Ulser

Ülser ; Mide veya duedenum (onikiparmak barsaðý)’un mide asidi ve sindirim sývýlarý (örneðin:pepsin) tarafýndan harabiyeti sonucunda meydana gelen doku kaybýdýr. Doku kaybý asit ve pepsinin etkisiyle daha derinlere inebilir. asit ve pepsinin etkileri yemek borusu alt ksýmlarýnda da ülser yapabilir.

Toplumumuzda herhangi bir zamanda mevcut ülserli hasta (yeni geçiren veya geçirmiþ) yüzdesi %2-6’dýr. Duedenal (onikiparmak barsaðý) ülseri , mide ülserine göre çok daha fazla görülür. Duedenal ülser 30-50 yaþlarý arasýnda daha sýk olup , erkeklerde kadýnlara göre 2-4 kat daha fazladýr. Mide ülseri 60 yaþýndan sonra daha sýk gözlenir ve kadýnlarda daha çok görülür.

Helicobacter Pylori adý verilen bakteri

Uzun süreli aspirin veya antienflamatuvar ilaç kullanýmý

Kan grubu 0 olan kimseler

Psikolojik stres

Travma, cerrahi operasyon gibi çeþitli fiziksel stresler

Alkol, kafein ve sigara kullanýmý

En büyük neden "Helicobacter pylori" adlý bir mikroptur ve düzenli NSAÝ ilaçlar (aspirin, antiromatizmal ilaçlar) alýmýdýr. Diðer muhtemel nedenler arasýnda genetik yatkýnlýk (irsiyet) , her türlü stresler , kortizon türü ilaçlar , alkol , sigara , kahve alýþkanlýðý , çevre kirliliði sayýlabilir.

Birçok ülser helicobacter pylori mikrobunun varlýðý ile meydana gelir.  Duedenal ülserlerde Helicobacter pylorinin varlýðý %100’e yakýn oranla yüksek bulunmuþtur.  Helicobacter pylori varlýðý saptanan , ancak ülser görülmeyen kiþilerin varlýðýndan dolayý , helicobacter pylori varlýðý yanýnda baþka faktörlerde (örneðin irsiyet) olmasý gerektiðini düþündürmektedir. Helicobacter pylori varlýðý ülser yapmasý dýþýnda müzmin gastrit yaptýðý kesindir. Mide kanserlerine yol açabilmektedir. Geliþmekte olan ülkelerde toplum oranlarý daha yüksektir. türkiyede toplumun bölgelere göre deðiþmekle beraber % 60-90 ýnda bu mikrop vardýr. kiþinin genetik yapýsýna ve bakterinin saldýrgan özelliklerine göre kimi insanda gastrit, kiminde ülser, çok az bir kýsmýnda ise mide kanserine yol açabilmektedir.

Günümüzde hasta açýsýnda en kolay ve ekonomik olan test  gaitada Helicobacter Pylori Antijenine bakýlmasýdýr.  HP stool Antigen testi olark bilinir.

Üre nefes testi: özel iþaretli gýdalar aðýzdan alýndýktan sonra midede bakteri varlýðýnda bakterinin açýða çýkaracaðý ara ürünleri tesbit edilmesine dayanýr. hasta açýsýndan endoskopik yollara göre daha konforludur.

Endoskopik biopsi alýnarak üreaz testi , patolojik inceleme , kültürde üretme gibi yöntemler kullanýlabilir.

Serolojik yöntem: Hasta kanýnda helicobacter pylori mikrobuna karþý geliþmiþ antikoru saptayarak . þu anda enfeksiyonun varlýðý veya eskiden olup olmadýðýný ayýrmaz.

