Genel Bilgiler
Kýzlýk zarý yani Latince adý ile HYMEN, Yunan
ve Roma mitolojilerinde Dionysus ve Afrodit’in oðlu olan "evlilik ve
düðün tanrýsý" dýr. Gerdek gecesi bu Tanrý’ya adandýðýndan kýzlýk zarý
da ayný isimle anýlmaktadýr. (Bu tanrýnýn özelliði, kanatlý olmasý ve
elinde bir meþale taþýmasýdýr)
Hemen hemen bütün toplumlarda
deðiþik derecelerde sosyolojik bir öneme sahip olan kýzlýk zarýnýn
týbbi adý (latincesi) "Hymen" dir. Özellikle Müslüman ülkelerde daha
önceden cinsel iliþkinin olup olmadýðýnýn bir kriteri olarak
görüldüðünden önemi büyüktür.
Günümüzde dahi, evlendikten
sonraki ilk iliþkide kanamanýn olmamasý nedeniyle, pek çok kýzýmýz
haksýz yere bakire olmadýðý düþüncesiyle apar topar kollarýndan
tutularak kýzlýk zarý muayenesi için biz jinekologlara
getirilmektedir. Bu durumda bu genç kýzlarýmýz son derecede küçük
durumlara düþürülmekte ve evliliklerine maalesef çok kötü bir anýyla
baþlamak zorunda kalmakta; çoðu zaman da duyulan güvensizlikler
nedeniyle evlilikleri kýsa zaman içinde boþanmalarla
sonuçlanabilmektedir.
Ýnsanoðlunun tarihsel geliþimi süresince
pek çok toplum hymeni saflýðýn ve el deðmemiþliðin yani "bekaretin
sembolü" olarak görmüþtür. Bu inanýþýn uzantýlarý hala daha bizim
toplumumuz gibi dünyadaki pek çok toplumda sýklýkla yer almaktadýr.
Ülkemizde
çok yakýn zamanlara kadar liseye baþlama çaðlarýnda yatýlý okullara
yerleþtirilecek genç kýz öðrenciler yönetmelik gereði zorunlu olarak
kýzlýk zarý muayenesinden geçiriliyor ve jinekologlar tarafýndan
düzenlenen "bakirelik" raporlarý ile ancak kayýtlarý yapýlabiliyordu.
Yeni kanun düzenlemeleri ile bu yüz kýzarýcý uygulamalar yürürlükten
kaldýrýlmýþtýr.
Kýzlýk zarý ne iþe yarar?
Kýzlýk
zarýnýn fizyolojik (iþlevsel) görevi bugüne kadar tam olarak
açýklanamamýþtýr ve genellikle özel bir görevinin olmadýðý
düþünülmektedir.
Yine de bazý araþtýrmacýlar ise kýzlýk
zarýnýn, mikroorganizma ve yabancý cisimlerin vajina içine giriþini
önlediðini ileri sürmüþtür.
Adli tabiplikte ise cinsel þiddete
veya istismara maruz kalan çocuklarýn tanýsýnda kullanýlmaktadýr.
Günümüzde kýzlýk zarýnýn fizyolojik bir görevinden çok "sosyolojik bir
fonksiyonu" vardýr.
Anatomi
Hymen,
anatomik olarak vajinayý oluþturan ve "mukoza" adý verilen dokunun
vajina giriþini oluþturan doku kývrýmýdýr. Yani kýzlýk zarý vajina
içinde deðil vajinanýn hemen giriþinde dudaklarýn yaklaþýk 1-1.5 cm
içindedir ve küçük dudaklara baðlýdýr.
Bu yapý, dýþ genital
oluþumlardan birisi olarak kabul edilir. Dýþarýya bakan ön yüzü deriye,
vajina içine bakan arka yüzü ise mukozaya benzer.
