Genel Bilgiler
Halk arasýnda rahim aðzýnda yara olarak bilinen "servisit" en sýk
karþýlaþýlan jinekolojik problemlerden birisidir. Genel anlamý ile
servisit rahim aðzý dokusunun iltihabýdýr. Sýklýkla bir enfeksiyona
baðlýdýr, ancak bazen irritasyon ya da travma sonrasý da ortaya
çýkabilir.
Kadýnlarýn yarýsýndan fazlasý hayatýnýn bir döneminde
bu hastalýða yakalanýr. Yaþý ne olursa olsun cinsel yönden aktif her
kadýn servisit için uygun bir adaydýr.
Kasýk aðrýsý ve vajinal akýntýsý olan kadýnlarýn çoðunda baþka bir hastalýkla bir arada ya da tek baþýna servisit bulunabilir.
Belirtileri
diðer pek çok hastalýða benzediði ve spesifik yakýnmalar yaratmadýðý
için kiþinin kendi kendine servisitten þüphelenmesi zordur. Genelde
baþka bir nedenden dolayý yapýlan jinekolojik muayene ile fark edilir.
Belirtiler
Servisitin
ilk belirtisi adet kanamasýnýn bitiþini takip eden dönemde ortaya çýkan
vajinal akýntýdýr. Diðer belirtiler arasýnda anormal vajinal kanama,
kaþýnma, vajinada yanma, iliþki esnasýnda aðrý, iliþki sonrasýnda
kanama, idrar yaparken yanma ve bel aðrýsý bulunur.
Hafif vakalarda herhangi bir bulgu olamayabilir ancak olay ilerledikçe kötü kokulu ve iltihabi bir akýntý ortaya çýkar.
Uzamýþ
ve tedavi edilmemiþ bir servisit mukus (serviks salgýsý) yapýsýný
kötüleþtirerek spermlerin servikal kanala giriþini bozabilir ve bu
þekilde kýsýrlýða yol açabilir.
Kýsýrlýk tedavisinin ilk aþamasý serviks ve vajendeki enfeksiyonlarýn düzgün þekilde giderilmesidir.
Servisiti
olan kadýn gebe kalýrsa da düþük ve erken doðum riskleri vardýr. Ayrýca
bu tür annelerden doðan bebeklerde doðum sonrasý akciðer ve göz
enfeksiyonlarý da normalden daha fazla görülür.
Taný
Yalnýzca
bir jinekolojik mauyene bile önemli derecede fikir vericidir.
Servikste en sýk karþýlaþýlan problemler; Servisit (Resim 2) ve
Servikal "ektoprion" denilen iç epitelin dýþa taþýnmasý durumlarýdýr
(Resim 3).
Resim 1- Normal serviks görünümü
Resim 2 Resim 3
Servisit, yani serviksin iltihabý, vücudun normal çalýþan savunma mekanizmalarýnýn bir sonucu geliþir.
Herhangi bir dokuda yaralanma, irritasyon ya da enfeksiyon olduðunda beyaz kan hücreleri yani akyuvarlar o bölgeye göç ederler ve bu bölgedeki kan akýmý artar. Bu olay serviskte olduðunda, normalde açýk pembe olan serviks kýzarýr ve þiþer. Bu durum muayenede yara þeklinde görülebilir.
Servisit tanýsý genelde jinekolojik muayene ile konsa da tanýdan emin olmak ve kesin taný koyabilmek için bazý ek tetkikler gerekebilir.
Serviksteki lezyonlarý tanýmak çok önemlidir. Nitekim bazan Serviks kanseri de özellikle erken evrede servikal yaralar ile karýþtýrýlabilmektedir.
Servisit Tanýsýnda Kullanýlan Testler
Smear
Servikal enfeksiyonu ve erken dönem serviks kanserinin taramasýnda kullanýlýr.
Smear her kadýnýn yýlda bir defa yaptýrmasý gerek son derece basit ancak bir o kadar da önemli bir testtir. Muayene sýrasýnda, rahim aðzý salgýsýndan ince bir fýrça ile sürüntünün alýnýp bir cam üzerine yayýlarak patolojik incelemenin yapýlmasý iþlemlerini içerir. Son derecede aðrýsýz ve basit bir iþlemdir.
Biopsi
Eðer rahim aðzý ileri derecede anormal görünüyor ise lokal anestezi altýnda þüpheli alanlardan serviks biopsisi (parça alýmý) yapýlabilir.
Eðer tek bir alan belirlenemiyorsa saat 3,6,9 ve 12 hizalarýndan biopsi alýnýr ve patolojik incelemeye gönderilir.
Kolposkopi
Rahim aðzýnýn ve vajenin ýþýk altýnda büyütece benzer bir optik alet yardýmý ile incelenmesidir.
Þüpheli alanlarý daha kolay ortaya çýkarmak için kolposkopi öncesi rahim aðzý bir takým kimyasal maddeler ile silinir ve daha sonra boyanýr. Dokunun boya tutmadaki farklýlýklarýna göre biopsi alýnacak yer tespit edilir.