Ülseri meydana getiren ikinci büyük sebep; düzenli NSAÝ ( Aðrý kesici ve romatizmal ilaçlar ) ilaç kullanmaktýr. ancak tek doz NSAÝ ilaçlarý ile de kanama geliþebilir. NSAÝ ilaçlarýn bu kötü etkileri uygun ilaçlarla önlenebilir. Ülseri olanlar çeþitli hastalýklar için doktora gittiklerinde , doktora ülserli olduðunu söylemelidirler. Doktor gerektiðinde vereceði aðrý kesici ilaçlarla birlikte gastrointestinal yan etkileri önleyecek ilaç verebilir ya da yan etkileri olmayan ilaçlar (paracetamol gibi) kullanýlabilecektir. NSAÝ almak zorunda olan kiþiler dispeptik þikayetleri var ise mide koruyucu ilaçlarla beraber almalýdýrlar.

Belirtileri ülserin yerine göre deðiþir. midede olan ülserler daha çok yemek yedikten sonra karýn üst orta ve sol kesiminde aðrý yaparken, duodenal ülserlere baðlý karýn aðrýlarý yemek yendiðinde yatýþmaya meyillidir. duodenal (oniki parmak barsaðý) ülserlerinde en sýk rastlanan belirti karnýn üst kýsmýnda kemirme ve yanma þeklinde aðrý olmasýdýr. Genellikle öðün aralarýnda meydana gelir. Gece hastayý uykudan uyandýrabilir (daha çok duedenal ülserde). Yemek yemekle ve antiasit dediðimiz mide asidini nötürleyen çiðneme tableti ve pastillerle birkaç dakika ile birkaç saat arasýnda aðrý hafifler. Sonbahar ve ilkbaharda aðrýlarýn sýklýðý artar. Ülserli hastalarda daha az sýklýkla meydana gelen belirtiler bulantý , kusma (özellikle aðrý varken oluþur, kusunca aðrýnýn azalmasý veya kesilmesi çok tipiktir) , iþtahsýzlýk ve kilo kaybýdýr.

 

Sindirim sistemi kanamalarýnýn en büyük nedeni ülserlerdir. Bazen daha önce hiç mide aðrýsý þikayeti olmayan kiþilerde bile görülebilir. Bu kiþiler "kahve telvesi" renkli bir materyel kusarlar ya da "katran renkli" siyah gaita dýþkýlarlar. Oldukça pis kokuludur. bu koku diðer ilaçlara baðlý gaita siyahlaþmalarýnda görülmez. özellikle demir hapý alanlarda gaita siyahlaþýr, ama koku olmaz. Baþka belirti olmadan , gaitasýnýn siyah renkli olduðunu farkeden kiþilerin mutlaka bir saðlýk kurumuna acil olarak baþvurmasý gereklidir.

Kusma ve siyah renkli feçes olmadan önce aniden fenalýk gelmesi , soðuk soðuk terleme halinde üst gastrointestinal kanamadan kuþkulanýlmalýdýr.

Mevcut ülserin derinliðinin artmasý ve tüm mide-duedenum katmanlarýný geçerek delinmesidir. Mide asit-pepsin içeriðinin karýn boþluðuna geçmesi sonucu aniden ve þiddetli bir aðrý oluþur. Karýn tahta gibi sertleþir , kýpýrdama ve yürüme aðrý nedeniyle zorlaþýr. Tedavi ameliyat iledir.

Özellikle duedenum ve pylor kanalýnda (mide çýkýþ kanalý) akut ülserin doku ödemi (þiþliði) meydana getirmesiyle  veya uzun süredir derin ülserin olmasý sonucunda nedbe dokusu oluþmasý nedeniyle , yiyecek , içecek ve mide suyunun geçimini (pasajýn) daralmasý (stenoz) , hatta týkanmasýna neden olur. Hasta yediði ve mide suyunun devamlý salgýlanmaya devam etmesi sonucu mide içinde biriken , ileriye gidemeyen materyali kusar. Kusma bol ve süreklidir. Hasta yese bile yiyecekler hazmeden organlara geçemediðinden (hazým-emilim- mide deðil,onikiparmak barsaðý ve ince barsaktadýr), sürekli kilo verme mevcuttur. Teþhis biran önce yapýlýp , ameliyat edilmelidir.