Kýz
çocuklarýn hemen hepsine bulunan hymen çok nadir olarak doðuþtan hiç
bulunmayabilir. Çocukluk çaðýnda daha sert olan doku ergenlikle
birlikte östrojen hormonunun salýnmasýna baðlý olarak deðiþime uðrar ve
esneklik kazanýr.
Yukarýdaki resimde 18 yaþýndaki genç bir kýzýn genital organlarý
önden bakýþ açýsýyla görülmektedir. Kýzlýk zarý, vajina giriþinin 1-1.5
cm iç kýsmýnda yer alan ince bir yapýdýr.
Kýzlýk zarý vajina
giriþini tamamen kapatmaz, ortasýnda adet kanýnýn ve vajinal salgýlarýn
dýþarýya akmasýný saðlayan bir delik bulunur. Bu deliðin þekli ve
yapýsý hymen türlerinin belirlenmesinde kullanýlýr.
Kýzlýk zarýnýn þekli, kalýnlýðý ve elastikiyeti kiþiler arasýnda büyük farklýlýklar gösterir.
KIZLIK ZARI TÜRLERÝ
Kýzlýk zarý pek çok anatomik varyasyona sahiptir.
| Anüler Hymen (Yuvarlak halka) | Kýzlýk zarý yuvarlak halka þeklinde olup ortasýnda yine halka þeklinde bir delik bulunur. Ortadaki delik çok büyükse penisin geçiþine raðmen zar yýrtýlamayabilir. Bu durumda "hymen duhule müsait" denir. Halk arasýnda ise "esnek zar" tabiri kullanýlýr. En sýklýkla görülen hymen þeklidir(%60-95 oranýnda) |  |
| Kresentrik Hymen (Yarýmay) | Zar yarýmay þeklindedir. Üst kýsýmda zar daha incedir veya hiç yokken arka kýsýmda belirgindir. Görülme sýklýðý %3.5 ile %20 arasýnda deðiþmektedir. Bu tür zarlar genelde iliþki sýrasýnda yýrtýlmaz. |  |
| Septalý Hymen (Ara bölmeli) | Kýzlýk zarýnýn orta kýsmýnda boþluðu bölen, zara ait ara bir doku parçasý vardýr. Görülme sýklýðý %1.5-5 arasýndadýr. |  |
| Kribriform Hymen (Çok delikli, kalburumsu) | Hymenin ortasýnda tek deðil birden fazla delik vardýr. Bu görüntüsü ile adeta bir "kalbura" benzer. Görülme sýklýðý %1’den daha azdýr. |  |
| Ýmperfore hymen (Deliksiz) |
Hymenin ortasýnda delik yoktur ve vajina giriþi tamamen kapalýdýr. Bu zara sahip kýzlar hiç adet kanamasý görmezler. Normal þekilde gerçekleþen kanama vücut dýþýna atýlamaz ve hymen arkasýnda vajina içinde birikir. Oldukça aðrýlý bir durumdur ve mutlaka cerrahi bir iþlemle açýlmasý gerekir. |  |
| Mikroperfore hymen (Küçük delikli) |
Zarýn ortasýndaki delik çok küçüktür. Adet kanamasý olur ancak oldukça aðrýlýdýr. Bazen cerrahi müdahale ile açýlmasý gerekebilir. |  |
| Multipar hymen (Doðum yapmýþlarda bulunan) |
Normal doðum yapmýþ kadýnlarda kýzlýk zarý doðuma baðlý yýrtýlýr ve geriye kalan kýsýmlar "karinkül (hymen artýðý)" olarak adlandýrýlýr. |  |
Þekil dýþýnda kýzlýk zarlarý deliðin ve serbest kenarýn karakteri, zarýn kalýnlýðý ve mukavemetine göre de sýnýflandýrýlabilir.
Kýzlýk
zarý genelde ilk iliþki, yabancý cisim veya muayenede ile yýrtýlýr. Ýlk
cinsel iliþki esnasýnda hymen ortasýndaki delik penis çapýndan küçük
olduðu için halka þeklindeki zar bir kaç yerden yýrtýlýr ve az miktarda
kanama meydana gelir. Bu yýrtýklar birkaç gün içinde nebbeleþir ve bir
daha kanama olmaz. Çok nadiren ilk iliþkiyi takip eden bir kaç iliþki
sýrasýnda da kanama görülebilir.