Kolposkopi ile rahim aðzýndaki kýlcal damarlarýn yapýlarý da deðerlendirilir ve anormal damarlanma olup olmadýðý saptanýr. Bu damarlanma deðiþiklikleri servisit ile kötü huylu hastalýklarýn ayrýmýnda önemlidir.
Servisit Nedenleri
Servisitin baþarýlý þekilde tedavi edilebilmesi altta yatan nedeninin tanýmlanmasý ile ilgilidir. Eðer buna neden basit bir irritan (tahriþ edici) madde ise bu maddenin kullanýlmamasý sorunu çözecektir.
Altta yatan sebep bir enfeksiyon ise uygun þekilde antibiyotik tedavisi servisit problemini de çözecektir.
Servisite neden olan en önemli üç mikroorganizma klamidya, gonore ve trikomonasdýr. Bunun dýþýnda bazý allerjik maddeler de bu duruma yol açabilir.
Servisit Tedavisi
Eðer servisit durumu uzamýþ veya altta yatan etkenin tedavisine raðmen tabloda gerileme yoksa bu bölgedeki anormal hücreleri tahrip etmek için bazý küçük cerrahi giriþimler yapýlabilir.
En sýk kullanýlan koterizasyon (yakma), krioterapi (dondurma) ve lazer tedavileridir.
Her üç metotta da amaç aynýdýr: iltihabi dokunun öldürülerek yaranýn adeta daðlanmasý.
Koterizasyon
Koterizasyon ýsý yardýmý ile tahrip etmektir. Halk arasýnda bu iþleme "yara yakma" adý verilir.
Kronik servisitteki en eski ve en klasik yöntemdir. Kalem þeklinde bir probun ucundan elektrik akýmý geçirilerek ýsý elde edilir.
Bir kaç dakika süren iþlem esnasýnda çok hafif aðrý olabilir. Nadiren koter sonrasý oluþan nedbe dokusu rahim aðzý kanalýnda týkanmalara yol açabilir.
Kriyoterapi
Krioterapi ise sývý karbondioksit veya azot yardýmý ile anormal dokularýn dondurulmasýdýr. Buna da halk arasýnda "yara dondurma" ismi verilir.
Kotere göre bazý avantajlarý vardýr. Daha az aðrýya neden olur ve daha kontrollü bir doku tahribine olanak tanýr.
Daha az nedbe dokusu oluþmasýný saðlar. Bu nedenle servikal kanalda daralmaya yol açmaz.
Tabanca þeklinde bir cihaz ile uygulanýr. Bu tabancanýn ucunun deðdiði yerler donar. Ýþlem herhangi bir anestezi uygulanmadan yapýlýr. Son derece basit ve bir kaç dakika süren bir iþlemdir.
Lazer
Dokularýn lazer ile tahrip edilmesidir. Kriyoterapiye bir üstünlüðü yoktur.
Tedavi þekli ne olursa olsun hücrelerin tahrip edilmesini takiben 1-2 hafta kadar süren kirli bir vajinal akýntý görülür. Bu süre zarfýnda lekelenme þeklinde kanamalar olabilir, bu nedenle iþlemlerden sonra 3-4 hafta kadar cinsel iliþkiden kaçýnmak gerekir. Tamamen iyileþme bazen 6-8 hafta kadar zaman alabilir.
Servisitten Korunmak Ýçin Önlemler
Servisitten korunmak ya da erken dönemde teþhis edilmesini saðlamak için bazý basit önlemler yeterlidir.
Çok emin
olmadýðýnýz kiþiler ile iliþkiye girmeyin. Partnerinizde gonore
belirtileri varsa hemen doktorunuzla görüþün. Þüpheli iliþkilerinizde
prezervatif kullanýn. Vajinal akýntý varlýðýnda muayene olmayý geciktirmeyin. Herhangi bir þikayetiniz olmasa bile yýlda bir kez jinekolojik muayeneden geçin ve mutlaka smear aldýrýn.
Kokulu tampon, deodorant, pudra gibi irritan maddeleri asla kullanmayýn.
Vajen içini suyla veya sabunla kesinlikle yýkamayýn. Çünkü o bölgenin
doðal asidik bir ortamý vardýr. O ortamýn bozulmasý sizi enfeksiyonlar
açýsýndan riske atacaktýr. Ýç çamaþýrlarýnýzý sýk sýk deðiþtirin ve sentetik olmayan pamuklularý tercih edin. Tuvalet sonrasý temizliðinize dikkat edin. Her zaman önden arkaya doðru silin, arkadan öne deðil.
Servisit Kronikleþirse...
Serviks
enfeksiyonu kronikleþirse servikal kanal etrafýnda Naboth bezlerinde
kistleþmeler yapabilir. Bu durumda dondurma ve yakma iþlemeri gerekli
hale gelebilir.
KAYNAK: HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