Ülserin dokudan dýþarý doðru delinirken yakýn organlara yapýþarak deþmesi kastedilir. en sýk pankreas üzerine yapýþarak deþilme olur. bir nevi kapalý kalan delinmedir. tedavisi ameliyaladýr.

ÜLSER TEÞHÝSÝ

Fizik muayene ve ultrason ile ülser herhangi bir iþaret vermez. Ancak bize baþka hastalýklarý ekarte etme þansý verir.

Ülser tanýsý için üst sindirim sisteminin radyolojik tetkiki veya daha iyisi üst sindirim sistemi endoskopisi (Iþýklý hortum yutturularak yapýlan mide içerisinin gözle görülmesi esasýna daynaýr) (özofagogastroduedenoskopi) ile konur. 

Küçük , ýþýklý , kývrýlabilen bir boruyla yemek bousu , mide ve onikiparmak barsaðýnýn gözle direkt olarak gözlenmesidir. Görülmesi gereken organlarýn yaklaþýk her yeri net bir þekilde gözlenebilir. Ýþlem hastaya genellikle sakinleþmesi için bir ilaç verilerek yapýlýr. Ýþlem sýrasýnda , patolojik tetkik ve üreaz testi için biopsi alýnabilir. Biopsi alýmý herhangi bir rahatsýzlýk veya aðrýya neden olmaz.

Geçmiþte baharatlý , acý , ekþi , turþudan , yaðlý ve asidik yiyeceklerden kaçýnýlmasý gerektiði söylenip , süt tedavisi verilirdi. Bugün ülser için özel bir diyet olmadýðý gibi , gece yatmadan önce içilen sütün zararý bile olabilir. Özel diyetin ülseri iyileþtirmede katkýsý olmadýðý deneylerle gösterilmiþtir. Þu anda kiþisel olarak þikayetine sebep olduðu düþünülen yiyecek maddesinin kýsýtlanmasý gerektiði söylenmektedir. (Örneðin ülserli bir kiþiye soðan yemek dokunmuyorsa yemesinde bir sakýnca yoktur). Ancak ülserli hasta sigarayý (eðer çok içiyorsa) býrakmalýdýr.  Sigara içiminin ülser iyileþmesini geciktirdiði , sýk ülser tekrarlanmalarýnýn ( nüks ) neden olduðu gösterilmiþtir. Genellikle ülserli hastalar aspirin ve benzeri romatizma ilacý almamalýdýr. Alkol alýmý , yüzeyel mukoza direncini bozarak , gastrite ve ülser iyileþmesinde gecikmeye yol açabilir. akut ülserde özellikle alýnmamasýnda yarar vardýr.

Gastroözofajial reflü tedavisinde ve ülserde kullanýlan ilaçlar H2 reseptör blokerleri (Ranitidin , Famotidin , Nizatidin) ve proton pompa inhibitörleri (omeprozol , lansoprol) dir. Bunlar mide asitlerini azaltarak yakýnmalarý rahatlatýrlar. Ayrýca mide asitinin ülser üzerine etkisini ortadan kaldýrarak , iyileþmeyi saðlarlar. protein pompa inhibütörleri asiditeyi azaltmada , H2 reseptör blokerlerine oranla daha güçlüdür , ancak daha pahalýdýrlar. helikobacter pylori saptanan hastalarda , protein pompa inhibütörleri antibiyotiklerle birlikte helikobacter pyloriyi yok etmede ( eradikasyon ) kullanýlmaltadýr.

Helicobakter pilori yokedildikten sonra ülser tekrarlama oraný yýllýk % 4 lere kadar düþmüþtür. önceleri bu oran yýlda %70 ler kadar yüksekti.

%30 ülser vakasýnda H.Pilori etken olmayabilir. NSAÝ kullanýmý varsa özellikle proton pompa inihibitörleri uzun süreli tedavi ve engelleme için kullanýlmasý gerekecektir.

Birçok ülserler ilaçla iyileþirler. Kanama , stenoz (daralma -týkanma) , delinme ve penetrasyon (deþilme) meydana gelirse , týbbi tedaviye cevap vermezse acilen ameliyat gereklidir.

