Genel Bilgiler

Alkol ya da kimyasal adýyla "etilalkol" güçlü bir teratojendir yani bebekte anomali yaratan etkilere sahiptir. Özetlemek gerekirse gebelikte alkol kullanýmý;
Düþük (Abortus) yapma
Ölü doðum
Çeþitli baþ-yüz geliþim kusurlarý (kranio-fasiyel anomaliler)
Mental retardasyon (zeka geriliði), IQ düþüklüðü gibi istenmeyen durumlarýn oluþmasýna neden olabilmektedir.

Amerika ve diðer bazý geliþmiþ ülkelerde zeka geriliðinin belirlenebilen en önemli nedeni anne adayýnýn gebelikte alkol kullanmasýdýr. Bu ülkelerde anne adaylarý arasýnda alkolizmin yaygýnlýðý ve bunun yarattýðý sonuçlar ekonomik ve sosyal bir sorun oluþturmuþ durumdadýr.

Gebelik döneminde kullanýlan alkolün bebekte istenmeyen durumlar oluþturmasý alýnan alkol miktarý ile doðru orantýlýdýr. Þu anda elimizde gebelikte alýnabilecek en düþük alkol miktarý ile ilgili bir veri olmadýðýndan anne adaylarýna bu konudaki önerimiz gebeliðin planlandýðý andan gebeliðin sonuna kadar alkol kullanmamalarýdýr.

Bir bardak bira (%5 alkol), bir kadeh þarap (%10 alkol) ya da alkollü kokteylde (%10 alkol) yaklaþýk 15 gram alkol bulunur.
Alkol alma "alýþkanlýðý" günlük 60-90 gram (1-1,5 litre bira eþdeðeri) alkolün düzenli olarak alýnmasý þeklinde tarif edilebilir. Günlük 120 gram ve üzeri (2 litre bira ve üzeri) alkolün düzenli olarak alýnmasý ise "alkolizm" olarak deðerlendirilir.

Fetal Alkol Sendromu (FAS)
Alkol, anne kanýndan plasenta yoluyla direkt bebeðin kanýna geçerek anne kanýndaki miktarla eþitlenir.

Gebeliðin erken dönemlerinde alýnan alkol direkt olarak embriyo üzerine olan etkisiyle düþüðe, organ geliþimi döneminde hücreler üzerindeki etkileriyle çeþitli organlarda geliþim kusurlarýna, gebeliðin ikinci trimesterinden itibaren hücre çoðalmasýnýn hýzlý olduðu dönemde hücrelerdeki toksik (zehirli) etkisiyle santral sinir sistemi hasarlarýna neden olabilmektedir.

Gebeliðin her döneminde alkolün etkisine baðlý olarak bebeðin ölme riski artar. Günlük alýnan alkol miktarý arttýkça bebekte istenmeyen durumlarýn oluþma riski doðrusal bir iliþki içinde artar. Ancak günlük alýnabilecek miktar için güvenli bir alt sýnýr henüz belirlenmiþ deðildir ve gelecekte de belirlenmesi ihtimal dahilinde gözükmemektedir.

Gebelikte alýnan alkol bebekte düþük doðum tartýsýndan baþlayan ve zeka geriliðine sebebiyet verebilir. Alkolün bebek üzerinde yarattýðý en ileri normaldýþý durum "Fetal Alkol Sendromu (FAS)" olarak tanýmlanýr. Dünyada 1000 canlý doðumdan ikisinde fetal alkol sendromu olduðu tahmin edilmektedir.

Þu an için ülkemizde anne adaylarý arasýnda alkol kullanýmý ise yaygýn deðildir ve bunun böyle kalmasý toplumsal saðlýk açýsýndan çok önemlidir.

Fetal alkol sendromu, bebeðin doðmadan önceki dönemde sürekli ve yoðun bir þekilde alkole maruz kalmasý sonucu oluþan belirtiler topluluðudur. Belirtiler ilk kez 1973 yýlýnda tanýmlanmýþ ve alkolik anne adaylarýnýn bebeklerinde görülen bu ortak belirtiler bir sendrom olarak betimlenmeye baþlamýþtýr.

Sendromun en belirgin özellikleri bebekte rahim Ýçi geliþim geriliði (IUGR) (intrauterin geliþme geriliði), bebek büyüdükçe farkedilen geliþme geriliði, zeka geriliði, çeþitli davranýþ bozukluklarý ve normaldýþý yüz görünümüdür.




