x

Genel Bilgiler

x

x

x

x

x

Özellikle son 25 yýldýr yapýla gelen ultrason
muayeneleri, günümüz modern týbbýnda
gebelik izlemlerinin vazgeçilmez bir parçasý
haline gelmiþtir.

Ultrason, halen dünyadaki pek çok merkez tarafýndan gebelere uygulanabilen non-invaziv (hastaya zararý olmayan) bir yöntem olarak kabul edilmektedir. Esas olarak ana gövde, prob (tansducer), monitör, kamera ve printer gibi parçalardan oluþur.

Temel prensibi; yüksek frekanstaki ses dalgalarýnýn hasta üzerine uygulanan prob aracýlýðý ile doku ve organlara gönderilmesiyle, bu dokulardan yansýyan dalgalarýn yine ayný prob ile alýnarak bir ekran üzerine yansýtýlmasýdýr.

Direkt batýndan (transabdominal) uygulanabileceði gibi (Yandaki resim), vaginal (transvaginal) veya rektal (transrektal) uygulamalar da söz konusu olabilir.

 
Transvaginal (vajen içi) uygulamalar; transvajinal probla genelde infertilite, jinekolojik problemlerle, ilk trimester gebeliklerinde uygulanýr (yandaki resimde).

Normal gebelik takiplerinde ise transabdominal yolla (karýndan) konveks ve lineer (düz) problar kullanýlýr.

Ýnfertilite ve jinekolojik problemler için transvaginal yolla yapýlan ultrasonlarda mesanenin dolu olmasý gerekmediði için daha rahat ve daha net görüntü almak mümkündür.

Gebelerin temel ultrasonografik deðerlendirmelerinde nelere bakýlýr?

(American College of Obstet.& Gyn.)
Fetus (bebek) sayýsý
Fetal prezantasyon (bebeðin geliþ þekli)
Fetal pozisyon (bebeðin duruþ þekli)
Plasental lokasyon (plasenta yerleþimi)
Amniyon sývý miktarý
Gestasyonel (gebelik) yaþ
Maternal (annedeki) pelvik kitlelerin teþhis ve deðerlendirmesi
Bebeðin gözle görülebilen anatomik yapýsý

Ýlk ultrason muayenesi ne zaman yapýlmalýdýr?

Son adet tarihinden itibaren 40 hafta süren gebelikler özellikleri yönünden üç ayrý döneme ayrýlýr:
1. trimester (ilk 13 hafta, ilk üç ay)
2. trimester (14-27. haftalar arasý, ikinci üç ay)
3. trimester (27-40. haftalar arasý, son üç ay) olmak üzere.

Ýlk ultrason muayenesi, amacýna uygun olarak hastaya göre deðiþiklik gösterebilir. Örneðin fetüsün gestasyonel yaþa uygunluðunu görmek için en doðru zaman ilk trimester iken, konjenital (doðuþtan gelen) anomalilerin saptanmasý için bu 18-22 haftalar arasýdýr. Çünkü midgestasyon (gebeliðin orta dönemi) olarak anýlan bu dönemde organogenesis (organlarýn geliþimi) tamamlanmýþ ve anatomik oluþumlar doðru deðerlendirme için uygun büyüklüðe ulaþmýþtýr.

Genel olarak, hasta doktoruna geldiði ilk muayenesinde ultrasona alýnmasýnda fayda vardýr.

Ultrasonografik Görünümler:

       
                   10 haftalýk gebelik                   6 haftalýk iki amnionlu ve iki koryonlu "ikiz gebelik"

Tek amniyon kesesinde tek koryonlu "ikiz gebelik"
(Çok nadir görülür, tüm ikiz gebeliklerin yaklaþýk 100 de birinde karþýmýza çýkar.)

Ayrýca günümüzde, son üç ay içinde bebeðe ultrason ile birlikte yapýlan Non- stres test (NST), Doppler USG ve Biyofizik skorlama gibi ilave tetkiklerle fetal iyilik hali daha yüksek güvenirliliklerle deðerlendirilebilmektedir.

Bebeðin rahim içindeki geliþiminin deðerlendirilmesinde sýklýkla kullanýlan parametreler :
• CRL (Crown-rump lenght): Popo ile baþ tepesi arasý uzunluk.
• BPD (Biparietal diameter): Baþýn enlilemesine çapý.
• HC (Head circumference): Baþ çevresi.
• OFD (Occipitofrontal diameter): Baþýn uzunlamasýna çapý.
• TCD (Transvers cerebellar diameter): Beyinciðin enlilemesine çapý.
• FL (Femur lenght): Uyluk kemiðinin uzunluðu.
• AC ( Abdominal circumference): Karýn çevresi.
• Diðer: Ulna, Tibia, Humerus, Klavikula kemiklerinin uzunluklarý ve her iki göz arasý mesafenin ölçülmesi.

Ýlk trimesterde nelere bakýlýr?
Normal gebeliklerde gebeliðin ilk bulgusu, uterusun orta kýsmýnda yer alan gestasyonel kesenin görülmesidir.

Karýndan yapýlan ultrasonografi ile bir embriyonun 6 hafta 4 günlükken kalp atýþlarý ve 8 haftalýkken de hareketleri görülebilir. Transvaginal (vajenden) yaklaþým ile bu ölçümler 6 gün daha önce olabilir.

CRL (Crown-rump lenght); yani embrionun baþ-popo uzunluðu ilk trimesterde bebeðin yaþýný belirlemede en önemli kriterdir. Bu trimesterde gestasyonel kesenin düzenliliði, bebeðin kalp atým hýzý ve hareketleri ile yolk sac’ýn (gebelik halkasý) büyüklüðüne bakýlýr.

