Genel Bilgiler

SÝYAM ÝKÝZLERÝ (YAPIÞIK ÝKÝZLER)

Yapýþýk ikizler tek amnion keseli (monoamniyotik) ve tek koryonlu (monokoriyonik) tek yumurta ikizleri olup, döllenmiþ yumurtanýn organ geliþimi (organogenesis) baþladýktan sonra bölünmesine baðlý olarak tam bir ayrýlma olamamasý sonucunda geliþen ikizlerdir.

Bölünme evresine göre bebekler deðiþik bölgelerden ve deðiþik derecelerde birbirlerine yapýþýktýrlar. Hatta bazen bir organý paylaþarak geliþmektedirler. Tek yumurta ikizi olduklarýndan cinsiyetleri her zaman aynýdýr.

Ýstatistiksel Rakamlar
Yapýþýk ikizlere 40.000 doðumda bir rastlanýr.  Ancak canlý doðumlara bakýldýðýnda her 200.000 canlý doðumdan biri bu þekildedir.  Çünkü çoðu kýsmý gebelik sürecinde tespit edilerek tahliye edilir veya kendiliðinden rahim içinde ölümle sonuçlanabilmektedir.

Kýzlarda erkeklere göre 3 misli daha fazla görülür. Etki eden faktörler arasýnda genetik ve çevresel faktörler suçlanmaktadýr, ancak kanýtlanmýþ kesin bir neden bulunamamýþtýr.

Bugüne kadar bildirilen yapýþýk üçüz ya da dördüz vakasý yoktur.


Tarihçe


Chang ve Eng, Siyam’da 1811 yýlýnda doðduklarýnda göðüslerinin alt kýsmýndan bant þeklinde bir et parçasý ile birbirlerine baðlýydýlar ve karaciðerleri birleþikti. 17 yaþýna gelene kadar annelerinin yanýnda basit bir yaþam sürdüler.1829 yýlýnda Kaptan Coffin’in Amerika seyahati teklifini kabul ettiler ve Siyam Kralýndan alýnan özel izin ile Amerika’ya gittiler. Siyamlý çifte oðlanlar olarak lanse edilen Chang ve Eng, kaptanýn menajerliðinde gösterilere katýldýlar. Bir ara Ýngiltere’ye giden ikizler burada soylulara teþhir edildiler ve Kraliyet ailesinden pek çok üye ile tanýþtýrýldýlar.

Tüm seyahatleri boyunca her gittikleri yerde durumun anlaþýlmasý ve cerrahi olarak ayrýlmalarý olasýlýðý açýsýndan týbbi deneylere maruz tutuldular. Turneler esnasýnda, onlara bakan gebelerin benzer bebekler doðuracaklarý gerekçesi ile Fransa’ya kabul edilmeyince Amerika’ya geri döndüler. 28 yaþýna geldiklerinde Kuzey Karolina’da bir çiftlik aldýlar ve tarým ile uðraþmaya baþladýlar. 1840 yýlýnda A.B.D. vatandaþlýðýna geçtiler. 1843 yýlýnda Adelaide Yates ve Sarah Anne isimli iki kýz kardeþ ile evlendiler. Daha sonraki 31 yýl boyunca tam 21 çocuklarý oldu. 1850’lerde yeniden gösteri dünyasýna dönen ikizlerin saðlýðý kötüleþmeye baþlayýnca 1870 yýlýnda yeniden A.B.D.’ye döndüler.

17 Ocak 1874’de Eng gece yarýsý garip bir his ile uyandý ve kardeþi Chang’ýn öldüðünü fark etti. Birkaç saat sonra kendisi de öldü. Birkaç hafta sonra gövdeleri Philadelphia’ya getirildi ve otopsi uygulandý. Sonuçta Chang’ýn beyin damarlarýna giden bir pýhtý nedeni ile öldüðü anlaþýldý. O zamanlar Eng’in neden Chang’ýn ölümünden hemen sonra öldüðü anlaþýlamadý. Bazý hekimler korkudan hayatýný kaybettiðini ileri sürdüler. Oysa bugün Eng’in kanama nedeni ile öldüðünü biliyoruz. Eng’in kaný Chang’ýn ölü bedeninde göllenerek Eng’in de ölümüne neden olmuþtu.