Ulser

Ülser ; Mide veya duedenum (onikiparmak barsaðý)’un mide asidi ve sindirim sývýlarý (örneðin:pepsin) tarafýndan harabiyeti sonucunda meydana gelen doku kaybýdýr. Doku kaybý asit ve pepsinin etkisiyle daha derinlere inebilir. asit ve pepsinin etkileri yemek borusu alt ksýmlarýnda da ülser yapabilir.

Toplumumuzda herhangi bir zamanda mevcut ülserli hasta (yeni geçiren veya geçirmiþ) yüzdesi %2-6’dýr. Duedenal (onikiparmak barsaðý) ülseri , mide ülserine göre çok daha fazla görülür. Duedenal ülser 30-50 yaþlarý arasýnda daha sýk olup , erkeklerde kadýnlara göre 2-4 kat daha fazladýr. Mide ülseri 60 yaþýndan sonra daha sýk gözlenir ve kadýnlarda daha çok görülür.

Helicobacter Pylori adý verilen bakteri

Uzun süreli aspirin veya antienflamatuvar ilaç kullanýmý

Kan grubu 0 olan kimseler

Psikolojik stres

Travma, cerrahi operasyon gibi çeþitli fiziksel stresler

Alkol, kafein ve sigara kullanýmý

En büyük neden "Helicobacter pylori" adlý bir mikroptur ve düzenli NSAÝ ilaçlar (aspirin, antiromatizmal ilaçlar) alýmýdýr. Diðer muhtemel nedenler arasýnda genetik yatkýnlýk (irsiyet) , her türlü stresler , kortizon türü ilaçlar , alkol , sigara , kahve alýþkanlýðý , çevre kirliliði sayýlabilir.

Birçok ülser helicobacter pylori mikrobunun varlýðý ile meydana gelir.  Duedenal ülserlerde Helicobacter pylorinin varlýðý %100’e yakýn oranla yüksek bulunmuþtur.  Helicobacter pylori varlýðý saptanan , ancak ülser görülmeyen kiþilerin varlýðýndan dolayý , helicobacter pylori varlýðý yanýnda baþka faktörlerde (örneðin irsiyet) olmasý gerektiðini düþündürmektedir. Helicobacter pylori varlýðý ülser yapmasý dýþýnda müzmin gastrit yaptýðý kesindir. Mide kanserlerine yol açabilmektedir. Geliþmekte olan ülkelerde toplum oranlarý daha yüksektir. türkiyede toplumun bölgelere göre deðiþmekle beraber % 60-90 ýnda bu mikrop vardýr. kiþinin genetik yapýsýna ve bakterinin saldýrgan özelliklerine göre kimi insanda gastrit, kiminde ülser, çok az bir kýsmýnda ise mide kanserine yol açabilmektedir.

Günümüzde hasta açýsýnda en kolay ve ekonomik olan test  gaitada Helicobacter Pylori Antijenine bakýlmasýdýr.  HP stool Antigen testi olark bilinir.

Üre nefes testi: özel iþaretli gýdalar aðýzdan alýndýktan sonra midede bakteri varlýðýnda bakterinin açýða çýkaracaðý ara ürünleri tesbit edilmesine dayanýr. hasta açýsýndan endoskopik yollara göre daha konforludur.

Endoskopik biopsi alýnarak üreaz testi , patolojik inceleme , kültürde üretme gibi yöntemler kullanýlabilir.

Serolojik yöntem: Hasta kanýnda helicobacter pylori mikrobuna karþý geliþmiþ antikoru saptayarak . þu anda enfeksiyonun varlýðý veya eskiden olup olmadýðýný ayýrmaz.