Bazen bir iliþki olmasa da
kýzlýk zarýnýn serbest kenarý düz olmaz ve çentikler bulunur.
Kadýnlarýn yaklaþýk %20’sinde doðuþtan gelen, "doðal çentik" adý
verilen ve zarýn tabanýna kadar inmeyen bu tür çentikler bulunabilir.
Doðal çentiklerin tespiti kýzlýk zarý muayeneleri ve adli tabiplik
bekaret raporlarý açýsýndan önemlidir.
SÝZ SORMADAN BÝZ SORUP CEVAPLANDIRALIM
Kýzlýk zarý ilk cinsel iliþkide mutlaka kanar mý?
Hayýr.
Kýzlýk zarý kýsmen esnek olmasýna karþýn, vajinanýn içine girilen ilk
iliþkide kolaylýkla yýrtýlan ve kanayan damarlardan zengin bir anatomik
yapýdýr.
Diðer taraftan kiþiler arasý önemli yapýsal farklýlýklar nedeniyle, kýzlýk zarý aþýrý esnek olanlarda veya zar üzerinde yapýsal olarak çok az sayýda damar bulunmasý durumunda yine ilk cinsel iliþkide kanama gerçekleþmeyebilir.
Bazen de ilk iliþkide yýrtýlmanýn olduðu bölgede hiç damar olmayabilir veya bulunan çok küçük damarlar anýnda pýhtýlaþabilir, böylelikle de hiç kanama izlenmeyebilir.
Kýzlýk zarýnýn bozulmasý aðrýya neden olur mu ?
Bazý kadýnlarda ilk iliþki sýrasýnda ciddi miktarda bir aðrý olabilir. Bu kýzlýk zarýnýn normalden kalýn olmasý ve kiþinin aðrý eþiðinin düþük olmasý ile iliþkilidir.
Ancak genelde kýzlýk zarýnýn yýrtýlmasý sýrasýnda dayanýlmayacak kadar çok bir rahatsýzlýk olmaz. Burada erkeðin davranýþý ve yaklaþýmý da son derece önemlidir. Ýlk iliþki ister istemez her kadýnda endiþe ve korku sebebidir. Erkeðin yavaþ, anlayýþlý ve yumuþak davranýþý olayýn aðrýsýz olmasýný saðlar.
Ayrýca her iliþkide olmasý gerektiði gibi ilk iliþkide de "ön seviþme" denilen kýsým mümkün olduðunca uzatýlarak vajenin yeterince ýslanmasýnýn saðlanmasý, iliþkinin daha rahat ve aðrýsýz olmasýna neden olacaktýr.
Kanamanýn miktarý ne kadardýr ?
Kanamanýn miktarý genelde çok azdýr ve kýsa sürede kendiliðine durur. Ancak çok nadiren hymen arkasýndan bir damar açýða çýkmasý sonucunda kanama durmazsa cerrahi müdahale ile dikiþ atýlmasý gerekebilir.
Bazý durumlarda ise vajina giriþinde, hatta derinlerde yýrtýklar meydana gelmesi ("Coit yýrtýklarý") sonucu þiddetli ve durmayan bir kanamalar görülebilir. Bu gibi durumlarda cerrahi müdahale ile dikiþ atýlmasý gereklidir.
Kýzlýk zarý bozulduðunda mutlaka kanama olur mu?
Hayýr. Bazý durumlarda zarda yýrtýk meydana gelmesine raðmen hiç kanama olmayabilir.
Kanama olmasý kýzlýk zarýnýn bozulduðunu mu gösterir?
Hayýr. Bazý durumlarda kýzlýk zarý bozulmaz ancak dýþ kýsýmlarda yýrtýk ya da sýyrýk olabilir ve buralardan kanamalar görülebilir.
