Genel Bilgiler
Giriş
Hiperkolesterolemi
Kolesterol hücrelerin zarýnda önemli bir yapý taþýdýr. Ayrýca kanda bulunur. Kanda bulunan kolesterolün düzeyi;
- Kiþinin genetik yapýsýna
Karaciðer LDL kolesterolü alýp iþler ve kan düzeyini azaltýr. Bunu yaparken karaciðer hücrelerinde bulunan LDL reseptörleri (LDL tutucularý) önemlidir. Ýþte bu reseptörler genetik olarak az veya hiç olmaz iseler, karaciðer LDL düþürme görevini yapamaz. Bu kiþiler 20 li hatta onlu yaþlarda kalp krizi geçirebilirler. Bu hastalýklara familial hiperkolesterolemi denmektedir.
- Diyete- doymuþ yað oraný fazla olanlarda artar
·Fiziksel egzersize baðlýdýr.
Karaciðer gýdalarla alýnan ve özel bir protein kýlýfla emilen yaðlarý alýr, iþler. Karaciðer kolesterolun deðiþik formalarýný iþler ve özellikle LDL yi alýp kandan uzaklaþtýrmakla görevlidir. LDL yi tutan karaciðer hücre reseptirleri genetik olark eksik olduðuðunda ailevi hiperkolesterolemi hastalýðý oluþmaktadýr.
LDL kolesterol:
Kötü kolesterol olark bilinir. Çünkü belli miktarlarýn üzerinde damar içerisinde dolaþýmý esnasýnda damar duvarýnda çökelerek kolesterol plaklarýný oluþtururlar. Bu kolesterol plaklarýnýn üzerinde dha sonra fibrin ve trombositlerinde binmesi ile aterosikleroz dediðimiz damar duvarýnda kalýnlaþma ve týkaç geliþimi olacaktýr. Kalp-damar hastalýklarýnda önemli bir risk faktörü böylece oluþacaktýr. LDL kolesterolün içinde sayýlan lipoprotein a da ayný þekilde kötüdür.
HDL kolesterol:
Ýyi kolesterol olarak bilinir. Özelliði dokulardan ve damarlardan kolesterolu uzaklaþtýrmasýdýr. Buralardan aldýðý kolesterolü karaciðere getiri buradan da safra yolu ile atýlmaya çalýþýlýr. Böylece vasküler hastalýk ilerlemesini geriletir. Ayný zamanda LDL nin arteri üzerine çökelmesini bozar. HDL düzeyinde Ailesel yükselk veya düþüklük olabilir. Bunun dýþýnda sigara, aþýrý þekerleme tüketimi, þiþmanlýk, egzersiz azlýðý, ve tip II diyabet de HDL düþer. Kilosuz kiþiler, düzenli egzersiz yapanlarda ve sigaradan uzak duranlarda HDL yüksek olur. Ayrýca estrojen HDL yi artýrýr. Kadýnlar estrojen hormonlarý sayesinde erkeklere nazaran daha yüksek HDL seviyelerine sahiptirler.
HDL kolesterol seviyesi <40 mg/dL olmasý istenmez. HDL deki her %1 lik artýþ, koroner arter hastalýk riskini %2-4 düþürecektir.
HDL yükseltilmesinde niacin, gemfibrozil statinlere göre etkilidir. Statinler LDL yi daha çok düþürmekte faydalýdýr. Fenofibrat ise HDL yi en iyi yükseltir.
Total kolesterol, LDL, HDL, VLDL ve IDL kolesterol dediðimiz lipoprotein tiplerinin toplamýndan oluþur. Bu kolesterol tiplerinin adýný yoðunluklarýný tarif eden ingilizce baþ harflarden almaktadýr. Örneðin: VLDL (very low dansity lipoprotein), LDL (low dansity lipoprotein) gibi.
Total kolesterol/HDL oraný >4,5 ideal olarak olmasý istenir
Trigliserid:
Bir çeþit lipiddir. Bunun yüksekliði kalp damar rahatsýzlýðý yapýp yapmadýðý net deðildir. Aslýnda trigliseridin yüksek olmasý diðer kalp risk faktörleri ile sýk eþlik ettiði için ayýrd etmek zordur. Örneðin, þimalýk, þeker hastalýðý, tansiyon ve sigara ile birlikte sýk görülür.
LDL kolesterolü düþürmek faydalýmýdýr?
Artýk kabul edilmektedir ki LDL yi düþürmek, damar duvarý üzerinde yeni plak oluþmasýný engellemekte, varolanlarý azaltmaktadýr. Oluþmuþ plaklarýn yýrtýlmasýný engellemektedir. Böylece bu bölgeye pýhtý oluþmasý olmayacaktýr. Koroner arter hastalýðýný gerilereterek kalp kriz olaylarýný, karotis ve cerebral arterleri koruyarakta felç geliþimi azaltacaktýr.
