x
Genel Bilgiler
Giriş
Anemi olarak da bilinen bu tablo kan hastalýklarý içinde en sýk rastlanýlan bir durum olup, kandaki Hemoglobin (Hb) deðerlerinin 11 g/ dl’nin altýna düþmesi olarak tanýmlanýr.
% 90 olasýlýkla nedeni demir eksiklidir. Demir vücutta oksijen taþýma görevindeki alyuvarlarýn yapýmý için gerekli bir maddedir.
Dünyada ;
Her 5 erkekten biri ( % 20’si)
Her 3 kadýndan biri ( %35’i)
Her 2 gebeden biri ( %50’si)
Her 5 çocuktan ikisi ( % 40’ ý) kansýzdýr, ancak pek çoðu bu durumlarýný ne yazýk ki bilmemektedir.
Geliþmiþ ülkelerde 0-5 yaþ arasý çocuklarda kansýzlýða rastlanma sýklýðý % 4-20 iken, az geliþmiþ ülkelerde ayný yaþ grubunda bu oran % 80’lere kadar çýkmaktadýr. Ülkemizde bu oran % 50 (her iki çocuktan biri) gibi oldukça yüksek bir deðerdedir.
Demir eksikliði, özellikle 6. ile 24. Aylar arasýndaki bebeklerde ve ilkokul çaðýndaki çocuklar baþta olmak üzere tüm yaþ gruplarýnda, kansýzlýðýn en yaygýn nedeni olarak kabul edilmektedir.
DEMÝRÝN VÜCUT ÝÇÝN ÖNEMÝ NEDÝR?
Demir, insan vücudunda toplam 4 gr kadar bulunmasýna karþýn, biyolojik yönden oldukça önemli ve eksikliðinde ciddi sorunlara yol açan bir elementtir. Demirin bu özelliði uzun yýllardýr bilinmektedir.
Eksikliði genellikle büyümenin çok hýzlý olduðu küçük çocukluk ve ergenlik çaðý ile hamilelik döneminde ortaya çýkar. Kadýnlar ise, doðurganlýk dönemlerinde aylýk adet kanamalarý ile kan kaybetmeleri nedeniyle ‘kansýzlýk’ yaþayabilirler.
Yine, demir içeriði düþük olan yiyeceklerin fazla tüketilmesi ve ayrýca besinler yoluyla alýnan demirin emiliminin de güç olmasý kansýzlýðýn ortaya çýkýþýný kolaylaþtýran faktörlerdir.
Demirin vücuttaki en önemli görevi ise "hemoglobin" yapýmýdýr. Hemoglobin, kanýmýzdaki alyuvarlarda bulunur ve tüm dokularýn yaþamasý için gerekli olan oksijeni taþýma iþlemini gerçekleþtirir. Diðer bir deyiþle, oksijen yaþantýmýz için ne kadar önemli ise oksijenin kullanýlabilmesi içinde demir o kadar önemlidir.
Epidemioloji, sıklık
KANSIZLIK EN ÇOK KÝMLERDE GÖRÜLÜR?
Araþtýrmacýlara göre kansýzlýk, kadýnlar (öncelikle gebelerde) ve çocuklarda daha yaygýndýr.
Baþlýca risk gruplarý; doðurganlýk çaðýndaki kadýnlarda, gebelik döneminde demire olan ihtiyacýn artmasýyla ayrýca emzirme döneminde ve aylýk adet kanamalarý nedeniyle kan kaybý yaþayan kadýnlarda kansýzlýk daha sýk görülür.
Bebekler ve çocuklarda, hýzlý bir büyüme temposu olduðundan geliþmenin saðlýklý sürdürebilmesi için demire daha fazla ihtiyaç vardýr. Ancak besinlerle alýnan demir tek baþýna bu ihtiyacý karþýlamakta yeterli olmadýðýndan dýþarýdan demir takviyesi gerekebilir.
Genç kýzlýk döneminde de yine hýzlý büyüme ve aylýk adet kanamalarý nedeniyle demire olan gereksinim fazladýr.
Kronik alkol kullanýmý, aðrý kesici ilaçlarýn sürekli kullanýlmasý ve düzensiz beslenme de kansýzlýk riskini artýrýr.
Düþük sosyo-ekonomik düzeyde olanlar, vejetaryenler (et yemeden besleneler), ülser, paraziter hastalýk gibi kronik hastalýklarý olanlarda kansýzlýk sýkça görülür.
x
Etioloji, sebepler, risk faktörleri
KANSIZLIÐIN (ANEMÝ) NEDENLERÝ NELERDÝR?