Kýzlýk zarý iliþki dýþýnda baþka bir yolla bozulabilir mi?
Kýzlýk zarý genelde vajina içine giren ve geniþliði hymen ortasýndaki halkadan daha büyük olan cisimler ile de yýrtýlabilir. Ancak nadiren ata ya da bisiklete binme, bacaklarý çok açmayý gerektiren bale gibi aktiviteler, kaza ve travmalar sonrasýnda da bozulabilir veya zedelenebilir.
Mastürbasyon kýzlýk zarýna zarar verir mi ?
Hayýr. Vajina içine bir þey sokmaya denenmediði taktirde, dýþtan mastürbasyon ile kýzlýk bozulmaz.
Kýzlýk zarý kendi kendine iyileþir mi?
Hayýr. Bir kez zedelenen kýzlýk zarý daha sonra hiç iliþki olmasa bile kendi kendini onarmaz.
Kýzlýk zarýnýn ne zaman bozulduðu anlaþýlabilir mi ?
Yýrtýðýn eski yýrtýk mý (7 günden sonra), yoksa yeni yýrtýk mý (7 günden önce) olduðu kýzlýk zarý muayenesi ile anlaþýlabilir. Ancak aradan 7-8 günden fazla zaman geçmiþse (eski yýrtýklarda) ilk iliþkiyle zarýn ne zaman bozulduðu anlaþýlamaz.
Kýzlýk zarýnýn bozulduðu nasýl anlaþýlýr ? "Bekaret kontrolü" nasýl yapýlýr?
Kanamanýn olup olmamasý ile kýzlýk zarýnýn bozulup bozulmadýðý anlaþýlamaz, bu ancak bir kýzlýk zarý (himen) muayenesi ile anlaþýlýr. Muayene son derece kýsa ve aðrýsýz bir iþlemdir. Bunun için uzman jinekolog gazlý bez ile büyük dudaklarý çekerek kýzlýk zarýný gözlemler, böylelikle kiþinin bakire olup olmadýðý anlaþýlmýþ olur.
Kendi kendine kýzlýk muayenesi olmaz. Ayna ile hymeni görebilirsiniz ancak bunu yorumlamak bir deneyim gerektirir.
Bazý durumlarda bir jinekolog bile buna karar veremeyebilir ve "kolposkopik incelemeye" gereksinim duyabilir. Kolposkop, vajenin, rahim aðzý ve dýþ genital organlarýn bir mikroskopla büyütülerek incelenmesini saðlayan cihazdýr. Özellikle "doðal çentik" bulunan hymenlerde bekaret kararýný vermek güç olabilir.
Bir kiþinin bakire olup olmadýðý ultrason, MR veya Bilgisayarlý Tomografi ile anlaþýlabilir mi?
Hayýr. Tüm bu yöntemlerle anlaþýlmaz. Yalnýzca deneyimli bir jinekolog tarafýndan yapýlan jinekolojik muayene ile anlaþýlabilir.
Kýzlýk zarý bozulmadan gebelik oluþabilir mi?
Evet. Gebelik oluþmasý için kýzlýk zarýnýn bozulmasý þart deðildir. Önceden anlatýldýðý gibi esnek olan bir zar tam bir cinsel iliþkide bozulmamýþ olmasýna karþýn gebelik oluþabilir.
Diðer bir olasýlýk da yine ender görülmesine karþýn erkeðin kýzlýk zarýna çok yakýn bir yere boþalmasýdýr. Spermler kamçýlarýyla hareket eden hücreler olduklarýndan vajinanýn giriþinden rahim aðzýna ve buradan da tüplere geçerek yumurta ile karþýlaþýp birleþerek (döllenme sonucu) dýþ gebelik de dahil olmak üzere gebeliði baþlatabilirler.
Bu nedenlerle tam bir iliþki olmasa bile (dýþarýya boþalma ile) gebelik þansý düþük gibi görülse de bu þans hiçbir zaman sýfýr deðildir.
