Genel Bilgiler

Gestasyonel Diabetes Mellitus (GDM) Nedir?
Gestasyonel diyabetes, hamilelik sýrasýnda veya hamilelikten önce baþlayarak ilk kez gebelik dönemi sýrasýnda fark edilen, gebede karbonhidrat metabolizmasý ile ilgili bir sorundur.

Gestasyonel Diabetes Mellitus (GDM) ile eþ anlamlý olarak kullanýlan diðer kelimeler; gestasyonel diyabet, gebelik þekeri, gebeliðe baðlý þeker hastalýðý, bozulmuþ glukoz toleransý, glukoz intoleransý, gizli þeker hastalýðý ve gebeliðin indüklediði þeker hastalýðý’dýr. 

Gestasyonel Diabet Nasýl Ortaya Çýkar?

Gebelik dönemi sýrasýnda salgýlanan pek çok hormon kan þekerinin yükselmesi yönünde rol oynamaktadýr. Özellikle plasentadan (eþ kýsmýndan) salýnan steroid yapýsýndaki hormonlar, kan þekerinin düþmesi için uðraþan insülin hormonuna karþý bir etki ile kan þekerini yükseltmektedir.

Kan þekerini düþüren insülin hormonuna karþý özellikle gebeliðin 24. haftasýndan itibaren bir direnç geliþir ve bu durum normal gebeler için bir problem teþkil etmezken “önceden kan þekerinin dengelenmesinde sorun olan hastalar açýsýndan” kan þekerinin (yani glukoz’un) yükselmesine neden olur.

GDM olan hastalarda insülin salýnýmýnda veya salýným sonrasýnda bir takým problemler vardýr ve bu þekilde kan glukoz seviyelerinde yükselmeler gözlenmektedir.

Hamilenin kan þekerindeki artýþlar anne karnýndaki bebeðin de kan þekerini yükseltir (hiperglisemi).

Kan þekeri yükselen fetuste reaktif olarak salgýlanan insülin hormonu  bebeðin anne karnýndayken normalden daha irileþmesine (makrozomik fetus) ve sonrasýnda tosuncuk bebeklerin doðmasýna neden olur.

Gestasyonel Diyabet Ýçin Risk Faktörleri

 Þiþmanlýk
 Önceki gebeliklerde GDM öyküsü
 Daha önceden iri bebek (makrozomik fetus) doðurmuþ olmak
 Önceki gebeliklerde doðumsal anomalili bebek dünyaya getirmiþ olmak
 Nedeni bilinmeden ölü doðum yapmýþ olmak
 35 yaþ üstündeki hamileler
 Ailede diyabet ve/veya yüksek tansiyon bulunmasý
 Açlýk kan þekerinin 105 mg/dl’nin, tokluk þekerinin 120 mg/dl’nin üzerinde olmasýdýr.

Her hangi bir dönemde 200 mg/dl’nin üzerindeki kan þekeri deðeri “diyabet (þeker hastalýðý)” olarak kabul edilmektedir.
Yüksek Kan Þekerinin Gebelik Üzerine Etkileri
 Polihidramniyos: Bebeðin rahim içinde yaþadýðý amniyon sývýsýnýn normalden fazla olmasýdýr. Polidiramnios, diyabetli gebelerde %20 oranýnda görülür.

 Preeklamsi (gebelik zehirlenmesi): Gebelikte tansiyon yükselmesi, ödemler ve idrarda protein görülmesi ile ilgili bir durumdur. Diyabetik gebelerde preeklampsi riski artmaktadýr.

 Ýdrar yolu enfeksiyonlarý: Diyabetik gebelerde artmýþ kan þekeri düzeyine baðlý olarak idrar yolu enfeksiyonlarý normalden fazla görülmektedir.
 Vaginal mantar enfeksiyonlarý: Gebelikte mantar enfeksiyonlarý (candida vaginitis) sýk olarak görülmektedir. Artmýþ kan þekeri düzeyi (hiperglisemi), mantar mikrobunun üremesi sonucunda vajinal akýntýlarý arttýrmaktadýr.

Yüksek Kan Þekerinin Bebek Üzerine Etkileri
 Rahim içi bebek ölümü: Uzun süreli ve kontrolsüz gebelerde bu risk de yükselir.
 Doðumsal anomaliler: Gebelik öncesi þeker hastalýðý (diabetes mellitus) olan kiþilerde gebeliðin özellikle erken döneminde kan þekeri kontrolü iyi olmazsa anne rahmindeki bebekte kalp anomalileri, solunum ve barsak anomalilerinde artýþ olabilir.

Ancak gebelik döneminde bozulmuþ þeker tolerans testi ile karakterize gestasyonal diabetesi olan hamilelerde bebek ile ilgili anomali (doðuþtan sakatlýk) riskleri artmamaktadýr. Yani gestasyonel diabetes bebekte sakatlýk yapýcý bir risk teþkil etmez.