Yetersiz demir alýnmasý; normal beslenme sýrasýnda gýdalar yoluyla alýnan demirin yetersizliðinde görülür.
Sosyo-ekonomik düzeyi düþük toplumlarda, beslenme alýþkanlýklarý yanlýþ olan insanlarda daha sýk görülmektedir.
Bebeklerde; ek besinlere geç baþlama, anne sütü yerine inek sütüyle beslenme kansýzlýða neden olabilir. Özellikle 6-24. aylar arasýnda sýktýr.
Eriþkinlerde ise vejetaryenlik, yanlýþ uygulanan zayýflama rejimleri ve yeme bozukluklarý da kansýzlýða neden olabilir. Ayrýca adet kanamsýnýn fazlalýðý da kansýzlýða yol açabilir.
Doðumla ilgili nedenler; sýk doðumlar, çoðul gebelikler, annenin 2 yýldan sýk aralýklarla veya 4’ten fazla sayýda doðum yapmasý gibi durumlar kansýzlýða neden olabilir.
Demir gereksinimin arttýðý durumlar; ülser kanamalarý, kadýnlarda adet kanamalarý gibi kan kayýplarý, parazit enfeksiyonlarý, özellikle bebeklerin ilk yaþý ve ergenlik dönemi gibi hýzlý büyüme dönemlerinde vücudun demire olan ihtiyacý artar ve artan bu ihtiyacýn tek baþýna besinlerden karþýlanamadýðý durumlarda kansýzlýk görülebilir.
Demir emiliminin bozulduðu durumlar; uzun süren ishaller, kronik enfeksiyonlar, sindirim sisteminde bozukluklar vücuda alýnan demirin emilimini bozarak kansýzlýða neden olabilir.
Kurþun zehirlenmesi; özellikle yoðun araç trafiðinin yaþandýðý kent merkezleri baþta olmak üzere akaryakýttaki kurþunun havaya karýþmasý ile oluþan kurþun zehirlenmeleri de kansýzlýða neden olabilmektedir.
x
Yakınmalar
Yorgunluk, halsizlik, baþ dönmesi, çabuk yorulma
Çalýþma kapasitesinde azalma
Sýk hastalanma
Ýþtahsýzlýk, bulantý
Ciltte, göz kapaklarýnýn iç kýsmýnda ve avuçta solukluk
Çarpýntý ve nefes darlýðý
Daha fazla üþüme
Konsantrasyon bozukluðu
komplikasyon
KANSIZLIÐIN YOL AÇTIÐI SORUNLAR
Kansýzlýk, tedavi yapýlmadýðýnda ya da geciktirildiðinde önemli sonuçlara neden olabilir.
Gebelerde;
Bebek ölümleri artabilir.
Düþük kilolu bebek doðurma riski artar.
Erken doðum riski artar.
Vücut direnci düþer ve hastalýklar daha sýk görülür.
Doðum sonrasý lohusalýk dönemi problemleri artar, doðumda kan verilmesi (transfüzyon) gerekebilir.
Bebek ve çocuklarda;
Büyüme olumsuz etkilenir genelde yavaþlar.
Fiziksel aktivite azalýr.
Hastalýklar daha sýk görülür.
Algýlama, öðrenme ve yorumlama fonksiyonlarý azalýr, dikkat daðýlmasý, yorgunluk ve ilgisizlik artar (okul baþarýsý düþer).
Yetiþkinlerde;
Sürekli yorgunluk hissi vardýr, halsizlik oluþur, iþ gücü azalýr.
Hastalýklar daha sýk görülür.
x
Laboratuvar testleri
Hekim muayenesi ile birlikte yapýlacak basit bir kan sayýmý ile kansýzlýk tanýsý konulabilir. Tam kan sayýmýnda düþük hematokrit (%33-35’den az) ve hemoglobin (11g/dl’den düþük) deðerleri kansýzlýk göstergesidir.
Gebelerde bu sýnýr 10 g/dl’nin altý olarak kabul edilir.
x
KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ
Medikal tedaviler
Kansýzlýk tedavisinde uygun demir ilaçlarýnýn hekiminizin önerdiði doz ve sürede kullanýlmasý yeterlidir. Ancak kansýzlýk tedavilerinin en az üç ay sürmesi gerektiði düþünüldüðünde tadý hoþ, alýmý kolay ve mide þikayetlerine yol açmayan bir demir ürününün seçilmesi önemlidir.