Kýzlýk zarý bozulmadan muayene ya da kürtaj yapýlabilir mi?
Evet. Zar yapýsý uygun olan -yani açýklýðý geniþ olan- kiþilerde hymen yapýsýna zarar vermeden "spekulum incelemesi" hatta kürtaj dahi yapýlabilir.
Bakire bir kadýnýn jinekolojik muayene olmasý mümkün müdür?
Jinekolojik muayenenin en önemli aþamalarýndan biri vajinanýn ve rahim aðzýnýn gözlenmesi için yapýlan spekulum muayenesidir. Günlük týp uygulamalarýnda bakire olanlarýn muayenesinde çoðunlukla bu iþlem uygulanmamakta ve elle muayene makattan yapýlmaktadýr.
Öte yandan akýntý sorunu olan hemen hemen tüm bakire genç kýzlarda ve kýz çocuklarýnda vajinal kültür almak mümkündür.
"Ýlk gece"de nelere dikkat etmek gereklidir?
Ýlk gecede veya daha geniþ anlamýyla ilk cinsel iliþkide hem kadýna hem erkeðe düþen önemli görevler vardýr. Bu ilk deneyimin güzel ve hatýrlandýðýnda iyi duygular uyandýran bir deneyim olmasý için ön koþul kadýnýn kendini psikolojik olarak rahat ve hazýr hissetmesidir. Ayrýca karþý cinsel eþe güven de son derecede önemlidir.
Ýlk cinsel deneyimin illaki aðrýlý deðildir. Kadýn kendini yeterince gevþettiðinde, erkek de yumuþak ve hoþgörülü davrandýðýnda aðrýsýz bir ilk deneyim gerçekleþmesi çok olasýdýr.
Erkek biraz sabýrlý davranmalý ve "ön seviþme" denilen sürecin uzatýlarak vajenin yeterince ýslanmasý saðlanmalýdýr. Böylelikle penisin vajinaya giriþi kolaylaþacaktýr. Ayrýca, kayganlaþtýrýcý jel (=lubrikantlar) olarak eczanede satýlan ve reçetesiz alýnabilen ilaçlar da iliþki öncesi genital bölgeye uygulanabilir.
Kadýnlarýn ilk deneyimlerinde en önemli korkularýndan biri gebe kalmaktýr. Bu yüzden erkeðin prezervatif kullanmasý veya kadýnýn doktoruna danýþarak uygun bir korunma yöntemini kullanmaya baþladýktan sonra iliþkide bulunmasý en idealidir.
Kýzlýk zarý tamir edilebilir mi?
Evet. Kýzlýk zarý tamir edilebilir ve bu iþleme "himenoplasti (hymenoplasty)" ya da "hymenorraphy" isimleri verilmektedir. Bunun için ne zaman ya da kaç defa iliþki olduðu önemli deðildir. Doðum yapmýþ kadýnlarda bile kýzlýk zarý tamir edilebilir.
Kýzlýk zarýnýn tamir edildiði ancak bir jinekolog veya adli tabip tarafýndan anlaþýlabilir.
Aslýnda gerçekte bozulmuþ olan zarýn tamamen tamir edilmesi ve eski haline getirilmesi olanaksýzdýr. Son derece ince yapýda olan bu doku genelde dikiþ tutmaz. Çünkü ortamda bulunan fazla sayýdaki mikroorganizma yara yerini kolayca enfekte edebilir.
Buna karþýlýk vajina duvarýndan alýnan parçalar ("vajinal flebler") ile yeni bir hymen yapýlabilir. Bu durumun hukuksal ve ahlaki boyutu tartýþmalý olmakla beraber bizim toplumumuz gibi bekaret nedeni ile cinayetlerin bile yaygýn olarak görüldüðü toplumlarda bazan hayat kurtarýcý olabilmektedir.
