmesi gerekir.
DejenerasyonMyomun normal hücre yapýsýnýn deðiþikliðe uðramasýdýr. Örneðin menopozdan sonra myom küçülür ve atrofik dejenerasyon olur.
Gebelikte rahmin hýzlý büyümesine baðlý olarak myomun kanlanmasý hafif derecede bozulur ve hafif nekroz olur. Hastada aðrý, ateþ, bulantý ve kusmalar olabilir.
Myom içine hafif kanamalar olabilir. Gebelikte görülen bu deðiþime "kýrmýzý dejenerasyon" adý verilir.
Myomlarda en sýk görülen dejenerasyon ise "hyalen dejenerasyon"dur. Bu mikroskopik bir deðiþimdir.
Myom çekirdeði içerisinde kalsiyumun biriktiði "kalsifik dejenerasyon" da oldukça sýk rastlanýlan bir durumdur. Bundan da halk arasýnda "myomda kireçlenme" olduðu þeklinde bahsedilir.
AsitBatýnda sývý birikimine "asit (ascites, assit)" denir. Saplý subseröz myomlarýn karýn zarýný irrite (tahriþ) etmesi ile karýn boþluðunda sývý birikimi olur.
Karýn içi kanamaMyomun üzerindeki damarlardan birinin yýrtýlmasý sonucu kanama olabilir. Son derece nadirdir.
ÝnversiyonSaplý bir submüköz myomun çekmesine baðlý olarak rahim eldiven parmaðý gibi ters yüz olabilir. Tehlikeli ancak nadir görülen bir durumdur.
MYOMDA TEDAVÝ
Myomu olan bir çok kadýnda eðer belirgin bir þikayet yaratmýyorsa tedavi gerekmeyip sadece rutin izlemi yeterli olur. Bu gibi durumlarda her 6 ayda bir muayene ve ultrason ile hastanýn izlemi ve deðiþiklik saptanýr ise tedavisi gereklidir. Tedavi týbbi ya da cerrahi olabilir.
Myomlarda tedavi gerektiren durumlar nelerdir?
KanamaTedavi, özellikle de cerrahi tedavi için en önemli sebep anormal kanamalardýr. Eðer adetler çok fazla ve pýhtýlý oluyor ise bu durum anemiye yol açacaðýndan mutlaka tedavi edilmesi gerekir.
Ani büyümeKontrol altýndaki myomun aniden büyümeye baþlamasý özel ilgi gerektiren bir durumdur. Eðer bu büyüme menopozdan sonra olmuþ ise mutlaka araþtýrýlmasý gerekir. Bu durumda hekim altta yatan kötü huylu bir hastalýk olmadýðýný teyit etmelidir. Bu amaçla küretaj yapýlabilir. Myomlardaki ani büyüme sadece kansere baðlý olarak geliþmez. Gebelik ve myom içine kanama gibi durumlar da büyümeden sorumlu olabilirler.
Aðrý ve basý bulgularý Eðer bu belirtiler dayanýlamaz düzeylere ulaþýr ise tedavi gerekli hale gelmiþ demektir.
Myomun yeri (lokalizasyonu)Bazen myom nüvesi ya da nüvelerinin lokalizasyonu cerrahi olarak çýkartýlmalarýný gerektirir. Özellikle 40 yaþýndan büyük kadýnlarda overlere yakýn yerleþimli myomlar over tümörleri ile karýþabileceðinden alýnmalýdýr.
Myom tedavisinde en sýklýkla tercih edilen tedavi yaklaþýmý cerrahidir. Seçilecek cerrahi yöntem hastanýn yaþý, sosyal durumu, çocuk isteði, þikayetlerin tipi ve þiddeti gibi faktörlere baðlýdýr. Bu faktörlere göre rahmin tamamen alýnmasý (histerektomi) ya da sadece myomlarýn çýkartýlmasý (myomektomi) alternatiflerinden bir tercih edilir.
Myom tedavisinde diðer tedavi yaklaþýmlarý arasýnda myom çekirdeklerini çýkarmadan, laser ile yakmak, sývý nitrojen ile dondurmak, hormon baskýlayýcý ilaç kullanarak küçülmelerini saðlamak sayýlabilir. Bu baskýlayýcý ilaçlar kadýnda suni menopoz yaratarak myomlarý küçültmeyi amaçlamaktadýr.
Deneysel tedavi yöntemlerinden birisi de laparoskopi eþliðinde myom çekirdeðine elektrik akýmý vererek "myolizis" yapmaktýr. Bu tür tedavi yaklaþýmlarý kýsa süreli rahatlamalar getirebilir ama özellikle hormon tedavisi sonrasýnda, tedavi esnasýnda küçülen myomlar ilaç kesildikten sonra hýzla büyüyebilir ve eski durumundan daha kötü hale gelebilir.
Bazý ekoller cerrahi öncesinde 3-6 ay kadar hormon tedavisi vererek myomlarý küçültmeyi ve bu sayede cerrahi esnasýnda iþlemi kolaylaþtýrmayý ve kanama miktarýný azaltmayý önermektedirler.
Myomun bugün için en kesin ve en garantili tedavi metodu cerrahidir. Ancak myomlarýn pek çoðunun menopoz sonrasý küçüleceði de göz önünde bulunmalýdýr.
KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