Seçilecek ilacýn emiliminin yiyeceklerden etkilenmemesi de ayrýca dikkat edilmesi gereken bir husustur. Ýlaç tedavisi yanýnda demir açýsýndan zengin besinler tercih edilmelidir.
DEMÝRDEN ZENGÝN BESÝNLER
Hayvansal gýdalardan kýrmýzý sakatat en zengin demir kaynaðýdýr. Diðer yararlý gýdalar ise; kýrmýzý et, tavuk, yumurta, kabuklu deniz mahsulleri ve balýktýr (en zengini somon).
Bitkilerden ise buðday, darý ve yulaf taneli olduðunda demirden daha zengin durumdadýr. Diðer pek çok vitamin ve mineral gibi demirde özellikle tahýl tanelerinin dýþ kýsmýnda bulunur; örneðin buðday öðütülürken içerdiði demirin %75’i kepeðinde kalýr, yani buðday unu tane buðdaya göre ancak %25 demir içerir.
Ispanaðýn, demir içeriði açýsýndan zengin olarak bilinmesine karþýn bu bilgi tam doðru deðildir, zira içerdiði bazý maddeler nedeniyle ýspanak, kara lahana gibi birçok sebzenin yapýsýnda bulunan demirin vücuda sanýldýðý kadar bir faydasý olmamaktadýr.
Kuru üzüm, kuru kayýsý, kuru erik, badem, fýstýk, ceviz gibi kuruyemiþler ile çekirdekler demir yönünden çok zengin olmamakla beraber yeterli düzeyde demir içerirler. Bir çorba kaþýðý pekmezde yaklaþýk 3 mg demir bulunur.
Günde bir bardak portakal suyunun içilmesi bitkilerden alýnan demirin emilimini bir kat artýrýrken, çay ve kahve tüketimi demir emilimini %75 oranýnda azaltmaktadýr.
BESÝNLERLE ALINAN DEMÝRÝN EMÝLÝMÝNÝ ETKÝLEYEN DURUMLAR
Barsaklardan demirin emilimini artýran durumlar;
Büyüme dönemi, gebelik, emzirme, kanama gibi demire olan gereksinimin artmasý
Midedeki asit salgýsýnýn artmasý
C vitamini varlýðý
Vücuttaki demirin normal düzeyden düþük olmasý
Kýrmýzý et yenilmesi
Proteinden zengin gýdalarla beslenme
Narenciye ve yeþil sebzeler tüketilmesi
Demir mutfak gereçleri
Barsaklardan demir emilimini azaltan durumlar;
Midedeki asit salgýsýnýn azalmasý
Antiasit ilaç kullanýmý
Hububattaki fitat maddesi
Yeþil yapraklý sebzelerde oksalat bulunmasý
Soya proteini
Çay ve kahve içilmesi
Barsak hareketlerinin hýzlanmasý
BEBEKLERDE KANSIZLIÐI ÖNLEMEDE ÝPUÇLARI
Ýlk bir yýl bebeðinize anne sütü verin. Eðer sütünüz yetersiz ise bebeðinize demir ile güçlendirilmiþ mamalar verebilirsiniz. Yine bu durumda ek besinler anne sütünden ayrý öðünlerde verilmelidir.
Ýlk 3 aydan sonra ek demir tedavisi uygulayýn (hekiminizin görüþünü alarak)
Çocuðunuzu demir içeriði zengin gýdalarla besleyin.
1-2 yaþýndaki çocuðunuzun içtiði inek sütünü günlük en fazla yarým litre ile sýnýrlayýn. Daha fazlasý, gýdalarla aldýðý demirin emilimini azaltacaðýndan kansýzlýða sebep olabilir.
Bebeðinizi haftanýn birkaç günüde demir içeriði zengin et, tavuk, balýk, yumurta, fasulye ve kuru hububatlarla besleyin.
Bebeðinize bol bol C vitamini yönünden zengin gýdalar (portakal suyu vs.) verin. C vitamini demirin emilimini artýrmaktadýr. Bebek ve çocuk beslenmesinde çayýn kesinlikle yer almamasý gerekmektedir.
Tuðla yada toprak yiyen bir çocukta kansýzlýk kolayca geliþebilir. Bu nedenle böyle durumlarda gerekli önemli almak þarttýr.
Doðum sýrasýnda anneden bebeðe, bebeðin ilk 4-6 aylýk ihtiyacýný karþýlamaya yetecek kadar demirin geçtiði bilinmektedir. Hýzlý bir büyümenin olduðu ilk yýllarda (özellikle 6. ve 24. aylar arasýndaki dönemde) besinlerle alýnan demir pek çok bebekte tüm ihtiyacý karþýlamaya yetmediði için dýþardan demir desteði alýnmasýna ihtiyaç vardýr.
