Genel Bilgiler
Rahim içi geliþme geriliði (=Intrauterine Growth Retardation, IUGR veya
=Intrauterin Geliþme Geriliði, IUGG olarak da anýlýr) anne rahmindeki
bebeðin gebeliðin yaþýna göre olmasý gerekenden küçük olduðu anlamýna
gelir.
Aslýnda "gerilik" kelimesini "azlýk, kýsýtlýlýk" gibi
kelimelerle ifade etmek belki daha doðru olacak. Nitekim bebeðin burada
kilo ve fizik olarak normalden daha az büyümesi ve geliþimi
kastedilmektedir, zeka olarak geri olmasý ise kesinlikle deðil.
Risk Grubu nedir?
Daha önceden düþük doðum aðýrlýklý bebek doðurma öyküsü Kötü beslenme koþullarý (malnutrisyon)Çok genç yaþta gebe olan (adolesan gebelik)Hamilelik süresince süregelen (kronik) strese maruz kalmaHamile kalmadan önce kilosu çok az olan kiþiler (kaþektik gebeler)Düzenli olarak madde ya da belirli ilaçlarý kullanan gebelerTrombofili (Damar içi pýhtýnýn artmasý ile birlikte giden bir takým hastalýklar)ileri yaþlarda gebelikgebelikte sigara kullanýmýSistemik
veya kronik hastalýk sahibi olanlar: Hipertansiyon, böbrek hastalýðý,
diabet, kalp hastalýklarý, SLE (Sistemik lupus eritematosus) veya bir
takým tiroid hastalýklarýnda olduðu gibi otoimmun hastalýðý olanlar,
bebeði rahimiçinde etkileyen bazý enfeksiyonlar, konjenital anomaliler
ve genetik hastalýklar bebeðin rahim içinde geliþmesine engel olabilir.
Bazen
tüm bu risk grubu faktörlerinin bulunmamasýna raðmen gebelerde
Intrauterin Geliþme Geriliði (IUGG) ortaya çýkabilmektedir. Buradaki
kesin nedenler bilinmemektedir.
Mekanizma
IUGG;
bebeði anne rahminde besleyen "plasenta" da (eþ kýsmýnda), damar hasarý
oluþarak bebeðin beslenmesini kýsýtlanmasý sonucunda ortaya
çýkmaktadýr. Bu mekanizma ile gerçekleþtiði, IUGR’lý doðan bebeklerin
plasentalarýnýn incelenmeleri sonucunda ortaya çýkarýlmýþtýr.
Taný
Taný
gebelik kontrollerinde rahim büyüklüðünün olmasý gerekenden küçük
olarak saptanmasý sonrasýnda ultrasonografide bebeðin gebelik haftasýna
göre olmasý gerekenden daha düþük doðum aðýrlýklý olmasý ile konur.
Bebeðin
gebelik haftasýný gösteren bir takým büyüklük kriterileri yani
"persantiller" vardýr ve bebeðin yapýlan ölçümleri normal deðerlerin
alt ve üst sýnýrlarý arasýnda olmalýdýr (%10-90 arasýnda). Bu
persantillerin %10’un üzerinde olmasý bebeðin içeride bir geliþim
azlýðýný ve %90’ýn üzerinde olmasý ise normalden iri olmasýný
(makrozomi) ifade etmektedir.
Bazan IUGR tanýsý koymak çok
kolay olmayabilir. Özelikle ölçüm hatalarýndan kaynaklanan sorunlar
hatalý olarak IUGR tanýsý koydurabilir.
Özelikle son adet
tarihinin doðru olarak bilinmemesi (misdate), daha önceden rutin
kontrollerin olmamasý sonucunda aslýnda normal olan bir bebeðin IUGR
olarak teþhis edilmesine neden olabilir.
IUGR tanýsý koyarken ultrasonografide bebeðin baþ çevresi (HC), baþ
çapý (BPD), karýn çevresi (AC) ve uyluk kemiði (FL) ölçümleri bir arada
deðerlendirilmektedir. Bu ölçümlerden özellikle karýn çevresinin (AC)
olmasý gerekenden 2 hafta geride olmasý IUGR tanýsýný güçlendirir.
Takiplerde bu gerilik artarak devam ediyor ise taný kesinlik kazanmaya
baþlar.
Bazen de anne-babanýn yapýsý nedeni ile bebeðin normalden küçük olmasý hatalý olarak IUGR olarak yorumlanabilir.
IUGR Türleri
IUGR simetrik veya asimetrik IUGR olarak ikiye ayrýlmaktadýr.
Asimetrik geliþme geriliðinde; bebeklerin merkezi sinir sistemini ön planda koruyan mekanizmalar nedeniyle kafa çapýnýn normal olmasýna raðmen (beynin korunmasýna raðmen), özellikle karaciðerin yeterince büyüyememesi sonucunda karýn çevresindeki büyüme sýnýrlý kalmaktadýr. (Büyük kafa ama ince karýnlý bebekler)
Asimetrik tip, genelde hamileliðin son dönemlerinde aniden ortaya çýkan yüksek tansiyon veya diyabet gibi hastalýklarýn etkisiyle bebeðin yað depolarý azlýðý ile geliþmektedir.Simetrik IUGR durumda ise, tüm vücut kýsýmlarýnýn büyümesi orantýlý olarak geri kalmaktadýr. Daha ciddi sonuçlarý olan bu durum, genelde fetusu etkileyen kromozom kusurlarýna veya rahim içi enfeksiyonlara (TORCHES enfeksiyonlarý) baðlýdýr.