Ülseri meydana getiren ikinci büyük sebep; düzenli NSAÝ ( Aðrý kesici ve romatizmal ilaçlar ) ilaç kullanmaktýr. ancak tek doz NSAÝ ilaçlarý ile de kanama geliþebilir. NSAÝ ilaçlarýn bu kötü etkileri uygun ilaçlarla önlenebilir. Ülseri olanlar çeþitli hastalýklar için doktora gittiklerinde , doktora ülserli olduðunu söylemelidirler. Doktor gerektiðinde vereceði aðrý kesici ilaçlarla birlikte gastrointestinal yan etkileri önleyecek ilaç verebilir ya da yan etkileri olmayan ilaçlar (paracetamol gibi) kullanýlabilecektir. NSAÝ almak zorunda olan kiþiler dispeptik þikayetleri var ise mide koruyucu ilaçlarla beraber almalýdýrlar.

Belirtileri ülserin yerine göre deðiþir. midede olan ülserler daha çok yemek yedikten sonra karýn üst orta ve sol kesiminde aðrý yaparken, duodenal ülserlere baðlý karýn aðrýlarý yemek yendiðinde yatýþmaya meyillidir. duodenal (oniki parmak barsaðý) ülserlerinde en sýk rastlanan belirti karnýn üst kýsmýnda kemirme ve yanma þeklinde aðrý olmasýdýr. Genellikle öðün aralarýnda meydana gelir. Gece hastayý uykudan uyandýrabilir (daha çok duedenal ülserde). Yemek yemekle ve antiasit dediðimiz mide asidini nötürleyen çiðneme tableti ve pastillerle birkaç dakika ile birkaç saat arasýnda aðrý hafifler. Sonbahar ve ilkbaharda aðrýlarýn sýklýðý artar. Ülserli hastalarda daha az sýklýkla meydana gelen belirtiler bulantý , kusma (özellikle aðrý varken oluþur, kusunca aðrýnýn azalmasý veya kesilmesi çok tipiktir) , iþtahsýzlýk ve kilo kaybýdýr.

 

Sindirim sistemi kanamalarýnýn en büyük nedeni ülserlerdir. Bazen daha önce hiç mide aðrýsý þikayeti olmayan kiþilerde bile görülebilir. Bu kiþiler "kahve telvesi" renkli bir materyel kusarlar ya da "katran renkli" siyah gaita dýþkýlarlar. Oldukça pis kokuludur. bu koku diðer ilaçlara baðlý gaita siyahlaþmalarýnda görülmez. özellikle demir hapý alanlarda gaita siyahlaþýr, ama koku olmaz. Baþka belirti olmadan , gaitasýnýn siyah renkli olduðunu farkeden kiþilerin mutlaka bir saðlýk kurumuna acil olarak baþvurmasý gereklidir.

Kusma ve siyah renkli feçes olmadan önce aniden fenalýk gelmesi , soðuk soðuk terleme halinde üst gastrointestinal kanamadan kuþkulanýlmalýdýr.

Mevcut ülserin derinliðinin artmasý ve tüm mide-duedenum katmanlarýný geçerek delinmesidir. Mide asit-pepsin içeriðinin karýn boþluðuna geçmesi sonucu aniden ve þiddetli bir aðrý oluþur. Karýn tahta gibi sertleþir , kýpýrdama ve yürüme aðrý nedeniyle zorlaþýr. Tedavi ameliyat iledir.

Özellikle duedenum ve pylor kanalýnda (mide çýkýþ kanalý) akut ülserin doku ödemi (þiþliði) meydana getirmesiyle  veya uzun süredir derin ülserin olmasý sonucunda nedbe dokusu oluþmasý nedeniyle , yiyecek , içecek ve mide suyunun geçimini (pasajýn) daralmasý (stenoz) , hatta týkanmasýna neden olur. Hasta yediði ve mide suyunun devamlý salgýlanmaya devam etmesi sonucu mide içinde biriken , ileriye gidemeyen materyali kusar. Kusma bol ve süreklidir. Hasta yese bile yiyecekler hazmeden organlara geçemediðinden (hazým-emilim- mide deðil,onikiparmak barsaðý ve ince barsaktadýr), sürekli kilo verme mevcuttur. Teþhis biran önce yapýlýp , ameliyat edilmelidir.