Cahng ve Eng, toplumun yapýþýk ikizlere ve fiziksel açýdan farklý olan bireylere bakýþlarýnýn deðiþmesini saðladý. Ýkizler, deðiþik olan bireylerin de normal hayatlarýnýn, iþlerinin ve saðlýklý ailelerinin olabileceðini kanýtladýlar. Chang ve Eng týp terminolojisine "Siyam Ýkizleri (Siamese twins, conjoined twins)" terminolojisini kazandýrdýlar.

Bilinen kayýtlý en eski yapýþýk ikiz vakalarýndan birisi Biddenden Maids olarak da tanýnan Mary ve Eliza Chulkhurst kardeþlerdir.  1100 yýlýnda Ýngiletere’de doðan bebekler tam 34 yýl bu þekilde yaþamýþlardýr. Kalça ve omuzlarýndan yapýþýk olan kýzlar muhtemelen "pyopagus" türü yapýþýk ikizlerdi.  Kardeþlerden birinin ölmesi üzerine doktorlar cerrahi olarak gövdeleri ayýrmak sureti ile diðer kardeþe yaþama þansý tanýmayý umut ederken, o bunu kabul etmemiþ, birlikte geldik birlikte gideriz diyerek birkaç saat sonra ölmüþtür.

16. yüzyýlda yaþayan Fransýz Cerrah Ambroise Pare yapýþýk ikizlerin doðanýn kurallarýna aykýrý olduðunu düþünüyordu ve bu anormal durumu açýklamak için deðiþik teoriler ortaya atmýþtý. O’na göre yapýþýk ikizler Tanrý’nýn kýzgýnlýðýný, Þeytanýn ele geçirmesini, Tanrý’nýn güç gösterme isteðini yansýtýyordu. Yine Pare’e göre kadýnýn gebe iken çok sýký kýyafetler giymesi, rahminin küçük olmasý veya uygun olmayan þekilde oturmasý bu acayip duruma yol açýyordu.

Nedeni açýklanamayan yapýþýk ikizler maalesef tarih boyu aþaðýlanmýþ, dýþlanmýþ, aforoz edilmiþ, hatta bazen sirk gösterilerinde kullanýlmýþlardýr.

Klasifikasyon
Yapýþýk ikizler yapýþýklýðýn olduðu bölgeye göre adlandýrýlýr ve sýnýflandýrýlýrlar. Yunanca sabitlenmiþ anlamýna gelen "pagos" kelimesinden üretilen bir terminoloji kullanýlýr.
Kalp veya göbeði kapsamayanlar
Craniopagus: Birleþme kafa bölgesindedir. Yapýþýk ikizlerin %2’sini oluþturur
Pygopagus: Enseden olan birleþme (%19 oranýnda görülür)
 Orta hat birleþmeleri (her zaman göbeði kapsar)
Thoracopagus: Göðüsün üst yarýsýndan (göðüsten) olan yapýþma. En sýk görülen þekildir ve hemen her zaman bir kalbi iki bebek ortak paylaþýr.
Cephalopagus: Son derece nadir görülür. Gövdenin üst yarýsý yapýþýktýr.
Parapagus: Gövdenin alt yarýsýnýn yanlarýnýn yapýþýk olmasý.
Ischiopagus: Gövdenin alt yarýsýnýn (kuyruk kemiðinden) yapýþýk olmasý
Omphalopagus: Gövdenin orta kýsýmlarýnýn (göbeklerin) önden yapýþýk olmasý
Diðer nadir durumlar
Parazitik Ýkizler: Ýkizlerin geliþimi asimetriktir. Biri büyükken diðeri çok küçüktür ve tamamen büyük olana baðýmlýdýr.
Fetus in fetu: Tam geliþmemiþ bir ikiz tekinin geliþmiþ olan diðerinin gövdesi içinde bir yerlerde yer almasýdýr.

KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