Tedavi ve Ýzlem
Rahim içi geliþme geriliðinden þüphelenildiði durumlarda ilk önce rahimin boyu ölçülür ve bebeðin büyüklüðü tahmin edilir. Daha sonra ultrason incelemesi ile bebeðin ölçümleri (fetal biyometri) yapýlýr.
Eðer IUGR þüphesi kuvvetli ise gebeye yatak istirahati, sigarayý býrakmasý ve dietini düzenlemesi önerilir. Olasý bir enfeksiyon açýsýndan da incelemeler yapýlýr. Gebelik takiplerinde haftada 1 ya da 2 kez NST yapýlýr.
Bebeðin kalp atýmlarýnýn bozulmasý ve 2-3 hafta süreyle büyümenin duraklamasý bebeðin ciddi tehlike altýnda olduðunun belirtisidir. Böyle bir durumda gebeliðin sonlandýrýlmasýnýn bebek için yaþam þansýný yükselteceði sonucuna varýlýrsa sezaryen kararý verilebilir.
Komplikasyonlar
IUGR’da bebeði gebelik süresince bekleyen riskler; fetal distres (bebeðin rahim içinde sýkýntýya girmesi) ve ani bebek ölümleridir. IUGR ile doðan bebeklerin erken dönemlerdeki ölümleri 8 kat artmaktadýr. Bu nedenle bu tür durumda annede daha çok benimsenen doðum þekli olan sezaryen artmaktadýr.
Yine; doðum sonrasý ise bu bebeklerde kan þekerinin düþmesi
(hipoglisemi), kandaki kalsiyumun azalmasý (hipokalsemi), uzamýþ
sarýlýk, solunum sýkýntýsý, asfiksi ve artmýþ mortalite (ölüm) hýzý en
önemli komplikasyonlardýr. Deri altý dokularýndaki yað ve
karaciðerdeki þeker depolarýnýn yetersizliði, doðum sonrasý erken
dönemde sýk olarak vücut ýsýsý ve kan þekeri düþmesine neden
olmaktadýr.
Plasental kan akýmýnýn azlýðýna baðlý olarak
bebeðin rahim içinde geliþememesi bebekte ani veya süregen (kronik)
sýkýntýya sebep olabilir. Bu nedenle gebeliðin miada ulaþmasý
beklenmeden erkenden sezaryen ile sonlandýrýlmasý düþünülebilir.
Buradaki mantýk bebeklerin iyi beslenemeyen rahim içi ortamdan alýnarak
küvöz ortamýnda desteklenerek geliþimlerinin sürdürülmesidir. Bu
þekilde rahim içindeki ani ölümler de önlenmiþ olur. Ancak bu kez de
bebeðin doðduðu erken gebelik haftasýna baðlý olarak "prematürite"
sorunlarý baþ gösterebilecektir.
Ýyi olan taraf odur ki bu bebekler doðduklarýndan sonraki ilk yýllarda kendi akranlarýný kiloca yakalayabilir, hatta geçebilirler. ("adeta kýtlýktan çýkmýþ gibi beslenebilirler")
Çok erken sezaryen ile doðurtulmak zorunda kalýnan prematür bebeklerde ise bir takým nörolojik problemlerin görülme olasýlýðý bulunmaktadýr. Nörolojik problemlerle daha çok kastedilen öðrenme ve davranýþ bozukluklarýdýr. Gebelik haftasý ilerledikçe bu riskler azalmaktadýr.
Önlemler
Geliþme geriliðine neden olan faktörler her zaman tam anlamý ile kontrol edilemeyebilir. Ancak yine de kontrol edilebilen faktörlere dikkat edilmelidir. Anne adayýnýn gebeliði süresince dengeli beslenmesi, bol su ve sývý içmesi, sigara kullanmamasý, stres yaratacak olaylardan kaçýnmasý, düzenli olarak hafif egzersiz yapmasý, düzenli uyku uyumasý ve dinlenmesi son derece önemlidir.
Ayrýca herhangi bir þikayet olmasa bile düzenli olarak kontrollere gidilmesi olayýn erken dönemde tanýnmasý ve önlem alýnmasýna yardýmcý olabilir.
Özellikle gebeliðin ilk üç ayýnda yapýlacak bir ultrason tetkiki ile bebeðin ileriki dönemlerdeki gebelik haftasý ve doðum tarihi net bir þekilde tahmin edilebilmektedir. Çünkü bu dönemlerde ultrasonun gebelik haftasýný belirlemedeki yanýlma payý 3-5 gün ile sýnýrlý olup son aylarlara göre çok daha azdýr (15-20 gün).Gebeliðinde IUGR yönünde geliþim gösteren (gebelik haftasý olmasý gerekenden yavaþ giden) gebelerin erken doðum yapma risklerinin düþünülerek gebeliklerin belirli haftalarýnda doktoru tarafýndan "kortizon uygulamasý" yapýlabilir. Burada anneye kalçadan yapýlan kortizon iðnelerinin amacý bebeðin akciðerlerinin geliþimlerinin saðlanmasýdýr (akciðer maturasyonu). Çünkü prematür bebeklerdeki en sýk ölüm sebeplerinden birisi akciðerlerin yeterince olgunlaþmamasý sonucu yaþanan solunum sýkýntýlarýdýr.
Her türlü gebelikte geliþebilecek olan IUGR riskini minimalize etmek için düzenli gebelik takipleri þart olarak görülmelidir.
KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