Ülserin dokudan dýþarý doðru delinirken yakýn organlara yapýþarak deþmesi kastedilir. en sýk pankreas üzerine yapýþarak deþilme olur. bir nevi kapalý kalan delinmedir. tedavisi ameliyaladýr.

ÜLSER TEÞHÝSÝ

Fizik muayene ve ultrason ile ülser herhangi bir iþaret vermez. Ancak bize baþka hastalýklarý ekarte etme þansý verir.

Ülser tanýsý için üst sindirim sisteminin radyolojik tetkiki veya daha iyisi üst sindirim sistemi endoskopisi (Iþýklý hortum yutturularak yapýlan mide içerisinin gözle görülmesi esasýna daynaýr) (özofagogastroduedenoskopi) ile konur. 

Küçük , ýþýklý , kývrýlabilen bir boruyla yemek bousu , mide ve onikiparmak barsaðýnýn gözle direkt olarak gözlenmesidir. Görülmesi gereken organlarýn yaklaþýk her yeri net bir þekilde gözlenebilir. Ýþlem hastaya genellikle sakinleþmesi için bir ilaç verilerek yapýlýr. Ýþlem sýrasýnda , patolojik tetkik ve üreaz testi için biopsi alýnabilir. Biopsi alýmý herhangi bir rahatsýzlýk veya aðrýya neden olmaz.

Geçmiþte baharatlý , acý , ekþi , turþudan , yaðlý ve asidik yiyeceklerden kaçýnýlmasý gerektiði söylenip , süt tedavisi verilirdi. Bugün ülser için özel bir diyet olmadýðý gibi , gece yatmadan önce içilen sütün zararý bile olabilir. Özel diyetin ülseri iyileþtirmede katkýsý olmadýðý deneylerle gösterilmiþtir. Þu anda kiþisel olarak þikayetine sebep olduðu düþünülen yiyecek maddesinin kýsýtlanmasý gerektiði söylenmektedir. (Örneðin ülserli bir kiþiye soðan yemek dokunmuyorsa yemesinde bir sakýnca yoktur). Ancak ülserli hasta sigarayý (eðer çok içiyorsa) býrakmalýdýr.  Sigara içiminin ülser iyileþmesini geciktirdiði , sýk ülser tekrarlanmalarýnýn ( nüks ) neden olduðu gösterilmiþtir. Genellikle ülserli hastalar aspirin ve benzeri romatizma ilacý almamalýdýr. Alkol alýmý , yüzeyel mukoza direncini bozarak , gastrite ve ülser iyileþmesinde gecikmeye yol açabilir. akut ülserde özellikle alýnmamasýnda yarar vardýr.

Gastroözofajial reflü tedavisinde ve ülserde kullanýlan ilaçlar H2 reseptör blokerleri (Ranitidin , Famotidin , Nizatidin) ve proton pompa inhibitörleri (omeprozol , lansoprol) dir. Bunlar mide asitlerini azaltarak yakýnmalarý rahatlatýrlar. Ayrýca mide asitinin ülser üzerine etkisini ortadan kaldýrarak , iyileþmeyi saðlarlar. protein pompa inhibütörleri asiditeyi azaltmada , H2 reseptör blokerlerine oranla daha güçlüdür , ancak daha pahalýdýrlar. helikobacter pylori saptanan hastalarda , protein pompa inhibütörleri antibiyotiklerle birlikte helikobacter pyloriyi yok etmede ( eradikasyon ) kullanýlmaltadýr.

Helicobakter pilori yokedildikten sonra ülser tekrarlama oraný yýllýk % 4 lere kadar düþmüþtür. önceleri bu oran yýlda %70 ler kadar yüksekti.

%30 ülser vakasýnda H.Pilori etken olmayabilir. NSAÝ kullanýmý varsa özellikle proton pompa inihibitörleri uzun süreli tedavi ve engelleme için kullanýlmasý gerekecektir.

Birçok ülserler ilaçla iyileþirler. Kanama , stenoz (daralma -týkanma) , delinme ve penetrasyon (deþilme) meydana gelirse , týbbi tedaviye cevap vermezse acilen ameliyat gereklidir.