Genel Bilgiler

Günümüzde anestezi yöntemlerinin iyileþmesi, sterilite ve enfeksiyon problemlerine karþý güçlü antibiyotiklerin bulunmasý, ameliyat dikiþ materyallerindeki geliþmeler ve
cerrahi tekniklerin ilerlemesi sonucunda sezaryen ameliyatlarý son derecede güvenli ve kolay bir iþlem haline gelmiþlerdir.

Sezaryen hastanýn isteðine baðlý yapýlabileceði gibi bazý týbbi zorunluluklar karþýsýnda da yapýlabilir. Bu týbbi zorunluluklar, anne veya bebeðe baðlý olabileceði gibi gebeliðin kendine has özel durumlarýna da baðlý olabilir.

Yine yapýlacak olan sezaryen ameliyatý, gebeliðin seyrine göre deðiþik gebelik haftalarýnda olabilir. Genel olarak amaç anne ve bebek açýsýndan en uygun zamaný yakalamaktýr.

Ýsteðe baðlý (elektif) sezaryen: Ülkemizde, özellikle son senelerde hastanelerdeki isteðe baðlý sezaryen oranlarý gün geçtikçe artmaktadýr.

Burada herhangi bir týbbi gereklilik olmaksýzýn, anne-baba adaylarýnýn tercihleriyle, bebek gününü doldurduktan sonra (38. hafta sonrasý), kararlaþtýrýlan bir günde sezaryenin uygulanmaktadýr.

Ýsteðe baðlý sezaryenlerde en sýk karþýlaþýlan neden anne adayýnýn normal doðumdan korkmasý, uzun sürebilecek olan eylemi çekmek istememesi, bebeðini en ufak bir risk altýna sokmak istememesi ile normal doðumun uzun dönem sonrasý olumsuz etkilerinden (rahim ve mesane sarkmalarý gibi) kaçýnma isteðidir.

Bebeðin rahim kanalýna baþla ilerlememesi: Bebeðin doðum kanalýna yan, makat veya çapraz olarak gelmesi normal doðumda problemler yaratabilir.

Normalde tüm gebeliklerin %95’inde bebek baþla ilerlerken, diðer durumlar %5 oranýnda görülür. Bu tür durumlarda bebeði riske atmamak için pek çok hekim tarafýndan sezaryen uygulanmaktadýr.

Plasenta (eþ) kýsmýnýn rahim aðzýný tamamen kapatmasý: Bu durumda bebeðin doðum kanalýnda ilerlemesi kanamaya baðlý problemler yaratacak ve hem anne hem de bebek hayatýný riske atacaktýr.

Plasentanýn (eþ kýsmýnýn) erken ayrýlmasý: Plasentanýn bebeðin doðumundan önce rahim duvarýndan ayrýlmasýna “ablasyo plasenta” ya da “plasental dekolman” adý verilir. Böyle bir durumda bebeðe oksijen ve besin kaynaklarýnýn akýþý bozulur. Kanamaya baðlý anne ve bebek hayatýnýn riske girdiði için bu durumda acil olarak bebek doðurtulmalýdýr.

Makrozomi (Ýri Bebek): Ultrasonda bebeðin tahmini aðýrlýðýnýn normalden fazla olmasý durumudur. Özellikle ilk gebeliklerde, doðuma yakýn zaman içinde bebeðin tahimi aðýrlýðýnýn 4000 gramdan fazla olarak saptanmasý durumunda, bebek normal doðum riskine atýlmayarak direkt olarak sezaryen planlanabilir. 

Bebeðin kafasý ile anne adayýnýn kemik yapýlarý arasýnda uyumsuzluk (Sefalopelvik uygunsuzluk):

Bu durum halk arasýnda ‘çatýnýn dar olmasý’ olarak adlandýrýlmaktadýr. Annenin kalça kemiðinin anatomik yapýsý ve bebeðin baþýnýn bu bölgeye uygunluðu doðum þeklinin kararýný etkiler. Kalça kemik çatýsýnýn dar olduðu veya çatýnýn normal olmasýna raðmen bebeðin kafa çapýnýn geniþ olduðu durumlarda yine seçilecek olan yöntem sezaryendir.

Çoðul gebelikler: Þart olmamakla bu tür gebeliklerde sezaryen tercih edilir. Özellikle üç ya da daha fazla sayýda bebek varsa vajinal doðumdan kaçýnýlýr.

Ýkiz gebeliklerde ise önde gelen bebeðin makat geliþ arkadakinin ise baþ geliþ olmasý durumunda ilk bebeðin gövdesi doðduktan sonra arkadaki bebek ile kafalarý kilitlenebileceðinden bu durum mutlak bir sezaryen gerekliliðidir.

Bebekle ilgili bazý anormallikler: Bebeðin doðum kanalýndan geçmesini olanaksýz kýlan yapýsal bazý anormalliklerin varlýðýnda da sezaryen gerekliliði olabilir. Bu durumun en önemli örneði bebeðin karýn duvarýnýn kapanmadýðý ve iç organlarýnýn dýþarýda olduðu “gastroþizis” ve “omfalosel” durumlarýdýr. Vajinal doðum olduðunda bu organlarda ciddi zedelenmeler meydana gelir.