GEBELERDE VE YETÝÞKÝNLERDE KANSIZLIÐI ÖNLEME YOLLARI
Demir içeriði yüksek olan gýdalar; kýrmýzý et, tavuk, balýk, kepekli ekmek veya vitaminle zenginleþtirilmiþ ekmek ve tahýl (pirinç, mýsýr, buðday) sýklýkla tüketilmelidir.
Demir kaplarda piþirilen yemeklerde de demir birikimi olacaðýndan demir kaynaðý olabilir.
Yemeklerde çay ve kahveden kaçýnýlmalýdýr, çünkü bu gýdalar demiri baðlayýp barsaklardan emilimini azaltan maddelerdir.
Yüksek miktarda kalsiyum ve magnezyumda demir emilimini azaltacaðý için kullanacaðýnýz demir ilacý ile beraber kalsiyum veya magnezyum ilaç alýnmamasý gerekmektedir.
Midede gaz, þiþkinlik, yanma gibi þikayetler nedeniyle antiasit denilen çiðneme tableti ve þuruplarýnýn ve ayrýca içerisinde yine demir emilimini etkileyen maddeler bulunan maden sularýnýn sýk olarak içilmesi demirin emiliminin azalmasýna yol açar.
Gebelik sýrasýnda kan hacminin %50 arttýðý göz önünde bulundurulursa düzenli demir alýmýnýn ne derece önemli olduðu anlaþýlýr. Anne adaylarýnýn gebeliðin 4. ayýndan baþlayarak düzenli olarak dýþarýdan ek demir tedavisi almasý gerekmektedir.
Artan demir ihtiyacýný karþýlamak için demir içeren besinlerin tüketimini de bir yol olabilir. Ancak tüm bu demir ihtiyacýnýn besinlerden karþýlanabilmesi için alýnmasý gerekli besin miktarý normalden çok daha fazla kalori içerdiðinden uygun bir beslenme biçimi deðildir.
DEMÝRÝN DOÐAL KAYNAKLARI
Demir hayvansal yiyeceklerde daha fazladýr. Bitkilerden genel olarak demir gereksinmesinin karþýlanmasýný beklemek doðu deðildir. Vitamin yönünden zengin olmalarýna karþýn bitkiler demir için iyi bir kaynak olamazlar.
Aþaðýda önemli besinlerdeki demir miktarlarý ve vücut tarafýndan emilim yüzdeleri yer almaktadýr.
Esas önemli olan nokta besinlerin içerdiði demirden çok ne kadarýnýn vücut tarafýndan emilebildiðidir.
| BESÝN | 100 gr.da DEMÝR |
| Dalak | 15"" mg |
| Bira mayasý | 17.3 mg |
| Pekmez | 16.1 mg |
| Buðday kepeði | 14.9 mg |
| Kabak çekirdeði | 11.2 mg |
| Karaçiðer | 8 – 9 mg |
| Ay çekirdeði | 7.1 mg |
| Darý | 6.8 mg |
| Maydanoz | 6.2 mg |
| Yulaf | 4 – 6 mg |
| Yer elmasý | 3.4 mg |
| Ceviz | 3.1 mg |
| Kýrmýzý et | 2 – 4 mg |
| Yumurta | 2 – 3 mg |
| Baklagiller | 2 – 3 mg |
| Mercimek,pirinç | 3 – 4 mg |
| Yeþil sebze (Çið) | 1 – 8 mg |
| Balýk | 0.5 - 1.5 mg |
| Meyve | 0.3 – 4.0 mg |
| Patates | 0.3 – 2.0 mg |
| Tavuk | 1.5 mg |
| Fýndýk,fýstýk | 1 – 3 mg |
| Süt | 0.1 – 0.4 mg |
| BESÝN | EMÝLÝM YÜZDESÝ |
| Dana eti | % 15 – 20 |
| Balýk eti | % 10 |
| Dana karaciðeri | % 9 – 17 |
| Soya fasulyesi | % 5 – 7 |
| Yeþil salata | % 4 – 5 |
| Buðday | % 4 – 5 |
| Mýsýr | % 3 – 4 |
| Kuru fasulye | % 2 – 3 |
| Ispanak | % 1 – 2 |
| Pirinç | % 1 |
KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ
x
Epidemioloji, sýklýk
Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri
Semptom ve Yakýnmalar
Komplikasyonlar
Laboratuvar testleri, özel testler
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ
Giriþ
Anemi olarak da bilinen bu tablo kan hastalýklarý içinde en sýk rastlanýlan bir durum olup, kandaki Hemoglobin (Hb) deðerlerinin 11 g/ dl’nin altýna düþmesi olarak tanýmlanýr.
% 90 olasýlýkla nedeni demir eksiklidir. Demir vücutta oksijen taþýma görevindeki alyuvarlarýn yapýmý için gerekli bir maddedir.
Dünyada ;
Her 5 erkekten biri ( % 20’si)
Her 3 kadýndan biri ( %35’i)
Her 2 gebeden biri ( %50’si)
Her 5 çocuktan ikisi ( % 40’ ý) kansýzdýr, ancak pek çoðu bu durumlarýný ne yazýk ki bilmemektedir.
Geliþmiþ ülkelerde 0-5 yaþ arasý çocuklarda kansýzlýða rastlanma sýklýðý % 4-20 iken, az geliþmiþ ülkelerde ayný yaþ grubunda bu oran % 80’lere kadar çýkmaktadýr. Ülkemizde bu oran % 50 (her iki çocuktan biri) gibi oldukça yüksek bir deðerdedir.
Demir eksikliði, özellikle 6. ile 24. Aylar arasýndaki bebeklerde ve ilkokul çaðýndaki çocuklar baþta olmak üzere tüm yaþ gruplarýnda, kansýzlýðýn en yaygýn nedeni olarak kabul edilmektedir.
DEMÝRÝN VÜCUT ÝÇÝN ÖNEMÝ NEDÝR?
Demir, insan vücudunda toplam 4 gr kadar bulunmasýna karþýn, biyolojik yönden oldukça önemli ve eksikliðinde ciddi sorunlara yol açan bir elementtir. Demirin bu özelliði uzun yýllardýr bilinmektedir.
Eksikliði genellikle büyümenin çok hýzlý olduðu küçük çocukluk ve ergenlik çaðý ile hamilelik döneminde ortaya çýkar. Kadýnlar ise, doðurganlýk dönemlerinde aylýk adet kanamalarý ile kan kaybetmeleri nedeniyle ‘kansýzlýk’ yaþayabilirler.
Yine, demir içeriði düþük olan yiyeceklerin fazla tüketilmesi ve ayrýca besinler yoluyla alýnan demirin emiliminin de güç olmasý kansýzlýðýn ortaya çýkýþýný kolaylaþtýran faktörlerdir.
Demirin vücuttaki en önemli görevi ise "hemoglobin" yapýmýdýr. Hemoglobin, kanýmýzdaki alyuvarlarda bulunur ve tüm dokularýn yaþamasý için gerekli olan oksijeni taþýma iþlemini gerçekleþtirir. Diðer bir deyiþle, oksijen yaþantýmýz için ne kadar önemli ise oksijenin kullanýlabilmesi içinde demir o kadar önemlidir.
Epidemioloji, sýklýk
KANSIZLIK EN ÇOK KÝMLERDE GÖRÜLÜR?
Araþtýrmacýlara göre kansýzlýk, kadýnlar (öncelikle gebelerde) ve çocuklarda daha yaygýndýr.
Baþlýca risk gruplarý; doðurganlýk çaðýndaki kadýnlarda, gebelik döneminde demire olan ihtiyacýn artmasýyla ayrýca emzirme döneminde ve aylýk adet kanamalarý nedeniyle kan kaybý yaþayan kadýnlarda kansýzlýk daha sýk görülür.
Bebekler ve çocuklarda, hýzlý bir büyüme temposu olduðundan geliþmenin saðlýklý sürdürebilmesi için demire daha fazla ihtiyaç vardýr. Ancak besinlerle alýnan demir tek baþýna bu ihtiyacý karþýlamakta yeterli olmadýðýndan dýþarýdan demir takviyesi gerekebilir.
Genç kýzlýk döneminde de yine hýzlý büyüme ve aylýk adet kanamalarý nedeniyle demire olan gereksinim fazladýr.
Kronik alkol kullanýmý, aðrý kesici ilaçlarýn sürekli kullanýlmasý ve düzensiz beslenme de kansýzlýk riskini artýrýr.
Düþük sosyo-ekonomik düzeyde olanlar, vejetaryenler (et yemeden besleneler), ülser, paraziter hastalýk gibi kronik hastalýklarý olanlarda kansýzlýk sýkça görülür.
Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri
KANSIZLIÐIN (ANEMÝ) NEDENLERÝ NELERDÝR?
Yetersiz demir alýnmasý; normal beslenme sýrasýnda gýdalar yoluyla alýnan demirin yetersizliðinde görülür.
Sosyo-ekonomik düzeyi düþük toplumlarda, beslenme alýþkanlýklarý yanlýþ olan insanlarda daha sýk görülmektedir.
Bebeklerde; ek besinlere geç baþlama, anne sütü yerine inek sütüyle beslenme kansýzlýða neden olabilir. Özellikle 6-24. aylar arasýnda sýktýr.
Eriþkinlerde ise vejetaryenlik, yanlýþ uygulanan zayýflama rejimleri ve yeme bozukluklarý da kansýzlýða neden olabilir. Ayrýca adet kanamsýnýn fazlalýðý da kansýzlýða yol açabilir.
Doðumla ilgili nedenler; sýk doðumlar, çoðul gebelikler, annenin 2 yýldan sýk aralýklarla veya 4’ten fazla sayýda doðum yapmasý gibi durumlar kansýzlýða neden olabilir.
Demir gereksinimin arttýðý durumlar; ülser kanamalarý, kadýnlarda adet kanamalarý gibi kan kayýplarý, parazit enfeksiyonlarý, özellikle bebeklerin ilk yaþý ve ergenlik dönemi gibi hýzlý büyüme dönemlerinde vücudun demire olan ihtiyacý artar ve artan bu ihtiyacýn tek baþýna besinlerden karþýlanamadýðý durumlarda kansýzlýk görülebilir.
Demir emiliminin bozulduðu durumlar; uzun süren ishaller, kronik enfeksiyonlar, sindirim sisteminde bozukluklar vücuda alýnan demirin emilimini bozarak kansýzlýða neden olabilir.
Kurþun zehirlenmesi; özellikle yoðun araç trafiðinin yaþandýðý kent merkezleri baþta olmak üzere akaryakýttaki kurþunun havaya karýþmasý ile oluþan kurþun zehirlenmeleri de kansýzlýða neden olabilmektedir.
Semptom ve Yakýnmalar
Yorgunluk, halsizlik, baþ dönmesi, çabuk yorulma
Çalýþma kapasitesinde azalma
Sýk hastalanma
Ýþtahsýzlýk, bulantý
Ciltte, göz kapaklarýnýn iç kýsmýnda ve avuçta solukluk
Çarpýntý ve nefes darlýðý
Daha fazla üþüme
Konsantrasyon bozukluðu
Komplikasyonlar
KANSIZLIÐIN YOL AÇTIÐI SORUNLAR
Kansýzlýk, tedavi yapýlmadýðýnda ya da geciktirildiðinde önemli sonuçlara neden olabilir.
Gebelerde;
Bebek ölümleri artabilir.
Düþük kilolu bebek doðurma riski artar.
Erken doðum riski artar.
Vücut direnci düþer ve hastalýklar daha sýk görülür.
Doðum sonrasý lohusalýk dönemi problemleri artar, doðumda kan verilmesi (transfüzyon) gerekebilir.
Bebek ve çocuklarda;
Büyüme olumsuz etkilenir genelde yavaþlar.
Fiziksel aktivite azalýr.
Hastalýklar daha sýk görülür.
Algýlama, öðrenme ve yorumlama fonksiyonlarý azalýr, dikkat daðýlmasý, yorgunluk ve ilgisizlik artar (okul baþarýsý düþer).
Yetiþkinlerde;
Sürekli yorgunluk hissi vardýr, halsizlik oluþur, iþ gücü azalýr.
Hastalýklar daha sýk görülür.
Laboratuvar testleri, özel testler
Hekim muayenesi ile birlikte yapýlacak basit bir kan sayýmý ile kansýzlýk tanýsý konulabilir. Tam kan sayýmýnda düþük hematokrit (%33-35’den az) ve hemoglobin (11g/dl’den düþük) deðerleri kansýzlýk göstergesidir.
Gebelerde bu sýnýr 10 g/dl’nin altý olarak kabul edilir.
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Kansýzlýk tedavisinde uygun demir ilaçlarýnýn hekiminizin önerdiði doz ve sürede kullanýlmasý yeterlidir. Ancak kansýzlýk tedavilerinin en az üç ay sürmesi gerektiði düþünüldüðünde tadý hoþ, alýmý kolay ve mide þikayetlerine yol açmayan bir demir ürününün seçilmesi önemlidir.
Seçilecek ilacýn emiliminin yiyeceklerden etkilenmemesi de ayrýca dikkat edilmesi gereken bir husustur. Ýlaç tedavisi yanýnda demir açýsýndan zengin besinler tercih edilmelidir.
DEMÝRDEN ZENGÝN BESÝNLER
Hayvansal gýdalardan kýrmýzý sakatat en zengin demir kaynaðýdýr. Diðer yararlý gýdalar ise; kýrmýzý et, tavuk, yumurta, kabuklu deniz mahsulleri ve balýktýr (en zengini somon).
Bitkilerden ise buðday, darý ve yulaf taneli olduðunda demirden daha zengin durumdadýr. Diðer pek çok vitamin ve mineral gibi demirde özellikle tahýl tanelerinin dýþ kýsmýnda bulunur; örneðin buðday öðütülürken içerdiði demirin %75’i kepeðinde kalýr, yani buðday unu tane buðdaya göre ancak %25 demir içerir.
Ispanaðýn, demir içeriði açýsýndan zengin olarak bilinmesine karþýn bu bilgi tam doðru deðildir, zira içerdiði bazý maddeler nedeniyle ýspanak, kara lahana gibi birçok sebzenin yapýsýnda bulunan demirin vücuda sanýldýðý kadar bir faydasý olmamaktadýr.
Kuru üzüm, kuru kayýsý, kuru erik, badem, fýstýk, ceviz gibi kuruyemiþler ile çekirdekler demir yönünden çok zengin olmamakla beraber yeterli düzeyde demir içerirler. Bir çorba kaþýðý pekmezde yaklaþýk 3 mg demir bulunur.
Günde bir bardak portakal suyunun içilmesi bitkilerden alýnan demirin emilimini bir kat artýrýrken, çay ve kahve tüketimi demir emilimini %75 oranýnda azaltmaktadýr.
BESÝNLERLE ALINAN DEMÝRÝN EMÝLÝMÝNÝ ETKÝLEYEN DURUMLAR
Barsaklardan demirin emilimini artýran durumlar;
Büyüme dönemi, gebelik, emzirme, kanama gibi demire olan gereksinimin artmasý
Midedeki asit salgýsýnýn artmasý
C vitamini varlýðý
Vücuttaki demirin normal düzeyden düþük olmasý
Kýrmýzý et yenilmesi
Proteinden zengin gýdalarla beslenme
Narenciye ve yeþil sebzeler tüketilmesi
Demir mutfak gereçleri
Barsaklardan demir emilimini azaltan durumlar;
Midedeki asit salgýsýnýn azalmasý
Antiasit ilaç kullanýmý
Hububattaki fitat maddesi
Yeþil yapraklý sebzelerde oksalat bulunmasý
Soya proteini
Çay ve kahve içilmesi
Barsak hareketlerinin hýzlanmasý
BEBEKLERDE KANSIZLIÐI ÖNLEMEDE ÝPUÇLARI
Ýlk bir yýl bebeðinize anne sütü verin. Eðer sütünüz yetersiz ise bebeðinize demir ile güçlendirilmiþ mamalar verebilirsiniz. Yine bu durumda ek besinler anne sütünden ayrý öðünlerde verilmelidir.
Ýlk 3 aydan sonra ek demir tedavisi uygulayýn (hekiminizin görüþünü alarak)
Çocuðunuzu demir içeriði zengin gýdalarla besleyin.
1-2 yaþýndaki çocuðunuzun içtiði inek sütünü günlük en fazla yarým litre ile sýnýrlayýn. Daha fazlasý, gýdalarla aldýðý demirin emilimini azaltacaðýndan kansýzlýða sebep olabilir.
Bebeðinizi haftanýn birkaç günüde demir içeriði zengin et, tavuk, balýk, yumurta, fasulye ve kuru hububatlarla besleyin.
Bebeðinize bol bol C vitamini yönünden zengin gýdalar (portakal suyu vs.) verin. C vitamini demirin emilimini artýrmaktadýr. Bebek ve çocuk beslenmesinde çayýn kesinlikle yer almamasý gerekmektedir.
Tuðla yada toprak yiyen bir çocukta kansýzlýk kolayca geliþebilir. Bu nedenle böyle durumlarda gerekli önemli almak þarttýr.
Doðum sýrasýnda anneden bebeðe, bebeðin ilk 4-6 aylýk ihtiyacýný karþýlamaya yetecek kadar demirin geçtiði bilinmektedir. Hýzlý bir büyümenin olduðu ilk yýllarda (özellikle 6. ve 24. aylar arasýndaki dönemde) besinlerle alýnan demir pek çok bebekte tüm ihtiyacý karþýlamaya yetmediði için dýþardan demir desteði alýnmasýna ihtiyaç vardýr.
GEBELERDE VE YETÝÞKÝNLERDE KANSIZLIÐI ÖNLEME YOLLARI
Demir içeriði yüksek olan gýdalar; kýrmýzý et, tavuk, balýk, kepekli ekmek veya vitaminle zenginleþtirilmiþ ekmek ve tahýl (pirinç, mýsýr, buðday) sýklýkla tüketilmelidir.
Demir kaplarda piþirilen yemeklerde de demir birikimi olacaðýndan demir kaynaðý olabilir.
Yemeklerde çay ve kahveden kaçýnýlmalýdýr, çünkü bu gýdalar demiri baðlayýp barsaklardan emilimini azaltan maddelerdir.
Yüksek miktarda kalsiyum ve magnezyumda demir emilimini azaltacaðý için kullanacaðýnýz demir ilacý ile beraber kalsiyum veya magnezyum ilaç alýnmamasý gerekmektedir.
Midede gaz, þiþkinlik, yanma gibi þikayetler nedeniyle antiasit denilen çiðneme tableti ve þuruplarýnýn ve ayrýca içerisinde yine demir emilimini etkileyen maddeler bulunan maden sularýnýn sýk olarak içilmesi demirin emiliminin azalmasýna yol açar.
Gebelik sýrasýnda kan hacminin %50 arttýðý göz önünde bulundurulursa düzenli demir alýmýnýn ne derece önemli olduðu anlaþýlýr. Anne adaylarýnýn gebeliðin 4. ayýndan baþlayarak düzenli olarak dýþarýdan ek demir tedavisi almasý gerekmektedir.
Artan demir ihtiyacýný karþýlamak için demir içeren besinlerin tüketimini de bir yol olabilir. Ancak tüm bu demir ihtiyacýnýn besinlerden karþýlanabilmesi için alýnmasý gerekli besin miktarý normalden çok daha fazla kalori içerdiðinden uygun bir beslenme biçimi deðildir.
DEMÝRÝN DOÐAL KAYNAKLARI
Demir hayvansal yiyeceklerde daha fazladýr. Bitkilerden genel olarak demir gereksinmesinin karþýlanmasýný beklemek doðu deðildir. Vitamin yönünden zengin olmalarýna karþýn bitkiler demir için iyi bir kaynak olamazlar.
Aþaðýda önemli besinlerdeki demir miktarlarý ve vücut tarafýndan emilim yüzdeleri yer almaktadýr.
Esas önemli olan nokta besinlerin içerdiði demirden çok ne kadarýnýn vücut tarafýndan emilebildiðidir.
| BESÝN | 100 gr.da DEMÝR |
| Dalak | 15"" mg |
| Bira mayasý | 17.3 mg |
| Pekmez | 16.1 mg |
| Buðday kepeði | 14.9 mg |
| Kabak çekirdeði | 11.2 mg |
| Karaçiðer | 8 – 9 mg |
| Ay çekirdeði | 7.1 mg |
| Darý | 6.8 mg |
| Maydanoz | 6.2 mg |
| Yulaf | 4 – 6 mg |
| Yer elmasý | 3.4 mg |
| Ceviz | 3.1 mg |
| Kýrmýzý et | 2 – 4 mg |
| Yumurta | 2 – 3 mg |
| Baklagiller | 2 – 3 mg |
| Mercimek,pirinç | 3 – 4 mg |
| Yeþil sebze (Çið) | 1 – 8 mg |
| Balýk | 0.5 - 1.5 mg |
| Meyve | 0.3 – 4.0 mg |
| Patates | 0.3 – 2.0 mg |
| Tavuk | 1.5 mg |
| Fýndýk,fýstýk | 1 – 3 mg |
| Süt | 0.1 – 0.4 mg |
| BESÝN | EMÝLÝM YÜZDESÝ |
| Dana eti | % 15 – 20 |
| Balýk eti | % 10 |
| Dana karaciðeri | % 9 – 17 |
| Soya fasulyesi | % 5 – 7 |
| Yeþil salata | % 4 – 5 |
| Buðday | % 4 – 5 |
| Mýsýr | % 3 – 4 |
| Kuru fasulye | % 2 – 3 |
| Ispanak | % 1 – 2 |
| Pirinç | % 1 |
KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