 Doðum sonrasý bu bebeklerde; hipoglisemi ( kan þekerinin normalin altýnda olmasý), hipokalsemi (kan kalsiyum miktarýnýn düþmesi), uzayan sarýlýk gibi bir takým metabolik sorunlar geliþebilir.
 Anne adayýnda zor doðuma baðlý uzamýþ epizyotomi kesileri, rahimin kendini tam olarak toparlayamamasý (uterin hipotoni) sonrasý kanamalar ve kanamalara baðlý komplikasyonlar görülebilir.
 Kan þekeri normalden yüksek hastalarda yara iyileþme hýzý yavaþlamýþ ve enfeksiyon riski artmýþtýr. Özellikle sezaryen sonrasý 4.-5. günlerde yara yerleri enfeksiyon açýsýndan risk altýndadýr ve kontrol edilmelidir.
 Kan þekeri yüksek olan doðum yapmýþ lohusalarda idrar yolu enfeksiyonlarý da artmaktadýr. 
Tarama Testleri ve Taný
Aslýnda ideal olaný gebelik planlandýðýnda kiþinin açlýk ve tokluk kan þekerine bakýlmasýdýr. Eðer kiþinin daha önceden þeker hastalýðý varsa Hb A1C düzeyleri kontrol edilerek son üç ay içindeki kan þekeri düzeyleri hakkýnda bilgi sahibi olunabilir.

Eðer gebelik öncesi deðerlenme mümkün olmamýþsa, ilk gebelik muayenesinde Açlýk Kan Þekeri (AKÞ)’ne bakýlarak hasta deðerlendirilmelidir.

Ülkemizde tüm gebelerde 24-28. haftalarda 50 gram glukoz tarama testi uygulanmaktadýr. 50 gram glukoz testi adý üstünde bir “tarama testi”dir ve riskli grubu tarar. Bu testin normalden yüksek olmasý durumunda 100 gram Oral Glukoz Tarama Testi (OGTT) yapýlmakta ve GDM tanýsý ancak bu þekilde konulmaktadýr.

Öncelikle, gebeye günün herhangi bir saatinde (ideal olarak aç karýnla ve sabah saatinde) 50gr glukoz içeren sývý içirilerek bir saat sonra kan þekerine bakýlýr. Bu testte kan þekeri yüksekliði 135 mg/dl altýnda ise sonuç normal, 135-190 mg/dl arasýnda yüksek kabul edilerek 100gr oral glukoz tarama testine (100gr OGTT) geçilir.

190 mg/dl üzerindeki sonuçlarda ise direkt þeker hastalýðý açýsýndan tedaviye baþlanmalýdýr.

50 gram glukoz tarama testi 135-190 mg/dl arasýnda olan gebelerde yapýlan 100 gram OGTT için gebeye sabah aç karna açlýk kan þekeri için kan örneði alýndýktan hemen sonra 100gr glikoz (dextroz) içeren sývý içirilir ve sonrasýnda birinci, ikinci, üçüncü saatlerde kan þekeri ölçümleri yapýlýr.

100 gr OGTT de ortaya çýkan 4 deðerden en az iki deðerin normalin üzerinde olmasý durumunda gebeye gestasyonel diyabet mellitus (GDM) tanýsý konur.

Normal deðerler :

 Açlýk glukoz (AKÞ) < 95 mg/dl,
 1. saat glukoz <185mg/dl,
 2. saat glukoz <165mg/dl,
 3. saat glukoz <145mg/dl olmalýdýr.

Gestasyonel Diyabetes Mellitus Tedavi
Tüm GDM gebelerin %15-20’sinde insülin tedavisine ihtiyaç duyulurken hastalarýn büyük bir kýsmýnda bir diyet uzmaný ile beraber düzenlenen diyet ve egzersiz yeterli olmaktadýr.

Doðum Sonrasý Dönem/ Önlemler 
Gestasyonel diyabetli annelerde doðum sonrasý insülinle tadavi ihtiyacý genellikle ortadan kalksa da yaþamlarýnýn ilerleyen döneminde diyabetes mellitus (yani aþikar þeker hastalýðý) olma riskleri artmaktadýr.

Bu nedenle lohusalýk bittikten sonra (yani doðumdan 6 hafta sonra) “glisemik durum” yeniden deðerlendirilmeli ve 75 gr’lýk glikoz yüklemesi yapýlmalýdýr.

75 gram glukoz yükleme testinin normal çýkmasý halinde bu test üç yýllýk aralarla tekrarlanmalýdýr.

Gebeliklerinde GDM tanýsý alan hastalar; hayat tarzlarýnda deðiþiklik yapmalý, insülin direncini azaltmak için ideal kilolarýna inmeli, sigara içmemeli, dengeli beslenmeli ve egzersiz yapmalýdýrlar.

KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