LDL kolesterol nasýl düþrülür?
- Hayat stili deðiþiklikleri yapýlmalýdýr
- Doymuþ yaðdan fakir diyete geçmek
- Düzenli egzersiz yapmak
- Zayýflamak
Ýlaçlar- LDL kolesterolü deðiþik oranlarda düþürülebilen ilaç gruplarý:
- Statinler
- Nicotinik asit (Niacin)
- Gemfibrozil (Lopid)
- Kolesteramin
- ezetimib
Kolesterol düþürmede Uluslarasý kýlavuzlar ne diyor?
Bu konuda en hatýrý sayýlýr toplantý kararý NCEP (The National Cholesterol Education Program) kýlavuzudur. NCEP 2004 de özetle þu öneriler vardýr:
- Kalp hastalýðý ve inme riski olan kiþlerde LDL kolesterol <100 olmalý bunula birlikte < 70 e inilmeside önerilmektedir.
- Hayat stili deðiþiklikleri önemlidir.
- LDL düþüren ilaçlar %30-40 LDL yi düþürüyorsa tedavi etkin olacaktýr.
- LDL yüksekliði ile beraber TG (Trigliserid) yüksekliði de var ise statinlere gemfibrozil veya niacin eklenebilir.
- Ýleri yaþta olan kiþilerde hayat sitil deðiþiklkikleri ve ilaçlardan fayda görürler ve LDL düþmesi faydalýdýr. Yaþlýlarda ilaç kullanýmýnda yan etkiler yönüyle dikkatli olunmalýdýr.
Risk kategorilerine göre Tedavi Kolesterol hedefleri:
isk Kategorisi | LDL hedefi | Daha ileri LDL hedef seçeneði | hayat tarzý deðiþikliklerine (HTD)baþla; Eðer LDL; | Ýlaç + HTD yap, eðer LDl; |
Yüksek risk | < 100 mg/dl |
| >100 mg/dl | >100 mg/dl |
Çok yüksek risk | < 100 mg/dl | < 70 mg/dl | >100 mg/dl | <100 mg/dl |
Orta yüksek risk (10 yýlda risk 10-20%) | <130 mg/dl | <100 mg/dl | >130 mg/dl | >130mg/dl, eðer LDL 100-129 mg/dl arasý ise ilaç eklemek isteðe baðlý |
Orta risk (10 yýlda risk <10%) | <130 mg/dl |
| >130 mg/dl | >160 mg/dl |
Düþük risk | <160 mg/dl |
| >160 mg/dl | >190 mg/dl, eðer LDL 160-189 mg/dl arasý ise ilaç eklemek isteðe baðlý |
Yüksek risk hastalarý kimlerdir?
- Halhazýrda koroner kalp hastalýðý olanlar (daha önce kalp enfarktüsü geçirmiþ olmak gibi)
- Diðer arterlerde (atardamarlarda) aterosklerozu olmak ( inme, TIA (Geçici iskemik atak), ayak damarlarýnda yetmezlik gibi)
- Ýki veya daha fazla risk faktörüne sahip olanlar (sigara, hipertansiyon, ailede erken kalp krizi öyküsü gibi)
Çok Yüksek riskli hastalar kimlerdir?
- Koroner arter hastalýðý ile beraber
- çoklu risk faktörlerine sahip olmak (Diyabet gibi),
- ciddi veya kontrol edilmemiþ risk faktörüne sahip olmak (sigarayý býrakmamak gibi)
- metabolik sendromu olmak (obezite, hipertansiyon, yüksek Trigliserid düzeyi, düþük HDL kolesterol, insülin direnci)
- Akut koroner sendromu la hastanede yatan kimseler
- 10 yýlda >%20 kalp kriz riski taþýrlar
Orta yüksek rsikli hastalar kimlerdir?
- Koroner arter hastalýðý veya diyabet yok, bunlarýn dýþýnda 2 veya fazla risk faktörü taþýyanlar. 10 yýlda %10-20 kalp krizi þansý olanlar.
Orta riskli kiþiler kimlerdir?
- Koroner arter hastalýðý veya diyabet yok, bunlarýn dýþýnda 2 veya fazla risk faktörü taþýyanlar. 10 yýlda <%10 kalp krizi þansý olanlar.
Düþük riskli kiþiler kimlerdir?