Bazýlarýna göre "bekaret tamiri" olarak da adlandýrýlan kýzlýk zarý onarým ameliyatlarý ile ilgili olarak tüm dünyada tartýþmalar sürmektedir. Ancak bu "yapay bekaretin" ne kadar gerekli olduðu konusunda fikir birliði yoktur.
Özellikle batýlý yazarlar bunun son derece gereksiz bir iþlem olduðunu düþünürken, bazýlarý iþlemin etik açýdan estetik ameliyattan farklý olmadýðý fikrindedirler.
Hymen onarýmýný (hymenoplasti) isteyen bayanlar; bunu, yaþadýklarý toplumsal çevreye baðlý olarak sosyal statülerini, mutluluklarýný, hatta yaþamlarýný devam ettirebilmek için gerek duyduklarýný ifade etmektedirler.
Ameliyat ne zaman yapýlmalýdýr ?
Bu yapýlacak olan ameliyatýn türüne baðlýdýr. Bazý ameliyatlar evlilikten baðýmsýz olup her zaman yapýlabilirken (uzun vadeli onarým), bazýlarý evlenmeden 2-4 gün önce (kýsa vadeli onarým) yapýlabilir.
Ýþlem genelde 20-30 dakika kadar süren, genel anestezi (uyutularak) veya lokal anestezi (uyuþturularak) ile yapýlabilen nispeten basit bir operasyondur. Ýþlemi yapan kiþinin beceri ve tecrübesine yanýnda kiþinin vajen durumuna göre baþarý þansý deðiþmektedir.
Her jinekolog kýzlýk zarý onarýmý ameliyatý yapabilir mi?
Hayýr.
Pek çok jinekolog bu ameliyatý prensip olarak yapmaz. Ancak Amerika
Birleþik Devletleri de dahil olmak üzere dünyanýn hemen her ülkesinde
bu ameliyatý yapan doktor ve klinikler mevcuttur. Kýzlýk zarý
operasyonlarý aynen vajina estetiði ile ilgili operasyonlar gibi son
yýllarda güncelliðini koruyan ve arttýran operasyonlar arasýndadýr...
Hymenektomi Nedir?
Hymenektomi
“kýzlýk zarýnýn cerrahi bir kesi ile çýkartýlmasý” iþlemidir. Özellikle
yeni evli bayanlarda iliþki sýrasýnda aþýrý bölgesel hassasiyet veya
darlýk olmasý sonucunda iliþki dayanýlmaz aðrýlý bir hal alabilir
Bazen de kýzlýk zarýnýn normalden kalýn bir þekilde olmasý da aðrýyý arttýrýcýdýr. Bu tür durumlar, kadýnlarda aðrýnýn normalden fazla hissedilmesi sonucunda vajina ve kasýk bölgesinde kasýlmalara yol açarak penisin içeriye girmesini engeller ve iliþkiyi daha ýstýraplý hale getirir. Bazen de iliþki tamamen imkansýz bir hale gelebilir
Bu gibi durumlarda himenektomi -yani kýzlýk zarýnýn cerrahi olarak kesilerek çýkartýlmasý- ile problem aþýlabilir. Hymenektomi nasýl yapýlýr?
Cerrahi
iþlem öncesi basit bir takým testlerle aðrýya duyarlý bölgeler tespit
edilip genellikle lokal anestezi ile (bölgesel uyuþturularak) bu
bölgenin çýkartýlmasý ve/veya vajen giriþinin bir miktar geniþletilmesi
cinsel iliþkide aðrý problemini tümden giderecektir. Ýþlemden aþýrý
korkan kiþilerde nadiren de olsa genel anestezi ile uyutularak da iþlem
yapýlabilmektedir.
Ýþlem ortalama olarak 10-15 dakika kadar
sürer. Genelde kesilerek çýkartýlaran bölgeye dikiþ atýlmaksýzýn basit
bir tamponaj ile kanama durmaktadýr. Tecrübeli ellerde operasyonun
riskleri yok denecek kadar azdýr.
KAYNAK: HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