Ayrýca bebek sayýsý, plasenta yerleþimi ve serviks (rahim aðzý kýsmý) uzunluðunun ölçümüne yapýlýr. Rahim veya yumurtalýklarla ilgili patolojiler (myom, kist gibi) deðerlendirilir.

Ýlk trimester sonunda bazý fetal organlar rahatlýkla izlenebilir. Bu dönemde ultrason yapýlmasýndaki en önemli amaç gebelik yaþýnýn belirlenmesi, bebeðin kalp atýþlarýnýn ve vucüt hareketlerinin görülmesidir.

CRL ölçümü, ilk üç ayda bebeðin yaþýnýn saptanmasýnda kullanýlan en güvenilir yöntemdir. Ancak 12. gebelik haftasýndan sonra deðerini yitirerek yerini diðer parametrelere býrakýr.

Ýlk üç ayý tamamlayan fetüs minyatür bir insan görünümündedir. 2.- 3. trimesterler büyüme dönemi olup bu dönemlerde fetüsün tüm iç organlarýný görmek mümkündür.

Ýkinci ve üçüncü trimester ultrasonunda nelere bakýlýr?

Bu dönemde yapýlan ultrasonlardaki ana
sebepler; bebeðin geliþimi görmek, organ
yapýlarýný izlemek ve iyilik halinin tespitidir.

Ayrýca amniyon mayisi, plasenta ve kordonu
da yine deðerlendirme kapsamýndadýr.


Öncelikle bebeðin geliþ þekline bakýlýr. Gelen kýsým baþ, makad veya diðer kýsýmlar olabilir. Ayrýca bebek oblik(çapraz) veya transvers (enlilemesine) duruþta olabilir. Genelde deðerlendirmeye baþýn çap ölçümleri ile baþlanýr.

BPD ölçümleri, ikinci trimesterin hemen baþýndan itibaren gebelik yaþý belirlemesinde güvenirliliði ve kolay uygulanabilirliði yönünden altýn standarttýr. 2. trimesterin hemen baþlarýnda yalnýzca 6 günlük yanýlgý payý mevcuttur.

Fetal organlar baþtan baþlanýlarak aþaðýya doðru inilmek suretiyle gözlemlenir. Bebeðin omurga yapýsý boyundan popoya kadar ayrýntýlýca incelenir. Fetüsün tüm kemik yapýlarý, el, kol ve bacaklar parmaklara kadar gözden geçirilir.

Özellikle 20-22. haftalar arasý yapýlan ultrasonlarda bebeðin kalbini tam olarak deðerlendirmek mümkündür. Yalnýzca kalbin düzgün dört odacýk görünümünü, ana damarlarýn kalpten çýkýþlarýný ve normal ritmini görmek bile pek çok belirgin anomalileri ekarte ettirir.

Ayrýntýlý kalp muayeneleri gerektiðinde “fetal ekokardiografi” ile konjenital anomaliler teþhis edilebilmektedir.

Ayrýca gebe ultrasonlarýnda fetüs dýþýndaki rahim içi diðer yapýlar da incelenir. Amniyon sývý miktarý ve görünümü, amniyotik bant varlýðý, plasental yaþ ve yerleþimi, umblikal kord ve içindeki damar yapýlar da izlem kapsamýndadýr.

Tam bir gebe ultrasonunda fizyolojik yönden bebeðin hareketleri, tonusu (kas gerginliði), solunumu ve duruþu da incelenmelidir.

3. trimesterde, normal biyolojik deðiþkenliklerden ötürü gebelik yaþýný saptamak zorlaþabilir. Yine de abdominal çevre, BPD, FL ve baþ çevreleri ölçümleri yardýmýyla bebeðin tahmini aðýrlýðý saptanabilmektedir.

Ultrasona ek olarak bebeðin iyilik halini gösteren diðer testler nelerdir?

Ultrasonografi gebelik takiplerinde fetal anomali ve gestasyonel yaþ belirlemesinde her ne kadar çok önemli bir yere sahip olsa da özellikle yüksek riskli gebeliklerin izlemindeki ultrasonografi muayenelerine ek olarak, gebelik haftasýna uygun biçimde yapýlacak olan Non-stres test(NST), Biyofizik skorlama, Doppler USG, bebek hareket izlemleri gibi yöntemlerle de desteklendiðinde alýnan sonuçlardaki baþarý daha da artacaktýr.

Tüm bu çalýþmalarýn amacý dünyaya saðlýklý yüzlerle bakacak bireyler getirmek ve daha sonralarda ortaya çýkabilecek tehlikelerin önüne geçmektir.

“Unutulmamalýdýr ki saðlýklý toplumlar ancak saðlýklý bireyler ile oluþturulabilir”.

Ultrasonun Kadýn Hastalýklarýndaki Önemi

Ultrason;
Devamlý veya tekrarlayan kasýk aðrýlarýnýn nedenlerinin taranmasý
Yumurtalýk (over) kistlerinin teþhisi
Düzensiz adet kanamalarýndaki nedenin açýða çýkarýlmasý
Rahimden geliþen myom (ur) ve poliplerin teþhisi
Rahim anormalliklerinin ortaya çýkarýlmasý
Rahim içinde kaybolan spirallerin bulunmasý
Dýþ gebeliðin teþhis ve takibi
Batýn içinde yer kaplayan abse ve tümörlerin görüntülenmesi
Kanser taramalarý
Menopozda hormon tedavisi ve izlemleri
Kýsýrlýðýn teþhis ve tedavisi gibi gebelik dýþýnda jinekoloji-infertilite-onkoloji ile ilgili pek çok alanda hekimlerin önemli bir yardýmcýsýdýr.

KAYNAK: HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