- 0 veya bir koroner risk faktörü olanlar
Giriþ
Hiperkolesterolemi
Kolesterol hücrelerin zarýnda önemli bir yapý taþýdýr. Ayrýca kanda bulunur. Kanda bulunan kolesterolün düzeyi;
- Kiþinin genetik yapýsýna
Karaciðer LDL kolesterolü alýp iþler ve kan düzeyini azaltýr. Bunu yaparken karaciðer hücrelerinde bulunan LDL reseptörleri (LDL tutucularý) önemlidir. Ýþte bu reseptörler genetik olarak az veya hiç olmaz iseler, karaciðer LDL düþürme görevini yapamaz. Bu kiþiler 20 li hatta onlu yaþlarda kalp krizi geçirebilirler. Bu hastalýklara familial hiperkolesterolemi denmektedir.
- Diyete- doymuþ yað oraný fazla olanlarda artar
·Fiziksel egzersize baðlýdýr.
Karaciðer gýdalarla alýnan ve özel bir protein kýlýfla emilen yaðlarý alýr, iþler. Karaciðer kolesterolun deðiþik formalarýný iþler ve özellikle LDL yi alýp kandan uzaklaþtýrmakla görevlidir. LDL yi tutan karaciðer hücre reseptirleri genetik olark eksik olduðuðunda ailevi hiperkolesterolemi hastalýðý oluþmaktadýr.
LDL kolesterol:
Kötü kolesterol olark bilinir. Çünkü belli miktarlarýn üzerinde damar içerisinde dolaþýmý esnasýnda damar duvarýnda çökelerek kolesterol plaklarýný oluþtururlar. Bu kolesterol plaklarýnýn üzerinde dha sonra fibrin ve trombositlerinde binmesi ile aterosikleroz dediðimiz damar duvarýnda kalýnlaþma ve týkaç geliþimi olacaktýr. Kalp-damar hastalýklarýnda önemli bir risk faktörü böylece oluþacaktýr. LDL kolesterolün içinde sayýlan lipoprotein a da ayný þekilde kötüdür.
HDL kolesterol:
Ýyi kolesterol olarak bilinir. Özelliði dokulardan ve damarlardan kolesterolu uzaklaþtýrmasýdýr. Buralardan aldýðý kolesterolü karaciðere getiri buradan da safra yolu ile atýlmaya çalýþýlýr. Böylece vasküler hastalýk ilerlemesini geriletir. Ayný zamanda LDL nin arteri üzerine çökelmesini bozar. HDL düzeyinde Ailesel yükselk veya düþüklük olabilir. Bunun dýþýnda sigara, aþýrý þekerleme tüketimi, þiþmanlýk, egzersiz azlýðý, ve tip II diyabet de HDL düþer. Kilosuz kiþiler, düzenli egzersiz yapanlarda ve sigaradan uzak duranlarda HDL yüksek olur. Ayrýca estrojen HDL yi artýrýr. Kadýnlar estrojen hormonlarý sayesinde erkeklere nazaran daha yüksek HDL seviyelerine sahiptirler.
HDL kolesterol seviyesi <40 mg/dL olmasý istenmez. HDL deki her %1 lik artýþ, koroner arter hastalýk riskini %2-4 düþürecektir.
HDL yükseltilmesinde niacin, gemfibrozil statinlere göre etkilidir. Statinler LDL yi daha çok düþürmekte faydalýdýr. Fenofibrat ise HDL yi en iyi yükseltir.
Total kolesterol, LDL, HDL, VLDL ve IDL kolesterol dediðimiz lipoprotein tiplerinin toplamýndan oluþur. Bu kolesterol tiplerinin adýný yoðunluklarýný tarif eden ingilizce baþ harflarden almaktadýr. Örneðin: VLDL (very low dansity lipoprotein), LDL (low dansity lipoprotein) gibi.
Total kolesterol/HDL oraný >4,5 ideal olarak olmasý istenir
Trigliserid:
Bir çeþit lipiddir. Bunun yüksekliði kalp damar rahatsýzlýðý yapýp yapmadýðý net deðildir. Aslýnda trigliseridin yüksek olmasý diðer kalp risk faktörleri ile sýk eþlik ettiði için ayýrd etmek zordur. Örneðin, þimalýk, þeker hastalýðý, tansiyon ve sigara ile birlikte sýk görülür.
LDL kolesterolü düþürmek faydalýmýdýr?
Artýk kabul edilmektedir ki LDL yi düþürmek, damar duvarý üzerinde yeni plak oluþmasýný engellemekte, varolanlarý azaltmaktadýr. Oluþmuþ plaklarýn yýrtýlmasýný engellemektedir. Böylece bu bölgeye pýhtý oluþmasý olmayacaktýr. Koroner arter hastalýðýný gerilereterek kalp kriz olaylarýný, karotis ve cerebral arterleri koruyarakta felç geliþimi azaltacaktýr.
LDL kolesterol nasýl düþrülür?
- Hayat stili deðiþiklikleri yapýlmalýdýr
- Doymuþ yaðdan fakir diyete geçmek
- Düzenli egzersiz yapmak
- Zayýflamak
Ýlaçlar- LDL kolesterolü deðiþik oranlarda düþürülebilen ilaç gruplarý:
- Statinler
- Nicotinik asit (Niacin)
- Gemfibrozil (Lopid)
- Kolesteramin
- ezetimib
Kolesterol düþürmede Uluslarasý kýlavuzlar ne diyor?
Bu konuda en hatýrý sayýlýr toplantý kararý NCEP (The National Cholesterol Education Program) kýlavuzudur. NCEP 2004 de özetle þu öneriler vardýr:
- Kalp hastalýðý ve inme riski olan kiþlerde LDL kolesterol <100 olmalý bunula birlikte < 70 e inilmeside önerilmektedir.
- Hayat stili deðiþiklikleri önemlidir.
- LDL düþüren ilaçlar %30-40 LDL yi düþürüyorsa tedavi etkin olacaktýr.
- LDL yüksekliði ile beraber TG (Trigliserid) yüksekliði de var ise statinlere gemfibrozil veya niacin eklenebilir.
- Ýleri yaþta olan kiþilerde hayat sitil deðiþiklkikleri ve ilaçlardan fayda görürler ve LDL düþmesi faydalýdýr. Yaþlýlarda ilaç kullanýmýnda yan etkiler yönüyle dikkatli olunmalýdýr.
Risk kategorilerine göre Tedavi Kolesterol hedefleri:
isk Kategorisi | LDL hedefi | Daha ileri LDL hedef seçeneði | hayat tarzý deðiþikliklerine (HTD)baþla; Eðer LDL; | Ýlaç + HTD yap, eðer LDl; |
Yüksek risk | < 100 mg/dl |
| >100 mg/dl | >100 mg/dl |
Çok yüksek risk | < 100 mg/dl | < 70 mg/dl | >100 mg/dl | <100 mg/dl |
Orta yüksek risk (10 yýlda risk 10-20%) | <130 mg/dl | <100 mg/dl | >130 mg/dl | >130mg/dl, eðer LDL 100-129 mg/dl arasý ise ilaç eklemek isteðe baðlý |
Orta risk (10 yýlda risk <10%) | <130 mg/dl |
| >130 mg/dl | >160 mg/dl |
Düþük risk | <160 mg/dl |
| >160 mg/dl | >190 mg/dl, eðer LDL 160-189 mg/dl arasý ise ilaç eklemek isteðe baðlý |
Yüksek risk hastalarý kimlerdir?
- Halhazýrda koroner kalp hastalýðý olanlar (daha önce kalp enfarktüsü geçirmiþ olmak gibi)
- Diðer arterlerde (atardamarlarda) aterosklerozu olmak ( inme, TIA (Geçici iskemik atak), ayak damarlarýnda yetmezlik gibi)
- Ýki veya daha fazla risk faktörüne sahip olanlar (sigara, hipertansiyon, ailede erken kalp krizi öyküsü gibi)
Çok Yüksek riskli hastalar kimlerdir?
- Koroner arter hastalýðý ile beraber
- çoklu risk faktörlerine sahip olmak (Diyabet gibi),
- ciddi veya kontrol edilmemiþ risk faktörüne sahip olmak (sigarayý býrakmamak gibi)
- metabolik sendromu olmak (obezite, hipertansiyon, yüksek Trigliserid düzeyi, düþük HDL kolesterol, insülin direnci)
- Akut koroner sendromu la hastanede yatan kimseler
- 10 yýlda >%20 kalp kriz riski taþýrlar
Orta yüksek rsikli hastalar kimlerdir?
- Koroner arter hastalýðý veya diyabet yok, bunlarýn dýþýnda 2 veya fazla risk faktörü taþýyanlar. 10 yýlda %10-20 kalp krizi þansý olanlar.
Orta riskli kiþiler kimlerdir?
- Koroner arter hastalýðý veya diyabet yok, bunlarýn dýþýnda 2 veya fazla risk faktörü taþýyanlar. 10 yýlda <%10 kalp krizi þansý olanlar.
Düþük riskli kiþiler kimlerdir?
- 0 veya bir koroner risk faktörü olanlar
Ýlgili Kelimeler Listesi: kolesterol, trigliserit, yað, HDL, LDL, kötü kolesterol, hiperlipidemi, niasin, gemfibrozil, fenofibrat, hmg coa redüktaz inhibitörleri, lipid düþürücü ilaçlar, damar sertliði, ateroskleroz
Not: Aþaðýdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek týkla site içi arama yapabilirsiniz..