Fetal alkol sendromlu çocuklarýn tipik bir yüz görünümleri vardýr. En sýk rastlanan baþ-yüz kusurlarý mikrosefali (baþýn ufak olmasý), filtrum (üstdudak-burun arasý oluk) yokluðu, ince üstdudak, yassý burun kemeri, mikrognati (ufak çene), mikroftalmi (ufak gözler), kýsa burun, göz kapaklarýnýn anormal þekilli olmasýdýr.
(Soldaki resim FAS’lý bir çocuk)


Bunu dýþýnda kalp anomalileri, omurilik anomalileri, kol-bacak anomalileri, genital sistem ve böbrek anomalileri, kulak anomalileri, göðüs kafesi þekil bozukluklarý da sendromun bir parçasý olarak görülebilmektedir.

Doðumda hiçbir bulgu göstermeyen bebeklerde bile büyüdükçe geliþme geriliði barizleþebilmekte ve alkole baðlý diðer etkilerin gözlenmesi bebeðin iki yaþýna geldiði döneme kadar gecikebilmektedir.

Fetal alkol sendromlu bireyler yaþýtlarýndan daha ufak yapýlý, IQ seviyeleri daha düþük, çeþitli davranýþ bozukluklarý (aþýrý aktivite, dikkat toplayamama gibi) gösteren bireyler olarak yaþamlarýný sürdürürler.

Bebekte anomali yaratmak için yeterli en az miktarý belirlemek olanaksýz olmasýna karþýn tüm gebelik boyunca düzenli olarak günlük 90 miligram alkole eþdeðer içki kullanan anne adaylarýnda fetal alkol sendromu belirtileri görülme riski önemli oranda artar.

Bariz alkolik anne adaylarýnýn bebeklerinin yaklaþýk %30-40’ýnda fetal alkol sendromu görülmektedir. Günde 2-3 bardak alkollü içkiyi düzenli olarak kullanan anne adaylarýnýn bebeklerinde bu oran %10’a düþer.

Fetal alkol sendromu tüm gebelik boyunca ve özellikle de gebeliðin ikinci yarýsýndan itibaren yüksek miktarlarda alkol kullanan anne adaylarýnýn bebeklerinde daha sýk gözlenmektedir. Hücrelerin hýzla çoðaldýðý gebeliðin bu ikinci döneminde alkol hücreler üzerindeki toksik (zehirleyici) etkileri nedeniyle baþta sinir sistemi olmak üzere diðer organlarda geliþim bozukluklarýna neden olmaktadýr.

Daha az miktarlarda alkol kullanan anne adaylarýnda ise sendrom tümüyle ortaya çýkmasa da fetal alkol etkileri (FAE) adý verilen sendromun daha hafif þekli ortaya çýkabilir. Burada fetal alkol sendromunun belirtilerinin bir kýsmýnýn olmamasý, olanlarýn da daha hafif olmasý sözkonusudur.

Öneriler
Ýnsanlarda alkol kullanýmý ve gebelik üzerine olan etkilerle ilgili çalýþma yapýlamadýðýndan alkolün gebelikte bebek üzerindeki etkileri ancak hayvan deneyleriyle tahmin edilebilir.

Hayvanlarda tek doz olarak verilen yüksek miktarda alkolün düþük, geliþme geriliði ve baþ ve yüz anomalileri gibi fetal alkol sendromunu andýran etkiler yaptýðý gözlenmektedir. Bu çalýþmalarýn insanlara tam olarak uyarýlamaz olmasýyla birlikte þu an için "sosyal" içiciliðin (yani arada sýrada alkol almanýn) bile gebelik döneminde bebek üzerinde etkileri tam olarak bilinemediðinden gebeliðinizi planlandýðýz andan itibaren ve tüm gebelik boyunca alkol kullanýmýndan kaçýnýnýz.

Gebelik döneminde halihazýrda alkol kullanmakta olan anne adaylarýnýn da alkolü hemen býrakmalarý gebelik haftasýnýn erkenliðiyle doðru orantýlý bir þekilde bebeklerinin alkolden etkilenme riskini azaltacaktýr.

Gebelikte sigara, alkol ve uyuþturucu kullanýmý sonucunda doðan bebeklerde ömür boyu kalýcý izler (sekeller) görülebilmektedir.

KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