Bazý iskelet sistemi hastalýklarý ile nöral tüp defekti gibi durumlarda da sezaryen gereklidir. Yapýþýk ikiz (siyam ikizleri) varlýðýnda da sezaryen uygulanýr.

Rahimdeki myomlar: Doðum kanalýný daraltarak vajinal doðumu olanaksýz hale getirebilirler. Dev kondilom (genital siðil) varlýðýnda da vajinal doðumdan kaçýnýlýr.

Ikýnmanýn riskli olduðu durumlar: Bazý durumlarda anne adayýnýn doðum sýrasýnda ýkýnmasý kendi saðlýðýný tehlikeye atabilir. Ýleri derecede kalp hastalýklarý bu durumun en güzel örneðidir.

Benzer þekilde beyin anevrizmasý gibi problemlerde de ýkýnma sakýca yaratacaðýndan sezaryen tercih edilir.

Annede herpes enfekiyonu: Anne adayýnda aktif genital herpes enfeksiyonu varlýðýnda bebek doðum kanalýndan geçerken enfeksiyonu kapabilir. Bu oldukça riskli bir durumdur. Aktif genital herpes varlýðýnda vajinal doðum asla düþünülmez.

Annenin önceden geçirdiði bazý ameliyatlar: Daha önceden geçirilen sezaryen, myomektomi (rahimden myom alýnmasý), bel fýtýðý veya vajinal ameliyatlar nedeni ile sezeryen gerekebilir.

Vajinismus veya doðum korkularý: Vaginismus cinsel iliþki sýrasýnda vajenin istemsiz kasýlmalarý ile karakterize bir durumdur. Genelde histerik yapýdaki bu kadýnlarda vajinal muayene ile doðumu izlemek mümkün deðildir. Anne adayýnýn normal doðumdan aþýrý korktuðu veya muayeneyi tolere edemediði durumlarda da hiçbir týbbi gereklilik olmaksýzýn sezaryen yapýlabilir.

Bebeðin sýkýntýya girmesi: Doðum eylemi (travay) izlemi sýrasýnda veya daha öncesinde yapýlan NST incelemelerinde bebeðin sýkýntýda olduðunu düþündüren bulgularýn varlýðýnda acil sezaryen gerekli olabilir. Bebeðin rahim içinde geliþme geriliði durumunda sýký gebelik izlemine gerek vardýr. Bebeðin sýkýntýsýnýn daha da artmasý acil sezaryeni gerektirebilir.

Amniyon sývýsýnýn mekonyumlu olmasý : Bebeðin barsak içeriðine (dýþkýsýna) “mekonyum” denir. Bebeðin doðum eylemi (travay) sýrasýnda mekonyumunu yapmasý sýkýntýda olduðunu gösterir.

Eðer bebek mekonyumunu yutarsa doðum sonrasý akciðer enfeksiyonu geliþebilir. Bu nedenle amniyon sývýsýnda mekonyum saptandýðýnda þart olmamakla birlikte sezaryen tercih edilebilir.

Doðum eyleminin (travayýn) ilerlememesi: Rahim kasýlmalarý düzenli ve güçlü olmasýna raðmen rahim aðzýnýn açýlmamasý veya bebeðin kafasýnýn aþaðýya inmemesi durumlarýnda sezaryen gerekliliði ortaya çýkar.

Eylemin ilerlememesinde en önemli neden bebeðin kafasýnýn doðum kanalýna uygun þekilde girememesidir. Zaman zaman eylem normal olmasý gereken þekliyle ilerlerken bebeðin kafasý doðum kanalýnýn ortasýnda takýlabilir. Bu durumda da sezaryen gerekir.

Kordon sarkmasý veya kordonun önde gelmesi: Amniyon kesesi açýldýðýnda bebeðin göbek kordonu rahim aðzýndan dýþarýya sarkabilir, bu duruma “kordon sarkmasý” denilir. Son derece acil olan bu durumda kordon sýkýþarak bebeðe giden kanýn kesilmesine ve bebeðin ölmesine neden olabilir.

Kordon sarkmasý varlýðýnda bir kiþi elini annenin vajenine sokarak kordonu rahim içine iter ve bu vaziyette ameliyat odasýna gidilir. Bebek tamamen doðana kadar kiþi elini vajinadan çýkarmaz.

Kordon, su kesesi açýlmadan elle muayenede önde geliyorsa bu duruma “kordonun önde gelmesi” denir. Yine yapýlacak iþlem sezaryen operasyonudur.

Bazý durumlarda ise doktor anne adayýna özellikle sezeryen önerebilir. Gebeliðin çok zor elde edildiði ya da ikinci bir gebelik þansýnýn düþük olduðu ileri anne yaþý, gebeliðin tüp bebek sonrasý oluþmasý gibi durumlarda normal doðumun bebeðe yüklediði risklerden kaçýnmak ve bebeðin sað olarak dünyaya gelmesini garanti altýna almak için sezaryen tercih edilebilir.

Eskiden literatürümüzde "kýymetli bebek" olarak geçen bu durum, daha sonra bu terimin anlamsýzlýðý nedeniyle terk edilmiþtir. Her ne olursa olsun tüm bebekler kýymetlidir kýymetsiz tek bir bebek bile olamaz.

KAYNAK: HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